Adhyaya 40

Verse 1

नारद उवाच । ज्ञातिभेदे तु संजाते तस्मिन्मोहेरके पुरे । त्रैविद्यैः किं कृतं ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

नारद उवाच—तस्मिन् मोहेरकपुरे ज्ञातिभेदे संजाते, त्रैविद्यैः किं कृतं ब्रह्मन्? तत् मम पृच्छतः आचक्ष्व।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । स्वस्थाने वाडवाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः । अग्निहोत्रपरा केऽपि केऽपि यज्ञपरायणाः

ब्रह्मोवाच—सर्वे वाडवाः स्वस्थान एव स्थिताः, हर्षनिर्भरमानसाः। केचित् अग्निहोत्रपराः, केचित् यज्ञपरायणाः।

Verse 3

केऽपि चाग्निसमाधानाः केऽपि स्मार्ता निरंतरम् । पुराणन्यायवेत्तारो वेदवेदांगवादिनः

केचित् चाग्निसमाधानाः, केचित् स्मार्ता निरन्तरम्। पुराणन्यायवेत्तारः, वेदवेदाङ्गवादिनः।

Verse 4

सुखेन स्वान्सदाचारान्कुर्वन्तो ब्रह्मवादिनः । एवं धर्मसमाचारान्कुर्वतां कुशलात्मनाम्

सुखेन स्वान् सदाचारान् कुर्वन्तो ब्रह्मवादिनः। एवं धर्मसमाचारान् कुर्वतां कुशलात्मनाम्…

Verse 5

स्थानाचारान्कुलाचारानधिदेव्याश्च भाषितान् । धर्मशास्त्रस्थितं सर्वं काजेशैरुदितं च यत्

स्थानाचारान् कुलाचारान् अधिदेव्याः च भाषितान् । धर्मशास्त्रस्थितं सर्वं काजेशैरुदितं च यत् ॥

Verse 6

परंपरागतं धर्म मूचुस्ते वाडवोत्तमाः

परम्परागतं धर्मं मूचुस्ते वाडवोत्तमाः ॥

Verse 7

ब्राह्मणा ऊचुः । उपास्ते यश्च लिखितं रक्तपादैस्तु वाडवाः । ज्ञातिश्रेष्ठः स विज्ञेयो वलिर्देयस्ततः परम्

ब्राह्मणा ऊचुः । उपास्ते यश्च लिखितं रक्तपादैस्तु वाडवाः । ज्ञातिश्रेष्ठः स विज्ञेयो वलिर्देयस्ततः परम् ॥

Verse 8

रक्तचंदनं प्रसाध्याथ प्रसिद्धं स्वकुलं तथा । कुंकुमारक्तपादैस्तैर्गंधपुष्पादिचर्चितैः

रक्तचन्दनं प्रसाध्याथ प्रसिद्धं स्वकुलं तथा । कुंकुमारक्तपादैस्तैर्गन्धपुष्पादिचर्चितैः ॥

Verse 9

संभूय लिखितं तच्च रक्तपादं तदुच्यते । रामस्य लेख्यं ते सर्वे पूजयंतु समाहिताः

सम्भूय लिखितं तच्च रक्तपादं तदुच्यते । रामस्य लेख्यं ते सर्वे पूजयन्तु समाहिताः ॥

Verse 10

रामस्य करमुद्रां च पूजयंतु द्विजाः सदा । येषां दोषाः सदाचारे व्यभिचारादयो यदि

रामस्य करमुद्रां च द्विजाः सर्वदा पूजयन्तु। येषां तु सदाचारविषये व्यभिचारादयो दोषाः सन्ति, ते शुद्ध्यर्थं नियमान् अवश्यं पालयेयुः।

Verse 11

तेषां दण्डो विधेयस्तु य उक्तो विधिवद्विजैः । चिह्नं न राममुद्राया यावद्दंडं ददाति न

तेषां तु दण्डो विधिवद् द्विजैः प्रोक्तो यथाविधि विधेयः। यावद् दण्डं न ददाति, तावद् राममुद्रायाश्चिह्नं न धारयेत्।

Verse 12

विना दण्डप्रदानेन मुद्राचिह्नं न धार्यते । मुद्राहस्ताश्च विज्ञेया वाडवा नृपसत्तम

