Adhyaya 9

Verse 1

व्यास उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल पुण्यमाख्यानमुत्तमम् । स्तूयमानो । जगन्नाथ इदं वचनमब्रवीत्

व्यास उवाच—श्रूयतां राजशार्दूल पुण्यमाख्यानमुत्तमम्। स्तूयमानो जगन्नाथ इदं वचनमब्रवीत्॥

Verse 2

विष्णुरुवाच । किमर्थमागताः सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः । पृथिव्यां कुशलं कच्चित्कुतो वो भयमागतम्

विष्णुरुवाच—किमर्थं यूयं सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः समागताः? पृथिव्यां कुशलं कच्चित्? कुतो वा वः भयमागतम्?

Verse 3

ततः प्रोवाच वै हृष्टो ब्रह्मा तं केशवं वचः । न भयं विद्यतेऽस्माकं त्रैलोक्ये सचराचरे

ततः हृष्टो ब्रह्मा केशवं प्रति वचः प्रोवाच—अस्माकं त्रैलोक्ये सचराचरे क्वचिदपि भयं न विद्यते।

Verse 4

एकविज्ञापनार्थाय आगतोऽहं तवांतिके । तदहं संप्रवक्ष्यामि तदेतच्छृणु मे वचः

एकविज्ञापनार्थाय अहं तव अन्तिके समागतः। तदहं सम्यक् प्रवक्ष्यामि; मे वचः शृणु।

Verse 5

परं तु पूर्वं धर्मेण स्थापितं तीर्थमुत्तमम् । तद्द्रष्टुकामोऽहं देव त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

पूर्वं तु धर्मेण स्थापितं परमं तीर्थमुत्तमम्। तद् द्रष्टुकामोऽहं, देव, त्वत्प्रसादात् जनार्दन।

Verse 6

तत्र त्वं देवदेवेश गमने कुरु मानसम् । यथा सत्तीर्थतां याति धर्मारण्यमनुत्तमम्

तत्र त्वं देवदेवेश गमने मानसं कुरु। यथा धर्मारण्यमनुत्तमं सत्तीर्थतां याति।

Verse 7

विष्णुरुवाच । साधुसाधु महाभाग त्वर्यतां तत्र मा चिरम् । ममापि चित्तं तत्रैव तद्दर्शनेस्ति लालसम्

विष्णुरुवाच— साधु साधु महाभाग! तत्र शीघ्रं गच्छाम, मा चिरं कुरु। ममापि मनस्तत्रैव तद्दर्शनलालसं वर्तते॥

Verse 8

व्यास उवाच । तार्क्ष्यमारुह्य गोविंद स्तत्रागाच्छीघ्रमेव हि । ततो धर्मेण ते देवाः सेंद्राः सर्षिगणास्तथा

व्यास उवाच— तार्क्ष्यमारुह्य गोविन्दः स तत्र शीघ्रमेवागात्। ततः क्रमशो धर्मेण ते देवाः सेन्द्राः सर्षिगणास्तथा॥

Verse 9

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या दृष्टा दूरान्मुमोद च । धर्मराजोपि तान्दृष्ट्वा देवा न्विष्णुपुरोगमान्

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यान् दूराद्दृष्ट्वा स मुमोद। धर्मराजोऽपि तान् देवान् विष्णुपुरोगमान् दृष्ट्वा हृष्टोऽभवत्॥

Verse 10

आगतः स्वाश्रमात्तत्र पूजां प्रगृह्य तत्पुरः । आसनादुत्थितः शीघ्रं सपर्याद्यं प्रगृह्य च । एकैकस्य चकाराथ पूजां चैव पृथक्पृथक्

स्वाश्रमात् स तत्रागत्य पूजार्थं द्रव्यं प्रगृह्य तत्पुरः प्रायात्। आसनादुत्थाय शीघ्रं सपर्योपकरणं गृहीत्वा एकैकस्य पृथक् पृथक् पूजां चकार॥

Verse 11

चकार पूजां विधिवत्तेषां तत्रार्कनंदनः । आसनेषूपवेश्याथ पूजां कृत्वा गरीयसीम्

तत्रार्कनन्दनः तेषां विधिवत् पूजां चकार। आसनेषूपवेश्याथ गरीयसीं पूजां समापयामास॥

Verse 12

यम उवाच । तीर्थरूपमिदं क्षेत्रं प्रसादाद्देवकीसुत । त्वत्तोषविधिना चाद्य कृपया च शिवस्य च

