Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 1

श्रीगणेशाय नमः । तर्तुं संहृतिवारिधिं त्रिजगतां नौर्नाम यस्य प्रभोर्येनेदं सकलं विभाति सततं जातं स्थितं संसृतम् । यश्चैतन्यघनप्रमाण विधुरो वेदांतवेद्यो विभुस्तं वन्दे सहजप्रकाशममलं श्रीरामचन्द्रं परम् । दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बंधुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यऐश्वर्य्यवित्ते । विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा सर्वे व्यर्थं मरणसमये धर्म एकः सहायः । नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत

śrīgaṇeśāya namaḥ | tartuṃ saṃhṛtivāridhiṃ trijagatāṃ naurnāma yasya prabhoryenedaṃ sakalaṃ vibhāti satataṃ jātaṃ sthitaṃ saṃsṛtam | yaścaitanyaghanapramāṇa vidhuro vedāṃtavedyo vibhustaṃ vande sahajaprakāśamamalaṃ śrīrāmacandraṃ param | dārāḥ putrā dhanaṃ vā parijanasahito baṃdhuvargaḥ priyo vā mātā bhrātā pitā vā śvaśurakulajanā bhṛtyaaiśvaryyavitte | vidyā rūpaṃ vimalabhavanaṃ yauvanaṃ yauvataṃ vā sarve vyarthaṃ maraṇasamaye dharma ekaḥ sahāyaḥ | naimiṣe nimiṣakṣetre ṛṣayaḥ śaunakādayaḥ | satraṃ svargāya lokāya sahasrasamamāsata

श्रीगणेशाय नमः। त्रिजगतां संहृतिवारिधिं तर्तुं नौर्नाम यः प्रभुः, येन सकलं जगत् सततं जातं स्थितं संसृतं विभाति। वेदान्तवेद्यं विभुं चैतन्यघनं प्रमाणविधुरं सहजप्रकाशममलं परं श्रीरामचन्द्रं वन्दे। दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बन्धुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यैश्वर्यवित्ते। विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा—सर्वे व्यर्थं मरणसमये; धर्म एकः सहायः। नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः स्वर्गाय लोकाय च सहस्रसममासत् सत्रं समासते।