दण्डप्रदानेन विना मुद्राचिह्नं न धार्यते। मुद्राहस्ताश्च वाडवा इति विज्ञेयाः, हे नृपसत्तम।

Verse 13

पुत्रे जाते पिता दद्द्याच्छ्रीमात्रे तु बलिं सदा । पलानि विंशतिः सर्प्पिर्गुडः पंचप लानि च

पुत्रे जाते पिता नित्यं श्रीमात्रे बलिं दद्यात्। सर्पिषः पलविंशतिं गुडस्य च पलपञ्चकम्।

Verse 14

कुंकुमादिभिरभ्यर्च्य जातमात्रः सुतस्तदा । षष्ठे च दिवसे राजन्षष्ठीं पूजयते सदा

कुङ्कुमादिभिरभ्यर्च्य जातमात्रे सुते तदा। षष्ठे दिवसे राजन् षष्ठीं नित्यं पूजयेत्।

Verse 15

दद्यात्तत्र बलिं साज्यं कुर्याद्धि बलिपंचकम् । पंचप्रस्थान्बलीन्दद्यात्सवस्त्राञ्छ्रीफलैर्युतान्

तत्र साज्यं बलिं दद्यात्, बलिपञ्चकं च विधिवत् कुर्यात्। पञ्चप्रस्थान् बलीन् दद्यात्, वस्त्रैः सह श्रीफलैः समन्वितान्॥

Verse 16

कुंकुमादिभिरभ्यर्च्य श्रीमात्रे भक्तिपूर्वकम् । वितशाठ्यं न कुर्वीत कुले संततिवृद्धये

कुङ्कुमादिभिरभ्यर्च्य श्रीमातरं भक्तिपूर्वकम्। व्ययेष्वर्पणे वा वितशाठ्यं न कुर्यात्, कुले सन्ततिवृद्धये॥

Verse 17

तद्धि चार्पयता द्रव्यं वृद्धौ यद्ध्रीणितं पुनः । जन्मनो नंतरं कार्यं जातकर्म यथाविधि

वृद्धौ पुनरुपार्जितं यद्द्रव्यं, तदेव हि समर्पयेत्, न निगृह्णीयात्। जन्मानन्तरं च जातकर्म विधिवत् कार्यम्॥

Verse 18

विप्रानुकीर्तिता याश्च वृत्तिः सापि विभज्यते । प्रथमा लभ्यमाना च वृत्तिर्वै यावती पुनः

विप्रैः प्रकीर्तिता या वृत्तिः, सापि विभाग्या। प्रथमा तु यथा लभ्यते, यावती वा, सा वृत्तिर्गृह्यताम्॥

Verse 19

तस्या वृत्तेरर्द्धभागो गोत्रदेव्यै तु कल्प्यताम् । द्विगुणं वणिजा चैव पुत्रं जाते भवेदिति

तस्या वृत्तेरर्धभागो गोत्रदेव्यै कल्प्यताम्। वणिजा तु द्विगुणं दानं विधीयते, पुत्रजन्म शुभं भवेदिति॥

Verse 20

मांडलीयाश्च ये शूद्रास्तेषामर्ककरं त्विदम् । अडालजानां त्रिगुणं गोभुजानां चतुर्गुणम्

माण्डलीयाख्येषु शूद्रेषु अयं करः ‘अर्ककर’ इति विधीयते। अडालजेषु तु त्रिगुणः, गोभुजेषु च चतुर्गुणः स्मृतः॥

Verse 21

इत्येतत्कथितं सर्वमन्यच्च शूद्रजातिषु । यस्य दोषस्तु हत्यायाः समुद्भूतो विधेर्वशात्

इत्येतत् सर्वं शूद्रजातिषु अन्यच्च यथावत् कथितम्। अधुना यस्य विधेर्वशात् हत्यादोषः समुद्भूतः, तस्य विषयः प्रवक्ष्यते॥

Verse 22

दण्डस्तु विधिवत्तस्य कर्त्तव्यो वेदशास्त्रिभिः । अन्यायो न्यायवादी स्यान्निर्द्दोषे दोषदायकः

तस्य दण्डः विधिवत् वेदशास्त्रविद्भिः कर्तव्य एव। अन्यथा न्यायवादित्वं नाम अन्यायः स्यात्—निर्दोषे दोषारोपणात्॥