यम उवाच—हे देवकीसुत, तव प्रसादेनैतत् क्षेत्रं तीर्थरूपं जातम्। अद्य तव तुष्टिविधानात् शिवस्य कृपया चास्य पावनता पूर्णतया प्रकटिता।

Verse 13

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य मे सफलं स्थानं काजेशानां समागमात्

अद्य मे सफलं जन्म, अद्य मे सफलं तपः। अद्य मे सफलं स्थानं काजेशानां समागमात्॥

Verse 14

व्यास उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः । तुष्टोऽस्मि धर्म राजेंद्र अहं स्तोत्रेण ते विभो

व्यास उवाच—एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः। तुष्टोऽस्मि धर्मराजेन्द्र, अहं स्तोत्रेण ते विभो॥

Verse 15

किंचित्प्रार्थय मत्तोऽहं करोमि तव वांछितम् । यत्तेऽस्त्यभीप्सितं तुभ्यं तद्ददामि न संशयः

किञ्चित् प्रार्थय मत्तोऽहं करोमि तव वाञ्छितम्। यत्तेऽस्त्यभीप्सितं तुभ्यं तद्ददामि न संशयः॥

Verse 16

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वांछितं कुरुषे यदि । धर्मारण्ये महापुण्ये ऋषीणामाश्रमान्कुरु

यम उवाच—यदि तुष्टोऽसि देवेश, वाञ्छितं कुरुषे यदि। धर्मारण्ये महापुण्ये ऋषीणामाश्रमान् कुरु॥

Verse 17

वसंति वाडवा यत्र यजंति चैव याज्ञिकाः । वेदनिर्घोषसंयुक्तं भाति तत्तीर्थमुत्तमम्

यत्र वाडवाः वसन्ति, यत्र च याज्ञिकाः सततं यजन्ति; यत्र वेदानां निर्घोषः प्रतिध्वनति—तत् तीर्थमुत्तमं तेजसा विराजते।

Verse 18

अब्राह्मणमिदं तीर्थं पीडयिष्यंति जन्तवः । तस्मात्त्वं वाडवाञ्छौरे समानय ऋषी न्बहून् । धर्मारण्यं यथा भाति त्रैलोक्ये सचराचरे

अब्राह्मणं इदं तीर्थं जन्तवः पीडयिष्यन्ति; तस्मात् त्वं, शौरे, वाडवान् बहून् समानय, ऋषीन् अपि बहून् समाहारय—यथा धर्मारण्यं त्रैलोक्ये सचराचरे विराजते।

Verse 19

ततो विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् । सहस्रशस्तदा रूपं कृतवान्धर्मवत्सलः । यस्मिन्स्थाने च ये विप्राः सदाचाराः शुभव्रताः

ततः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् विष्णुः, धर्मवत्सलः, सहस्रशः रूपाणि कृतवान्; यस्मिन् स्थाने सदाचाराः शुभव्रताः ये विप्राः, ते तत्र प्रतिष्ठिताः।

Verse 20

अशेषधर्मकुशलाः सर्वशास्त्रविशारदाः । तपोज्ञाने महाख्याता ब्रह्मयज्ञपरायणाः । स्थापिता ऋषयः सर्वे सहस्राण्यष्टादशैव तु

अशेषधर्मकुशलाः सर्वशास्त्रविशारदाः, तपोज्ञाने महाख्याताः, ब्रह्मयज्ञपरायणाः—सर्वे ते ऋषयः तत्र स्थापिता; अष्टादशसहस्राणि तु संख्यया।

Verse 21

नानादेशात्समानीय स्थापितास्तत्र तैः सुरैः । आश्रमांश्च बहूंस्तत्र काजेशैरपि निर्मितान्

नानादेशात् समानीय तैः सुरैः तत्र स्थापिताः; तत्र च काजेशैः अपि बहवः आश्रमाः निर्मिताः।

Verse 22

धर्मोपदेशात्कृष्णेन ब्रह्मणा च शिवेन च । स्वेस्वे स्थाने यथायोग्ये स्थापयामास केशवः

