Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 54

Devanagari script

विष्णुरुवाच । गयाप्रयाग कस्याऽपि फलं समधिकं स्मृतम् । चतुर्द्दश्याममावास्यां लोहयष्ट्यां पिंडदानतः

Transliteration

viṣṇuruvāca | gayāprayāga kasyā'pi phalaṃ samadhikaṃ smṛtam | caturddaśyāmamāvāsyāṃ lohayaṣṭyāṃ piṃḍadānataḥ

Translation

विष्णुरुवाच—गयाप्रयागयोः फलं कस्यापि समधिकं स्मृतम्; विशेषतः चतुर्दश्याममावास्ययोः लोहयष्ट्यां पिण्डदानतः।

Word by Word

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गयाप्रयाग: O Gayā and Prayāga
• गयाप्रयाग: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गया (प्रातिपदिक) + प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; द्वन्द्व-समास (गया च प्रयागश्च)

• कस्य: of whom/anyone's
• कस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• अपि: even, any
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्भावना/अनिश्चितता (particle 'even/also/any')

• फलम्: fruit, result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• समधिकम्: greater, superior
• समधिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण

• स्मृतम्: is said/remembered
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle: 'is remembered/considered')

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + दश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; संख्यासमाहार/द्वन्द्व-आधारित संख्या 'चतुर्दशी'

• अमावास्याम्: on the new-moon day
• अमावास्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमावास्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• लोहयष्ट्याम्: at/with the iron staff (place/time marker)
• लोहयष्ट्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोह (प्रातिपदिक) + यष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष (लोहस्य यष्टिः)

• पिण्डदानतः: from/through the offering of piṇḍas
• पिण्डदानतः: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तत्पुरुष (पिण्डस्य दानम्); तसिल्-अर्थे 'from/through'

Speaker

Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gayā; Prayāga; Lohayaṣṭī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu instructs devotees at a riverbank; pilgrims offer piṇḍas with kuśa grass on caturdaśī/amāvāsyā; pitṛs appear satisfied in subtle celestial form above the water.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Gayā
• Prayāga
• Amāvāsyā
• Caturdaśī
• Lohayaṣṭī
• piṇḍadāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and ancestral rites become exceptionally potent when performed at famed tīrthas at the proper lunar times.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gayā and Prayāga are explicitly praised, along with the specific ritual spot called Lohayaṣṭī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Piṇḍadāna (offering ancestral rice-balls) on Caturdaśī and Amāvāsyā at Lohayaṣṭī.