Verse 23

पंक्तिभेदस्य कर्ता च गोसहस्रवधः स्मृतः । वृत्तिभागविभजनं तथा न्यायविचारणम् । श्रीरामदूतकस्याग्रे कर्त्तव्यमिति निश्चयः

पङ्क्तिभेदं करोति यः स गोसहस्रवधसमो स्मृतः। वृत्तिभागविभागश्च न्यायविचारणमेव च—श्रीरामदूतकस्याग्रे कर्तव्यमिति निश्चयः॥

Verse 24

तस्य पूजां प्रकुर्वीत तदा कालेऽथवा सदा । तैलेन लेपयेत्तस्य देहे वै विघ्नशांतये

तस्य पूजां प्रकुर्वीत यथाकालं अथवा सदा। तैलेन च तस्य देहं लेपयेत् विघ्नशान्तये॥

Verse 25

धूपं दीपं फलं दद्यात्पुष्पैर्नानाविधैः किल । पूजितो हनुमानेव ददाति तस्य वांछितम्

धूपं दीपं फलं च दद्यात् नानाविधैः पुष्पैः सह। एवं पूजितो हनुमानेव भक्तस्य वाञ्छितं ददाति॥

Verse 26

प्रतिपुत्रं तु तस्याग्रे कुर्यान्नान्यत्र कुत्रचित् । श्रीमाताबकुलस्वामिभागधेयं तु पूर्वतः

प्रतिपुत्रं तु तस्याग्रे एव कुर्यात्, नान्यत्र कुत्रचित्। पूर्वतः श्रीमाताबकुलस्वामिभागधेयं विन्यसेत्॥

Verse 27

पश्चात्प्रतिग्रहं विप्रैः कर्त्तव्यमिति निश्चितम् । समागमेषु विप्राणां न्यायान्यायविनिर्णये

पश्चात् विप्रैः प्रतिग्रहः कर्तव्य इति निश्चितम्। विप्राणां समागमेषु न्यायान्यायविनिर्णये॥

Verse 28

निर्णयं हृदये धृत्वा तत्रस्थं श्रावयेद्द्विजान् । केवलं धर्मबुद्ध्या च पक्षपातं विवर्जयेत्

निर्णयं हृदये धृत्वा तत्रस्थान् द्विजान् श्रावयेत्। केवलं धर्मबुद्ध्या च पक्षपातं विवर्जयेत्॥

Verse 29

सर्वेषां संमतं कार्यं तद्ध्यविकृतमेव च । आकारितस्ततो विप्रः सभायां भयमेति चेत्

सर्वेषां संमतं कार्यं तद्ध्यविकृतमेव च। आकारितस्ततो विप्रः सभायां भयमेति चेत्॥

Verse 30

न तस्य वाक्यं श्रोतव्यं निर्णीतार्थनिवारणे । यस्य वर्जस्तु क्रियते मिलित्वा सर्व वाडवैः

निर्णीतार्थनिवारणे तस्य वाक्यं न श्रोतव्यम्—यस्य सर्वैर्वाडवैः समागत्य वर्जनं कृतम्।

Verse 31

खानपानादिकं सर्वं कार्यं तेन विवर्जयेत् । तस्य कन्या न दातव्या तत्संसर्गी च तादृशः

खानपानादिकं सर्वं तेन सह विवर्जयेत्; तस्मै कन्या न दातव्या, तत्संसर्गिणेऽपि तादृशाय।

Verse 32

ततो दंडं प्रकुर्वीत सर्वैरेव द्विजोत्तमैः । भोजनं कन्यकादानमिति दाशरथेर्मतम्

ततो दण्डं प्रकुर्वीत सर्वैरेव द्विजोत्तमैः; भोजनं कन्यकादानमिति दाशरथेर्मतम्।

Verse 33

यत्किंचित्कुरुते पापं लब्धुं स्थलमथापि वा । शुष्कार्द्रं वसते चान्ने तस्मादन्नं परि त्यजेत्

यः कश्चित् पापं कुर्यात् पदस्थललाभार्थमपि, शुष्कार्द्रान्नेन च वसेत्—तस्मादन्नं परित्यजेत्।

