Adhyaya 21

Verse 1

सूत उवाच । एवं ब्रह्मर्षिणा प्रोक्तां वाणीं पीयूषसन्निभाम् । आकर्ण्य मुदितो राजा प्रांजलिः पुनरब्रवीत्

सूत उवाच—एवं ब्रह्मर्षिणा प्रोक्तां पीयूषसन्निभां वाणीमाकर्ण्य राजा मुदितः प्राञ्जलिः पुनरब्रवीत्।

Verse 2

राजोवाच । अहो सत्संगमः पुंसामशेषाघप्रशोधनः । कामक्रोधनिहंता च इष्टदोग्धा जनस्य हि

राजोवाच—अहो सत्सङ्गमः पुंसामशेषाघप्रशोधनः; कामक्रोधनिहन्ता च, इष्टफलप्रदः खलु।

Verse 3

मम मायातमो नष्टं ज्ञानदृष्टिः प्रकाशिता । तव दर्शनमात्रेण प्रायोहममरोत्तमः

मम मायातमो नष्टं, ज्ञानदृष्टिः प्रकाशिता; तव दर्शनमात्रेण प्रायोऽहममरोत्तम इव।

Verse 4

श्रुतं च पूर्वचरितं बालयोः सम्यगेतयोः । भविष्यदपि पृच्छामि मत्पुत्राचरणं मुने

एतयोर्बालयोः पूर्वचरितं सम्यक् श्रुतं मया; भविष्यदपि पृच्छामि—मत्पुत्रस्याचरणं मुने वद।

Verse 5

अस्यायुः कति वर्षाणि भाग्यं वद च कीदृ शम् । विद्या कीर्तिश्च शक्तिश्च श्रद्धा भक्तिश्च कीदृशी

अस्यायुः कति वर्षाणि, भाग्यं च कीदृशं वद। विद्या कीर्तिः शक्तिश्च, श्रद्धा भक्तिश्च कीदृशी॥

Verse 6

एतत्सर्वमशेषेण मुने त्वं वक्तुमर्हसि । तव शिष्योस्मि भृत्योस्मि शरणं त्वां गतोस्मयहम्

एतत्सर्वमशेषेण, मुने, त्वं वक्तुमर्हसि। तव शिष्योऽस्मि भृत्योऽस्मि, शरणं त्वां गतोऽस्म्यहम्॥

Verse 7

पराशर उवाच । अत्रावाच्यं हि यत्किंचित्कथं शक्तोस्मि शंसितुम् । यच्छ्रुत्वा धृतिमंतोपि विषादं प्राप्नुयुर्जनाः

पराशर उवाच। अत्रावाच्यं हि यत्किंचित् कथं शक्तोऽस्मि शंसितुम्। यच्छ्रुत्वा धृतिमन्तोऽपि विषादं प्राप्नुयुर्जनाः॥

Verse 8

तथापि निर्व्यलीकेन भावेन परिपृच्छतः । अवाच्यमपि वक्ष्यामि तव स्नेहान्महीपते

तथापि निर्व्यलीकेन भावेन परिपृच्छतः। अवाच्यमपि वक्ष्यामि तव स्नेहान्महीपते॥

Verse 9

अमुष्य त्वत्कुमारस्य वर्षाणि द्वादशात्ययुः । इतः परं प्रपद्येत सप्तमे दिवसे मृतिम्

अमुष्य त्वत्कुमारस्य वर्षाणि द्वादशात्ययुः। इतः परं प्रपद्येत सप्तमे दिवसे मृतिम्॥

Verse 10

इति तस्य वचः श्रुत्वा कालकूटमिवोदितम् । मूर्च्छितः सहसा भूमौ पतितो नृपतिः शुचा

इति तस्य वचः श्रुत्वा कालकूटविषोपमम् । शोकाकुलो नृपतिः सद्यः मूर्च्छितो भूमौ पपात ह

Verse 11

तमुत्थाप्य समाश्वास्य स मुनिः करुणार्द्रधीः । उवाच मा भैर्नृपते पुनर्वक्ष्यामि ते हितम्