कृष्णेन ब्रह्मणा शिवेन च प्रदत्तधर्मोपदेशमनुसृत्य केशवः यथायोग्यं यथाविधि स्वस्वस्थानेषु सर्वान् स्थापयामास।

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्वंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः । स्थापिताः सपरीवाराः पुत्रपौत्रसमावृताः । शिष्यैश्च बहुभिर्युक्ता अग्निहोत्रपरायणाः । तेषां स्थानानि नामानि यथावच्च वदस्व मे

युधिष्ठिर उवाच—कस्मिन् वंशे समुत्पन्ना वेदपारगा ब्राह्मणाः, सपरीवाराः पुत्रपौत्रसमावृताः, बहुशिष्ययुताः, अग्निहोत्रपरायणाश्च अत्र स्थापिताः? तेषां स्थानानि नामानि च यथावत् मे वद।

Verse 24

व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल धर्म्मारण्यनिवासिनाम्

व्यास उवाच—श्रूयतां नृपशार्दूल, धर्म्मारण्यनिवासिनां वृत्तान्तः।

Verse 25

महात्मनां ब्राह्मणानामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तेषां वै पुत्रपौत्राणां नामानि च वदाम्यहम्

महात्मनां ब्राह्मणानामृषीणामूर्ध्वरेतसां तेषां वै पुत्रपौत्राणां नामानि च अहं वदामि।

Verse 26

चतुर्विशतिगोत्राणि द्विजानां पांडवर्षभ । तेषां शाखाः प्रशाखाश्च पुत्रपौत्रादयस्तथा

पाण्डवर्षभ, द्विजानां चतुर्विंशतिगोत्राणि सन्ति; तेषां शाखाः प्रशाखाश्च तथा पुत्रपौत्रादयः परम्पराः।

Verse 27

जज्ञिरे बहवः पुत्राः शतशोऽथ सहस्रशः । चतुर्विशतिमुख्यानां नामानि प्रवदामि ते । द्विजानामृषयः प्रोक्ताः प्रवराणि तथा शृणु

जज्ञिरे बहवः पुत्राः शतशोऽथ सहस्रशः। चतुर्विंशतिमुख्यानां गोत्राणां नामानि ते वक्ष्यामि; द्विजानां च ऋषयः प्रोक्ताः प्रवराणि च शृणु॥

Verse 28

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः काश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

भारद्वाजोऽथ वत्सश्च कौशिकः कुश एव च। शाण्डिल्यः काश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा॥

Verse 29

जातूकर्ण्यस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । आत्रेयो भांडिलश्चैव लौकिकाश्च इतः परम्

जातूकर्ण्यस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा। आत्रेयो भाण्डिलश्चैव लौकिकाश्च इतः परम्॥

Verse 30

कृष्णायनोपमन्युश्च गार्ग्यमुद्गलमौषकाः । पुण्यासनः पराशरः कौंडिन्यश्च ततः परम्

कृष्णायन उपमन्युश्च गार्ग्य-मुद्गल-मौषकाः। पुण्यासनः पराशरः कौण्डिन्यश्च ततः परम्॥

Verse 31

तथा गान्यासनश्चैव प्रवराणि चतुर्विंशतिः । जामदग्न्यस्य गोत्रस्य प्रवराः पंच एव हि

तथा गान्यासनश्चैव प्रवराणि चतुर्विंशतिः। जामदग्न्यस्य गोत्रस्य प्रवराः पञ्च एव हि॥

Verse 32

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पंचैते प्रवरा राजन्विख्याता लोकविश्रुताः

राजन्, भार्गवः च्यवनः आप्नुवानः ऊर्वः जमदग्न्यश्च—एते पञ्च प्रवरा लोके विख्याताः लोकविश्रुताश्च।

Verse 33

एवं गोत्रसमुत्पन्ना वाडवा वेदपारगाः । द्विजपूजाक्रियायुक्ता नानाक्रतुक्रियापराः

एवं तस्मिन् गोत्रे समुत्पन्ना वाडवाः वेदपारगाः; द्विजपूजाक्रियायुक्ता नानाक्रतुकर्मपराश्च आसन्।