śrī-gaṇeśāyato Śrī Gaṇeśa
śrī-gaṇeśāya:
Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + gaṇeśa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (Interjection)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formनिपात/अव्यय (salutation)
tartuṃto cross
tartuṃ:
Prayojana (Purpose)
TypeVerb
Roottṝ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), प्रयोजनार्थ
saṃhṛti-vāridhimthe ocean of dissolution
saṃhṛti-vāridhim:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootsaṃhṛti (प्रातिपदिक) + vāridhi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
tri-jagatāmof the three worlds
tri-jagatām:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक) + jagat (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
nauḥboat
nauḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootnau (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nāmanamed/indeed
nāma:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय (particle), ‘नाम’ इति प्रसिद्ध्यर्थे
yasyawhose
yasya:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)
prabhoḥof the Lord
prabhoḥ:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
yenaby whom/through whom
yena:
Karaṇa (Instrument)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)
idamthis
idam:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)
sakalamentire
sakalam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (इदम्)
vibhātishines/appears
vibhāti:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootbhā (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
satatamconstantly
satatam:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootsatata (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण
jātamborn/produced
jātam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootjan (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (इदम्)
sthitamstanding/abiding
sthitam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootsthā (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (इदम्)
saṃsṛtamin transmigration; worldly
saṃsṛtam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootsaṃ-sṛ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (इदम्)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)
caitanya-ghana-pramāṇawhose measure/essence is a mass of consciousness
caitanya-ghana-pramāṇa:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootcaitanya (प्रातिपदिक) + ghana (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (विभुः)
vidhuraḥfree from; devoid (of defects)
vidhuraḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootvidhura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
vedānta-vedyaḥknowable through Vedānta
vedānta-vedyaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootvedānta (प्रातिपदिक) + vedya (विद् धातु, यत्/ण्यत्-प्रत्यय ‘ज्ञेय’)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
vibhuḥthe all-pervading Lord
vibhuḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tamhim
tam:
Karma (Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (सर्वनाम)
vandeI worship
vande:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootvand (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
sahaja-prakāśaminnately luminous
sahaja-prakāśam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootsahaja (प्रातिपदिक) + prakāśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (श्रीरामचन्द्रम्)
amalamstainless
amalam:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootamala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
śrī-rāmacandramŚrī Rāmacandra
śrī-rāmacandram:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + rāmacandra (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
paramsupreme
param:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
dārāḥwives
dārāḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootdāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
putrāḥsons
putrāḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
dhanamwealth
dhanam:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootdhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
or
:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात
parijana-sahitaḥaccompanied by attendants
parijana-sahitaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootparijana (प्रातिपदिक) + sahita (सह् धातु, क्त)
Formतत्पुरुष-समास; क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (बंधुवर्गः)
bandhu-vargaḥa group of relatives
bandhu-vargaḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootbandhu (प्रातिपदिक) + varga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
priyaḥdear
priyaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootpriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
or
:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात
mātāmother
mātā:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhrātābrother
bhrātā:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pitāfather
pitā:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
or
:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात
śvaśura-kula-janāḥpeople of the father-in-law’s family
śvaśura-kula-janāḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootśvaśura (प्रातिपदिक) + kula (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
bhṛtya-aiśvarya-vitteservants, power, and wealth
bhṛtya-aiśvarya-vitte:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootbhṛtya (प्रातिपदिक) + aiśvarya (प्रातिपदिक) + vitta (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (समाहार); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन/एकवचन-प्रयोगे समाहारः; अत्र प्रथमा-बहुवचनार्थे समुच्चयः (सेवक-ऐश्वर्य-धन)
vidyālearning
vidyā:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootvidyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
rūpambeauty/form
rūpam:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vimala-bhavanama pure dwelling
vimala-bhavanam:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootvimala (प्रातिपदिक) + bhavana (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
yauvanamyouth
yauvanam:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootyauvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
yauvatamyoung womanhood/companionship of youth
yauvatam:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootyauvata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
or
:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात
sarveall (these)
sarve:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
vyarthamin vain
vyartham:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootvyartha (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण
maraṇa-samayeat the time of death
maraṇa-samaye:
Adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootmaraṇa (प्रातिपदिक) + samaya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
dharmaḥdharma (righteousness)
dharmaḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ekaḥalone
ekaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (धर्मः)
sahāyaḥhelper
sahāyaḥ:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootsahāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
naimiṣein Naimiṣa
naimiṣe:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootnaimiṣa (प्रातिपदik)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (स्थाननाम)
nimiṣa-kṣetrein the Nimiṣa-field (Naimiṣa-kṣetra)
nimiṣa-kṣetre:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootnimiṣa (प्रातिपदिक) + kṣetra (प्रातिपदic)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
ṛṣayaḥsages
ṛṣayaḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदic)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
śaunaka-ādayaḥŚaunaka and others
śaunaka-ādayaḥ:
Apposition (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootśaunaka (प्रातिपदic) + ādi (प्रातिपदic)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
satrama sacrificial session
satram:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootsatra (प्रातिपदic)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
svargāyafor heaven
svargāya:
Prayojana (Purpose)
TypeNoun
Rootsvarga (प्रातिपदic)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
lokāyafor the world (welfare)
lokāya:
Prayojana (Purpose)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदic)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
sahasra-samamequal to a thousand (years)
sahasra-samam:
Kriyāviśeṣaṇa (Extent/Duration)
TypeAdjective
Rootsahasra (संख्या-प्रातिपदic) + sama (प्रातिपदic)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (काल/अवधि)
āsatathey sat/remained (performed)
āsata:
Kriyā (Main verb)
TypeVerb
Rootās (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

Narrator (opening benediction; then narrative voice setting Naimiṣāraṇya scene)

Tirtha: Naimiṣāraṇya (Nimiṣa-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and the Naimiṣa sages

Scene: Opening benediction: Gaṇeśa invoked; then a luminous vision of Śrī Rāmacandra as the boat across cosmic dissolution; followed by a sober tableau of mortality where possessions fade, leaving Dharma; finally, Naimiṣa forest with sages in a vast thousand-year satra.

Ś
Śrī Gaṇeśa
Ś
Śrī Rāmacandra
V
Vedānta
N
Naimiṣa (Naimiṣāraṇya)
Ś
Śaunaka
Ṛṣis

FAQs

All worldly supports fail at death; Dharma alone accompanies and protects the soul—therefore one should live dhārmically.

Naimiṣāraṇya (Naimiṣe), also called Nimiṣa-kṣetra, is presented as the sacred setting where sages perform a long satra.

A satra (extended sacrificial session) performed by sages for the welfare of the world and attainment of heaven is mentioned.