Verse 34

कुर्वंस्तत्पापभागी स्यात्तस्य दंडो यथाविधि । न्यायं न पश्यते यस्तु शक्तौ सत्यां सदा यतः

तत्समर्थनकर्ता तस्य पापभागी स्यात्, तस्यापि दण्डो यथाविधि; शक्तौ सत्यां यो न्यायं न पश्यति स नित्यं निन्द्यः।

Verse 35

पापभागी स विज्ञेय इति सत्यं न संशयः । उत्कोचं यस्तु गृह्णाति पापिनां दुष्टकर्मिणाम् । सकलं च भवेत्तस्य पापं नैवात्र सशयः

पापभागी स विज्ञेयः—इति सत्यं न संशयः। यस्तु पापिनां दुष्टकर्मिणाम् उत्कोचं गृह्णाति, तस्य सकलं पापं भवति—नैवात्र संशयः॥

Verse 36

तस्यान्नं गृह्यते नैव कन्यापि न कदाचन । हितमाचरते यस्तु पुत्राणामपि वै नरः

तस्यान्नं नैव गृह्येत, कन्यापि न कदाचन (तस्मै दीयेत)। यस्तु नरः पुत्राणामपि हितमाचरति, स एतद्विधानं पालयेत्॥

Verse 37

स एतान्नियमान्सर्वान्पालयेन्नात्र संशयः । एवं पत्रं लिखित्वा तु वाडवास्ते प्रह र्षिताः

स एतान् नियमान् सर्वान् पालयेत्—नात्र संशयः। एवं पत्रं लिखित्वा तु वाडवास्ते प्रहर्षिताः॥

Verse 38

प्राप्ते कलियुगे घोरे यथा पापं न कुर्वते । इति ज्ञात्वा तु सर्वे ते न्यायधर्मं प्रचक्रिरे

प्राप्ते घोरे कलियुगे यथा पापं न कुर्वते—इति ज्ञात्वा सर्वे ते न्यायधर्मं प्रचक्रिरे॥

Verse 39

व्यास उवाच । कलौ प्राप्ते द्विजाः सर्वे स्थानभ्रष्टा यतस्ततः । पक्षमुत्कलं ग्रहीष्यंति तथा स्युः पक्षपातिनः

व्यास उवाच—कलौ प्राप्ते द्विजाः सर्वे यतस्ततः स्थानभ्रष्टाः। पक्षमुत्कलं ग्रहीष्यन्ति, तथा स्युः पक्षपातिनः॥

Verse 40

भोक्ष्यंते म्लेच्छकग्रामान्कोलाविध्वंसिभिः किल । वेदभ्रष्टाश्च ते विप्रा भविष्यंति कलौ युगे

कलियुगे खलु कोलविध्वंसिनो म्लेच्छकग्रामान् भोक्ष्यन्ते; ते च विप्रा वेदभ्रष्टा भविष्यन्ति तमसि युगे।

Verse 42

यस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना वाडवा ये महाबलाः

यस्मिन् गोत्रे समुत्पन्ना ये वाडवा महाबलाः?

Verse 43

व्यास उवाच ज्ञायते गोत्रसंज्ञाऽथ केचिच्चैव पराक्रमैः । यस्ययस्य च यत्कर्म तस्य तस्यावटंककः

व्यास उवाच—गोत्रसंज्ञा ज्ञायते; केचित् पराक्रमैरेव प्रसिद्धाः। यस्य यस्य यत्कर्म, तस्य तस्यैव अवटंककः।

Verse 44

अवटंकैर्हि ज्ञायंते नान्यथा ज्ञायते क्वचित् । गोत्रैश्च प्रवरैश्चैव अवटंकैर्नृपात्मज

अवटंककैर्हि ज्ञायन्ते, नान्यथा क्वचिदपि। गोत्रैश्च प्रवरैश्चैव अवटंककैः, नृपात्मज।

Verse 47

व्यास उवाच । ज्ञायंते यत्रयत्रस्था माध्यंदिनीया महाबलाः । कौथमीं च समाश्रित्य केचिद्विप्रा गुणान्विताः

व्यास उवाच—यत्र यत्र स्थिता माध्यंदिनीयाः महाबलाः, तत्र तत्र ज्ञायन्ते। कौथुमीं समाश्रित्य केचिद्विप्रा गुणान्विताश्च सन्ति।