Verse 34

गुणेन संहिता आसन् षट्कर्मनिरताश्च ये । एवंविधा महाभागा नानादेशभवा द्विजाः

गुणैः संहिता आसन्, ये च षट्कर्मनिरताः; एवंविधा महाभागा नानादेशभवा द्विजाः।

Verse 35

भामेवसं तृतीयं च प्रवराः पंच एव हि । भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वजामदग्न्यसंयुताः । आत्रेयोऽर्चनानसश्च श्यावास्येति तृतीयकः

पञ्चैव हि प्रवरा, तृतीयो भामेवसः; भार्गव-च्यवन-आप्नुवान-ऊर्व-जामदग्न्यसमन्विताः। तृतीयकः पुनरुक्तः—आत्रेयः अर्चनानसः श्यावास्य इति।

Verse 36

अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा दुष्टाः कुटिलगामिनः । धनिनो धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

अस्मिन् गोत्रे भवा विप्राः केचिद् दुष्टाः कुटिलगामिनः; केचिद् धनिनो धर्मनिष्ठाश्च, वेद-वेदाङ्गपारगाश्च।

Verse 37

दानभोगरताः सर्वे श्रौतस्मार्तेषु संमताः । मांडव्यगोत्रे विज्ञेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

दानभोगरताः सर्वे श्रौतस्मार्तेषु संमताः । मांडव्यगोत्रे विज्ञेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Verse 38

भार्गवश्च्यावनो ऽत्रिश्चाप्नुवानौर्वस्तथैव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः

भार्गवश्च्यावनो ऽत्रिश्चाप्नुवानौर्वस्तथैव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः

Verse 39

रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः । ब्रह्मक्रिया पराः सर्वे मांडव्याः कुरुसत्तम

रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः । ब्रह्मक्रिया पराः सर्वे मांडव्याः कुरुसत्तम

Verse 40

गार्ग्यस्य गोत्रे ये जातास्तेषां तु प्रवरास्त्रयः । अंगिराश्चांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

गार्ग्यस्य गोत्रे ये जातास्तेषां तु प्रवरास्त्रयः । अंगिराश्चांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

Verse 41

अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्नाः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः । शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्द्धनाश्च कुचैलिनः

अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्नाः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः । शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्द्धनाश्च कुचैलिनः

Verse 42

संगवात्सल्ययुक्ताश्च वेदशास्त्रेषु निश्चलाः । वत्सगोत्रे द्विजा भूप प्रवराः पंच एव हि

हे भूप! वत्सगोत्रे द्विजाः संगवात्सल्ययुक्ताः, वेदशास्त्रेषु निश्चलाः; तस्मिन् वंशे प्रवराः पञ्चैव प्रसिद्धाः।

Verse 43

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । एभिस्तु पंच विख्याता द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः—एभिः पञ्चभिः प्रवराः विख्याताः; तैः संबद्धा द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणो लोके प्रसिद्धाः।

Verse 44

शांता दांताः सुशीलाश्च धर्मपुत्रैः सुसंयुता । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

शान्ता दान्ताः सुशीलाश्च, धर्मपुत्रैः सुसंयुताः; वेदाध्ययनहीनाश्च, सर्वकर्मसु कुशलाः।

Verse 45

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म रताः सर्वे अन्नदा जलदा द्विजाः

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः; दानधर्मरताः सर्वे, अन्नदा जलदा द्विजाः।

Verse 46

दयालवः सुशीलाश्च सर्वभूतहिते रताः । काश्यपा ब्राह्मणा राजन्प्रवरत्रयसंयुताः

हे राजन्! काश्यपा ब्राह्मणाः दयालवः सुशीलाश्च, सर्वभूतहिते रताः; प्रवरत्रयसंयुताश्च।

Verse 47

काश्यपश्चापवत्सारो नैध्रुवश्च तृतीयकः । वेदज्ञा गौरवर्णाश्च नैष्ठिका यज्ञकारकाः

काश्यपः चापवत्सारो नैध्रुवश्च तृतीयकः प्रवराः। ते वेदविदो गौरवर्णा नैष्ठिका यज्ञकारकाः॥

Verse 48

प्रियवासा महादक्षा गुरुभक्तिरताः सदा । प्रतिष्ठामानव न्तश्च सर्वभूतहिते रताः

प्रियवासाः महादक्षाः गुरुभक्तिरताः सदा। प्रतिष्ठामानवन्तश्च सर्वभूतहिते रताः॥

Verse 49

यजंते च महायज्ञान्काश्यपेया द्विजातयः । धारीणसगोत्रजाश्च प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

