Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 17
Devanagari script
ध्यानस्थः श्रोष्यति तदा पारावत्येति वार्य्यते । केकः कोकीं परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात्
Transliteration
dhyānasthaḥ śroṣyati tadā pārāvatyeti vāryyate | kekaḥ kokīṃ parityajya maunaṃ tiṣṭhati tadbhayāt
Translation
ध्यानस्थः शृणुयात् तत्र ‘पारावती’ति वार्यते। केकः कोकीं परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात्॥
Word by Word
ध्यानस्थःone situated in meditation
ध्यानस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootध्यान + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ध्याने स्थितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
श्रोष्यतिwill hear
श्रोष्यति:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
पारावती(the word) ‘pigeon (female)’
पारावती:
Karta (Quoted speaker/subject)
TypeNoun
Rootपारावत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; इति-शब्देन उद्धृतवाक्ये
इतिthus/‘…’
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
वार्यतेis warded off/is forbidden
वार्यते:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootवृ (धातु; वारयति/वार्यते)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is prevented/forbidden)
केकःthe peacock (keka)
केकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
कोकीम्the kokilā (female cuckoo)
कोकीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकोकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootपरि+त्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having abandoned’
मौनम्silence
मौनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमौन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
तद्भयात्from fear of that
तद्भयात्:
Apadana (Cause/Ablative)
TypeNoun
Rootतद् + भय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (तस्मात् भयात् = from that fear); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
Speaker
Narrator/teacher voice (contextual speaker not explicit in this verse; within Dharmāraṇya Māhātmya narration)
Characters & Entities
D
DharmāraṇyaFAQs
In a sanctified place, the mind naturally turns inward; even nature mirrors the stillness and reverence of meditation.
Dharmāraṇya, depicted as supportive of dhyāna (meditation) and spiritual awe.
Meditative absorption (dhyāna) is implied as a fitting practice in Dharmāraṇya.