Verse 48

ऋगथर्वणजा शाखा नष्टा सा च महामते । एवं वै वर्तमानास्ते वाडवा धर्मसंभवाः

ऋगथर्वणयोर्जाता शाखा सा नष्टा महामते। एवं वै वर्तमानास्ते वाडवा धर्मसम्भवाः॥

Verse 49

धर्मारण्ये महाभागाः पुत्रपौत्रान्विताऽभवन् । शूद्राः सर्वे महाभागाः पुत्रपौत्र समावृताः

धर्मारण्ये महाभागाः पुत्रपौत्रान्विताऽभवन्। शूद्राः सर्वे महाभागाः पुत्रपौत्रसमावृताः॥

Verse 50

धर्मारण्ये महातीर्थे सर्वे ते द्विजसेवकाः । अभवन्रामभक्ताश्च रामाज्ञां पालयंति च

धर्मारण्ये महातीर्थे सर्वे ते द्विजसेवकाः। अभवन् रामभक्ताश्च रामाज्ञां पालयन्ति च॥

Verse 51

आज्ञामत्याऽदरेणेह हनूमंतश्च वीर्यवान् । पालयेत्सोऽपि चेदानीं सुप्राप्ते वै कलौ युगे

आज्ञामत्याऽदरेणेह हनूमान् वीर्यवानपि। पालयेत् सोऽपि चेदानीं सुप्राप्ते कलियुगे॥

Verse 52

अदृष्टरूपी हनुमांस्तत्र भ्रमति नित्यशः । त्रैविद्या वाडवा यत्र चातुर्विद्यास्तथैव च

अदृष्टरोपी हनूमान् तत्र भ्रमति नित्यशः। त्रैविद्या वाडवा यत्र चातुर्विद्यास्तथैव च॥

Verse 53

सभायामुपविष्टा येऽन्यायात्पापं प्रकुर्वते । जयो हि न्यायकर्तॄणामजयोऽन्यायकारिणाम्

सभायामुपविष्टा येऽन्यायेन पापं कुर्वन्ति; न्यायकारिणां हि जयः, अन्यायकारिणाम् अजय एव।

Verse 54

सापराधे यस्तु पुत्रे ताते भ्रातरि चापि वा । पक्षपातं प्रकुर्वीत तस्य कुप्यति वायुजः

सापराधे पुत्रे ताते भ्रातरि वा यः पक्षपातं करोति, तस्मै वायुजः (हनुमान्) कुप्यति।

Verse 55

कुपितो हनुमानेष धननाशं करोति वै । पुत्रनाशं करोत्येव धामनाशं तथैव च

कुपितो हनुमानेष धननाशं करोति वै; पुत्रनाशं करोत्येव, धामनाशं तथैव च।

Verse 56

सेवार्थं निर्मितः शूद्रो न विप्रान्परिषेवते । वृत्तिं वा न ददात्येव हनुमांस्तस्य कुप्यति

सेवार्थं निर्मितः शूद्रो यो विप्रान् न परिषेवते, वृत्तिं वा न ददाति; तस्मै हनुमान् कुप्यति।

Verse 57

अर्थनाशं पुत्रनाशं स्थाननाशं महा भयम् । कुरुते वायुपुत्रो हि रामवाक्यमनुस्मरन्

अर्थनाशं पुत्रनाशं स्थाननाशं महाभयम्; वायुपुत्रः करोति हि रामवाक्यमनुस्मरन्।

Verse 58

यत्र कुत्र स्थिता विप्राः शूद्रा वा नृपसत्तम । न निर्द्धना भवेयुस्ते प्रसादाद्राघवस्य च

यत्र कुत्र स्थिताः विप्राः शूद्रा वा नृपसत्तम । राघवस्य प्रसादेन ते न कदाचन निर्द्धनाः स्युः ॥

Verse 59

यो मूढश्चाप्यधर्मात्मा पापपाषंडमाश्रितः । निजान्विप्रान्परित्यज्य परज्ञातींश्च मन्यते

यो मूढोऽधर्मात्मा पापपाषण्डमाश्रितः । निजान् विप्रान् परित्यज्य परज्ञातींश्च मन्यते ॥