यजन्ते च महायज्ञान् काश्यपेया द्विजातयः। धारीणसगोत्रजाश्च प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः॥

Verse 50

अगस्तिदर्विश्वेताश्व दध्यवाहनसंज्ञकाः । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता धर्मकर्मसमाश्रिताः

अगस्तिदर्विश्वेताश्वदध्यवाहनसंज्ञकाः। अस्मिन्गोत्रे च ये जाता धर्मकर्मसमाश्रिताः॥

Verse 51

कर्मक्रूराश्च ते सर्वे तथैवोदरिणस्तु ते । लंबकर्णा महादंष्ट्रा द्विजा धनपरायणाः

कर्मक्रूराश्च ते सर्वे तथैवोदरिणस्तु ते। लंबकर्णा महादंष्ट्रा द्विजा धनपरायणाः॥

Verse 52

क्रोधिनो द्वेषिणश्चैव सर्वसत्त्वभयंकराः । लौगाक्षसोद्भवा ये वै वाडवाः सत्यसंश्रिताः

लौगाक्षसोद्भवा ये वै वाडवाः सत्यसंश्रिताः । ते क्रोधिनो द्वेषिणश्चैव सर्वसत्त्वभयंकराः ॥

Verse 53

प्रवराश्च त्रयस्तेषां तत्त्वज्ञानस्वरूपकाः । कश्यपश्चैव वत्सश्च वसिष्ठश्च तृतीयकः

तेषां प्रवराः त्रयः श्रेष्ठाः तत्त्वज्ञानस्वरूपकाः । कश्यपश्चैव वत्सश्च वसिष्ठश्च तृतीयकः ॥

Verse 54

सदाचारास्तु विख्याता वैष्णवा बहुवृ त्तयः । रोमभिर्बहुभिर्व्याप्ताः कृष्णवर्णास्तु वाडवाः

सदाचाराः प्रसिद्धा वै वैष्णवाः बहुवृत्तयः । रोमभिर्बहुभिर्व्याप्ताः कृष्णवर्णाश्च वाडवाः ॥

Verse 55

शांता दाताः सुशीलाश्च स्वदारनिरताः सदा । कुशिकसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

कुशिकसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः । ते शान्ता दातृणः शीलाः स्वदारनिरताः सदा ॥

Verse 56

विश्वामित्रो देवरात औदलश्च त्रयश्च ये । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः

विश्वामित्रो देवरात औदलश्च त्रयः प्रवराः । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः ॥

Verse 57

असत्यभाषिणो विप्राः सुरूपा नृपसत्तमाः । सर्व्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः

सन्ति विप्राः केचिदसत्यभाषिणः; सन्ति च सुरूपा नृपसत्तमाः। सन्ति च ब्राह्मणाः सर्वविद्याकुशलाः, ब्रह्मनिष्ठेषु ब्रह्मसत्तमाः॥

Verse 58

उपमन्युसगोत्रेयाः प्रवरत्रयसंयुताः । वसिष्ठश्च भरद्वाजस्त्विंद्रप्रमद एव वा

उपमन्युसगोत्रेयाः प्रवरत्रयसंयुताः; वसिष्ठो भरद्वाजश्च, इन्द्रप्रमद एव च॥

Verse 59

अस्मिन्गोत्रे तु ये विप्राः क्रूराः कुटिलगामिनः । दूषणा द्वेषिणस्तुच्छाः सर्वसंग्रहतत्पराः

अस्मिन्गोत्रे तु ये विप्राः क्रूराः कुटिलगामिनः। दूषणाः द्वेषिणस्तुच्छाः सर्वसंग्रहतत्पराः—तेषां वृत्तिः निन्दिता॥

Verse 60

कलहोत्पादने दक्षा धनिनो मानिनस्तथा । सर्वदैव प्रदुष्टाश्च दुष्टसंगरतास्तथा

कलहोत्पादने दक्षा धनिनो मानिनस्तथा। सर्वदैव प्रदुष्टाश्च दुष्टसंगरतास्तथा॥

Verse 61

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः । वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पंचभिर्युताः

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः। वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पञ्चभिर्युताः॥

Verse 62

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः स्थूलाश्च बहुबुद्धयः

अस्मिन्वंशे पूज्याः पितृऋषयः—भार्गवः, च्यावनः, आप्नुवानः, और्वः, जमदग्निश्च। अस्मिन्गोत्रे विप्राः स्थूलदेहाः बहुबुद्धयश्च जायन्ते।

Verse 63

सर्वकर्मरता श्चैव सर्वधर्मेषु निश्चलाः । वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने रताः

सर्वकर्मरता एव सर्वधर्मेषु निश्चलाः। वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने च रताः।

Verse 64

सदाचाराः सुरूपाश्च बुद्धितो दीर्घदर्शिनः । वात्स्यायनसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

सदाचाराः सुरूपाश्च बुद्धितो दीर्घदर्शिनः। वात्स्यायनसगोत्रेयाः प्रवरैः पञ्चभिर्युताः।

Verse 65

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पूर्वोक्ताः प्रवराश्चास्य कथितास्तव भारत

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वजमदग्नयः पूर्वोक्ताः प्रवराः अस्य; हे भारत, ते तव कथिताः।

Verse 66

अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता पाकयज्ञरताः सदा । लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः

अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता पाकयज्ञरताः सदा। लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः।

Verse 67

स्नानदानादिनिरताः सर्वदाश्च जितेंद्रियाः । वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

स्नानदानादिषु नित्यनिरताः सर्वदा जितेन्द्रियाश्च; सहस्रशो वापीकूपतडागानां कर्तारः। व्रतशीलाः गुणज्ञाश्च, केचित्तु वेदाध्ययनविहीना मूर्खा भवन्ति।

Verse 68

कौशिकवंशे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । विश्वामित्रोऽघर्मषी च कौशिकश्च तृतीयकः

कौशिकवंशे ये जाताः, ते प्रवरत्रयसमन्विताः; विश्वामित्रोऽघमर्षी च, कौशिकश्च तृतीयकः।

Verse 69

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मवेदिनः । शांता दांताः सुशीलाश्च सर्वधर्मपरायणाः

अस्मिन्गोत्रे ये ब्राह्मणा जाता ब्रह्मवेदिनः; ते शान्ता दान्ताः सुशीलाश्च, सर्वधर्मपरायणाः।

Verse 70

अपुत्रिण स्तथा रूक्षास्तेजोहीना द्विजोत्तमाः । भारद्वाजसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

तथा द्विजोत्तमेषु केचिदपुत्रिणो रूक्षास्तेजोहीनाश्च भवन्ति। ते भारद्वाजसगोत्रेयाः, प्रवरैः पञ्चभिर्युताः।

Verse 71

अंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तु सैन्यसः । गार्ग्यश्चै वेति विज्ञेयाः प्रवराः पंच एव च

अङ्गिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजः सैण्य एव च। गार्ग्यश्चेति विज्ञेयाः प्रवराः पञ्च एव च॥

Verse 72

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः । वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः

अस्मिन्गोत्रे ये वाडवाः जाता धनिनः शुभाश्च; सु-वस्त्रालंकरणोपेताः, द्विजभक्तिपरायणाः।

Verse 73

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वधर्मपरायणाः । काश्यपगोत्रे यै जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

सर्वे ब्रह्मभोज्यपराः, सर्वधर्मपरायणाः; काश्यपगोत्रे ये जाताः, प्रवरत्रयसंयुताः।

Verse 74

काश्यपश्चापवत्सारो रैभ्येति विश्रुतास्त्रयः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः

काश्यप-आपवत्सार-रैभ्येति विश्रुताः प्रवरास्त्रयः; अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः।

Verse 75

जिह्वालौल्यरताः सर्वे सर्वे ते पारमार्थिनः । निर्धना रोगिणश्चैते तस्करानृतभाषिणः

सर्वे जिह्वालौल्यरताः, सर्वे ते पारमार्थिनः इव; एते निर्धना रोगिणश्च, तस्करानृतभाषिणः।

Verse 76

शास्त्रार्थावेदिनः सर्वे वेदस्मृतिविवर्जिताः । शुनकेषु च ये जाता विप्रा ध्यानपरायणाः