Verse 60

तस्य पूर्वकृतं पुण्यं भस्मीभवति नान्यथा । अन्येषां दीयते दानं स्वल्पं वा यदि वा बहु

तस्य पूर्वकृतं पुण्यं भस्मीभवति नान्यथा । स्वल्पं वा बहु वा दानमन्येषां दीयते ध्रुवम् ॥

Verse 61

यथा भवति वै पूर्वं ब्रह्मविष्णुशिवैः कृतम् । तस्य देवा न गृह्णंति हृव्यं कव्यं च पूर्वजाः

यथा पुरा ब्रह्मविष्णुशिवैः कृतं व्यवस्थितम् । तस्य देवा न गृह्णन्ति हव्यं कव्यं च पूर्वजाः ॥

Verse 62

वंचयित्वा निजान्विप्रानन्येभ्यः प्रददेत्तु यः । तस्य जन्मार्जितं पुण्यं भस्मीभवति तत्क्षणात्

वञ्चयित्वा निजान् विप्रान् अन्येभ्यः प्रददाति यः । तस्य जन्मार्जितं पुण्यं भस्मीभवति तत्क्षणात् ॥

Verse 63

ब्रह्मविष्णुशिवैश्चैव पूजिता ये द्विजोत्तमाः ते । षां ये विमुखाः शूद्रा रौरवे निवसंति ते

ब्रह्मविष्णुशिवैश्चैव पूजिता ये द्विजोत्तमाः; तेषां ये विमुखाः शूद्रा रौरवे निवसन्ति ते।

Verse 64

यो लौल्याच्च कुलाचारं गोत्राचारं प्रलोपयेत् । स्वाचारं यो न कुर्वीत कदाचिद्वै विमोहितः

यो लौल्याच्च कुलाचारं गोत्राचारं प्रलोपयेत्; स्वाचारं यो न कुर्वीत कदाचिद्वै विमोहितः।

Verse 65

सर्वनाशो भवेत्तस्य भस्मीभवति तत्क्षणात् । तस्मात्सर्वः कुलाचारः स्थानाचारस्तथैव च

सर्वनाशो भवेत्तस्य भस्मीभवति तत्क्षणात्; तस्मात्सर्वः कुलाचारः स्थानाचारस्तथैव च।

Verse 66

गोत्राचारः पालनीयो यथावित्तानुसारतः । एवं ते कथितं राजन्धर्मारण्यं पुरातनम्

गोत्राचारः पालनीयो यथावित्तानुसारतः; एवं ते कथितं राजन् धर्मारण्यं पुरातनम्।

Verse 67

स्थापितं देवदेवैश्च ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः । धर्मारण्यं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमंदिरम् । द्वापरे वेदभवनं कालौ मोहेरकं स्मृतम्

स्थापितं देवदेवैश्च ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः। धर्मारण्यं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमन्दिरम्। द्वापरे वेदभवनं कलौ मोहेरकं स्मृतम्॥

Verse 68

ब्रह्मोवाच । य इदं शृणुयात्पुत्र श्रद्धया परया युतः । धर्मारण्यस्य माहात्म्यं सर्वकिल्बिषनाशनम्

ब्रह्मोवाच—वत्स, यः परया श्रद्धया युतः सन् इदं धर्मारण्यस्य सर्वकिल्बिषनाशनं माहात्म्यं शृणुयात्, स पवित्रतामवाप्नोति।

Verse 69

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति श्रवणात्कीर्तनात्सुकृत्

मनसा वाचा कायेन च जनितं यत् त्रिविधं पातकं, तत्सर्वं श्रवणात् कीर्तनाच्च नाशमायाति, पुण्यत्वं च प्राप्नोति।

Verse 70

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्याप्तये नरः

धन्यं यशस्यं आयुष्यं सुखसन्तानदायकं चैतन्माहात्म्यं; वत्स, सर्वसौख्याप्तये नरः शृणुयात्।

Verse 71

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वक्षेत्रेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति धर्मारण्यस्य सेवनात्

सर्वतीर्थेषु यत् पुण्यं सर्वक्षेत्रेषु यत् फलम्, तत्सर्वं फलम् धर्मारण्यस्य सेवनात् समवाप्नोति।