सर्वे शास्त्रार्थावेदिनः, वेदस्मृतिविवर्जिताः; शुनकेषु ये जाता विप्राः, ते ध्यानपरायणाः।

Verse 77

तपस्विनो योगिनश्च वेदवेदांगपारगाः । साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः

तपस्विनो योगिनश्च वेदवेदाङ्गपारगाः। साधवः सदाचाराः विष्णुभक्तिपरायणाः॥

Verse 78

ह्रस्वकाया भिन्नवर्णा बहुरामा द्विजोत्तमाः । दयालाः सरलाः शांता ब्रह्मभोज्यपरायणाः

ह्रस्वकायाः भिन्नवर्णाः बहुरमाः द्विजोत्तमाः। दयालवः सरलाः शान्ताः ब्रह्मभोज्यपरायणाः॥

Verse 79

शौनकसेषु ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । भार्गवशौनहोत्रेति गार्त्स्यप्रमद इति त्रयः

शौनकेषु ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः। भार्गवशौनहोत्रेति गार्त्स्यप्रमद इति त्रयः॥

Verse 80

अस्मिन्देशे समुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप । महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च मदोद्धताः

अस्मिन्देशे समुत्पन्ना वाडवाः दुःसहा नृप। महोत्कटाः महाकायाः प्रलम्बाश्च मदोद्धताः॥

Verse 81

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः । बहुभुजो मानिनो दक्षा राग द्वेषोपवर्जिताः

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः। बहुभुजाः मानिनो दक्षाः रागद्वेषोपवर्जिताः॥

Verse 82

सुवस्त्रभूषारूपा वै ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः । वसिष्ठगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

सुवस्त्रभूषणसम्पन्ना रम्यरूपाश्च ये द्विजाः। ते ब्रह्मवादिनो नित्यं वसिष्ठगोत्रसम्भवाः॥ प्रवरत्रयसंयुक्ता इति प्रसिद्धा द्विजोत्तमाः॥

Verse 83

वसिष्ठो भारद्वाजश्च इन्द्रप्रमद एव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा वेदवेदांगपारगाः

वसिष्ठो भारद्वाजश्च इन्द्रप्रमद एव च। एते प्रवरसंज्ञाता अस्मिन्गोत्रे द्विजोत्तमाः॥ वेदवेदाङ्गपारङ्गा भवन्ति नित्यं विप्रकाः॥

Verse 84

याज्ञिका यज्ञशीलाश्च सुस्वराः सुखिनस्तथा । द्वेषिणो धनवंतश्च पुत्रिणो गुणिनस्तथा

याज्ञिका यज्ञशीलाश्च सुस्वराः सुखिनस्तथा। द्वेषिणो धनवन्तश्च पुत्रिणो गुणिनस्तथा॥

Verse 85

विशालहृदया राजञ्छूराः शत्रुनिबर्हणाः । गौतमसगोत्रे ये जाताः प्रवराः पंच एव हि

विशालहृदया राजन् शूराः शत्रुनिबर्हणाः। गौतमस्य गोत्रे ये जाताः प्रवराः पञ्च एव हि॥

Verse 86

कौत्सगार्ग्योमवाहाश्च असितो देवलस्तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता विप्राः परमपावनाः

कौत्सगार्ग्योमवाहाश्च असितो देवलस्तथा। अस्मिन्गोत्रे च ये जाता विप्राः परमपावनाः॥

Verse 87

परोपकारिणः सर्वे श्रुतिस्मृति परायणाः । बकासनाश्च कुटिलाश्छद्मवृत्तिपरास्तथा

परोपकारिणः सर्वे श्रुतिस्मृतिपरायणाः। केचिद् बकसदृशा ह्येते कुटिलाश्छद्मवृत्तयः॥

Verse 88

नानाशास्त्रार्थनिपुणा नानाभरणभूषिताः । वृक्षादिकर्मकुशला दीर्घरोषाश्च रोगिणः

नानाशास्त्रार्थनिपुणा नानाभरणभूषिताः। वृक्षादिकर्मकुशलाः दीर्घरोषा रोगिणस्तथा॥

Verse 89

आंगिरसगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । आंगिरसोंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

आङ्गिरसगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः। आङ्गिरसोऽम्बरिषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः॥

Verse 90

अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्य संभाषिणस्तथा । जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः

अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्यसंभाषिणस्तथा। जितेन्द्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः॥

Verse 91

महाव्रताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः । निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्य यनतत्पराः

महाव्रताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः। निर्द्वेषिणो लोभयुक्ता वेदाध्ययनतत्पराः॥

Verse 92

दीर्घदर्शिमहातेजो महामायाविमोहिताः । शांडिलसगोत्रेये प्रवरत्रयसंयुताः

दीर्घदर्शिनो महातेजसोऽपि महामायया विमोहिताः। शाण्डिलसगोत्रेये प्रवरत्रयसंयुताः स्मृताः॥

Verse 93

असितो देवलश्चैव शांडिलस्तु तृतीयकः । अस्मिन्गोत्रे महाभागाः कुब्जाश्च द्विजसत्तमाः

असितो देवलश्चैव शाण्डिलस्तु तृतीयकः। अस्मिन्गोत्रे महाभागाः कुब्जाश्च द्विजसत्तमाः॥

Verse 94

नेत्ररोगी महादुष्टा महात्यागा अनायुषः । कलहोत्पादने दक्षाः सर्वसंग्रह तत्पराः

नेत्ररोगिणो महादुष्टा महात्यागा अनायुषः। कलहोत्पादने दक्षाः सर्वसंग्रह तत्पराः॥

Verse 95

मलिना मानिनश्चैव ज्योतिःशास्त्रविशारदाः । आत्रेयसगोत्रे ये जाताः पंचप्रवरसंयुताः

मलिना मानिनश्चैव ज्योतिःशास्त्रविशारदाः। आत्रेयसगोत्रे ये जाताḥ पञ्चप्रवरसंयुताः॥

Verse 96

आत्रेयोऽर्चनानसश्यावाश्वोंगिर सोऽत्रिश्च । अस्मिन्वंशे च ये जाता द्विजास्ते सूर्यवर्चसः

आत्रेयोऽर्चनानसः श्यावाश्वोऽङ्गिराः सोऽत्रिश्च। अस्मिन्वंशे ये जाता द्विजास्ते सूर्यवर्चसः॥

Verse 97

चंद्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये व्यवस्थिताः । सदाचारा महादक्षाः श्रुतिशास्त्र परायणाः

चन्द्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये सुव्यवस्थिताः। सदाचाराः महादक्षाः श्रुतिशास्त्रपरायणाः॥

Verse 98

याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः । धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मलाश्च महोत्सुकाः

याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः। धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मलाश्च महोत्सुकाः॥

Verse 99

तपःस्वाध्यायनिरता न्यायधर्मपरायणाः

तपःस्वाध्यायनिरताः न्यायधर्मपरायणाः॥

Verse 100

युधिष्ठिर उवाच । कथयस्व महाबाहो धर्मारण्यकथामृतम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापाद्घोराद्ब्रह्मवधादपि

युधिष्ठिर उवाच—कथयस्व महाबाहो धर्मारण्यकथामृतम्। यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापाद् घोराद् ब्रह्मवधादपि॥

Verse 110

मातंगी च महादेवी वाणी च मुकुटेश्वरी । भद्री चैव महाशक्तिः संहारी च महाबला

मातङ्गी च महादेवी वाणी च मुकुटेश्वरी। भद्री चैव महाशक्तिः संहारी च महाबला॥

Verse 120

भोभो ब्रह्मन्द्विजातीनां शुश्रूषार्थं प्रकल्पय । सृष्टिर्हि शाश्वतीवाद्य द्विजोघोपि सुखी भवेत् । विष्णोर्वाक्यमभिश्रुत्य ब्रह्मा लोकपितामहः

भो भो ब्रह्मन्! द्विजातीनां शुश्रूषार्थं प्रकल्पय। सृष्टिर्हि शाश्वती नित्यं; तेन द्विजसमूहः सुखी भवेत्। विष्णोर्वाक्यं निशम्य ब्रह्मा लोकपितामहः तथा चकार।

Verse 121

संस्मरन्कामधेनुं वै स्मरणेनैव तत्क्षणे । आगता तत्र सा धेनुर्धर्मारण्ये पवित्रके

कामधेनुं संस्मरन् वै स्मरणमात्रेण तत्क्षणात्। आगता सा धेनुः तत्र धर्मारण्ये पवित्रके।