Verse 72

नारद उवाच । धर्मारण्यस्य माहात्म्यं यच्छ्रुतं त्वन्मुखांबुजात् । धर्मवाप्यां यत्र धर्म्मस्तपस्तेपे सुदुष्कुरम्

नारद उवाच—तव मुखाम्बुजात् श्रुतं धर्मारण्यस्य माहात्म्यं; यत्र धर्मवाप्यां धर्मः सुदुष्करं तपस्तेपे।

Verse 73

तस्य क्षेत्रस्य महिमा मया त्वत्तोऽवधारितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि धर्मारण्यदिदृक्षया

तव मुखात् तस्य पुण्यक्षेत्रस्य महिमा मया सम्यगवधारितः। स्वस्ति तेऽस्तु; अहं धर्मारण्यं द्रष्टुमिच्छन् इदानीं गमिष्यामि॥

Verse 74

तत्र वाक्यजलौघेन पावितोऽहं चतुर्मुख

तत्र, हे चतुर्मुख, तव वाक्यजलौघेन अहं पावितोऽस्मि॥

Verse 75

व्यास उवाच । इदमाख्यानकं सर्वं कथितं पांडुनंदन । यच्छ्रुत्वा गोसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

व्यास उवाच— हे पाण्डुनन्दन, इदं सर्वम् आख्यानकं मया कथितम्। यः शृणोति, स गोसहस्रदानतुल्यं फलं प्राप्नोति॥

Verse 76

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्द्धनो धनवान्भवेत् । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात्

अपुत्रः पुत्रान् लभते, निर्धनः धनवान् भवेत्। रोगी रोगात् प्रमुच्येत, बद्धो मुच्येत बन्धनात्॥

Verse 77

विद्यार्थी लभते विद्यामुत्तमां कर्मसाधनाम् । तीर्थयात्राफलं तस्य कोटिकन्याफलं लभेत्

विद्यार्थी उत्तमां विद्याम् लभते कर्मसाधनाम्। तीर्थयात्राफलं तस्य, कोटिकन्याफलं लभेत्॥

Verse 78

यः श्रृणोति नरो भक्त्या नारी वाथ नरोत्तम । निरयं नैव पश्यंति एकोत्तरशतैः सह

यः कश्चिन्नरो वा नारी वा भक्त्या शृणोति, स न नरकं कदाचन पश्यति—एकोत्तरशतजनैः सह।

Verse 79

शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिभिस्तथा । पुराणपुस्तकं राजन्प्रयतः शिष्टसंमतः

शुभे देशे पुराणपुस्तकं निवेश्य, क्षौमवस्त्रादिभिरलंकृत्य, राजन्, प्रयतः शिष्टसंमताचारः स्यात्।

Verse 80

अर्चयेच्च यथा न्यायं गंधमाल्यैः पृथक्पृथक् । समाप्तौ नृप ग्रंथस्य वाचकस्यानुपूजनम्

गन्धमाल्यैः पृथक्पृथग् यथान्यायमर्चयेत्; ग्रन्थसमाप्तौ, नृप, वाचकस्याप्यनुपूजनं कुर्यात्।

Verse 81

दानादिभिर्यथान्यायं संपूर्णफलहेतवे । मुद्रिकां कुंडले चैव ब्रह्मसूत्रं हिरण्मयम्

संपूर्णफलहेतवे दानादीनि यथान्यायं दद्यात्—मुद्रिकां कुण्डले चैव हिरण्मयं ब्रह्मसूत्रं तथा।

Verse 82

वस्त्राणि च विचित्राणि गंधमाल्यानुलेपनैः । देववत्पूजनं कृत्वा गां च दद्यात्पयस्विनीम्

विचित्रवस्त्राणि गन्धमाल्यानुलेपनैः सह दत्त्वा, देववत्पूजनं कृत्वा, पयस्विनीं गां च दद्यात्।

Verse 83

एवं विधानतः श्रुत्वा धर्मारण्यकथानकम् । धर्मारण्यनिवासस्य फलमाप्नोत्यसंशयम्

एवं विधानतः श्रुत्वा धर्मारण्यकथानकम् । धर्मारण्यनिवासस्य फलं नूनमवाप्नुयादसंशयम् ॥