तं समुत्थाप्य समाश्वास्य मुनिः करुणार्द्रधीः । उवाच—मा भैर्नृपते, पुनर्वक्ष्यामि ते हितम्

Verse 12

सर्गात्पुरा निरालोकं यदेकं निष्कलं परम् । चिदानंदमयं ज्योतिः स आद्यः केवलः शिवः

सर्गात्पुरा निरालोकं यदेकं निष्कलं परम् । चिदानन्दमयं ज्योतिः स आद्यः केवलः शिवः

Verse 13

स एवादौ रजोरूपं सृष्ट्वा ब्रह्माणमात्मना । सृष्टिकर्मनियुक्ताय तस्मै वेदांश्च दत्तवान्

स एवादौ रजोरूपं सृष्ट्वा ब्रह्माणमात्मना । सृष्टिकर्मनियुक्ताय तस्मै वेदान् प्रदत्तवान्

Verse 14

पुनश्च दत्तवानीश आत्मतत्त्वैकसंग्रहम् । सर्वोपनिषदां सारं रुद्राध्यायं च दत्तवान्

पुनश्च दत्तवानीश आत्मतत्त्वैकसंग्रहम् । सर्वोपनिषदां सारं रुद्राध्यायं च दत्तवान्

Verse 15

यदेकमव्ययं साक्षाद्ब्रह्मज्योतिः सनातनम् । शिवात्मकं परं तत्त्वं रुद्राध्याये प्रतिष्ठितम्

यदेकमव्ययं साक्षाद्ब्रह्मज्योतिः सनातनम् । शिवात्मकं परं तत्त्वं रुद्राध्याये प्रतिष्ठितम् ॥

Verse 16

स आत्मभूः सृजद्विश्वं चतुर्भिर्वदनैर्विराट् । ससर्ज वेदांश्चतुरो लोकानां स्थितिहेतवे

स आत्मभूः सृजद्विश्वं चतुर्भिर्वदनैर्विराट् । ससर्ज वेदांश्चतुरो लोकानां स्थितिहेतवे ॥

Verse 17

तत्रायं यजुषां मध्ये ब्रह्मणो दक्षिणान्मुखात् । अशेषोपनिषत्सारो रुद्राध्यायः समुद्गतः

तत्रायं यजुषां मध्ये ब्रह्मणो दक्षिणान्मुखात् । अशेषोपनिषत्सारो रुद्राध्यायः समुद्गतः ॥

Verse 18

स एष मुनिभिः सर्वैर्मरीच्यत्रिपुरोगमैः । सह देवैर्धृतस्तेभ्यस्तच्छिष्या जगृहुश्च तम्

स एष मुनिभिः सर्वैर्मरीच्यत्रिपुरोगमैः । सह देवैर्धृतस्तेभ्यस्तच्छिष्या जगृहुश्च तम् ॥

Verse 19

तच्छिष्यशिष्यैस्तत्पुत्रैस्तत्पुत्रैश्च क्रमागतैः । धृतो रुद्रात्मकः सोऽयं वेदसारः प्रसादितः

तच्छिष्यशिष्यैस्तत्पुत्रैस्तत्पुत्रैश्च क्रमागतैः । धृतो रुद्रात्मकः सोऽयं वेदसारः प्रसादितः ॥

Verse 20

एष एव परो मन्त्र एष एव परं तपः । रुद्राध्यायजपः पुंसां परं कैवल्यसाधनम्

एष एव परमो मन्त्रः, एष एव परं तपः। पुंसां रुद्राध्यायजपः परं कैवल्यसाधनम्॥

Verse 21

महापातकिनः प्रोक्ता उपपातकिनश्च ये । रुद्राध्यायजपात्सद्यस्तेऽपि यांति परां गतिम्

महापातकिनो ये प्रोक्ता उपपातकिनश्च ये। रुद्राध्यायजपात्सद्यस्तेऽपि यान्ति परां गतिम्॥

Verse 22

भूयोपि ब्रह्मणा सृष्टाः सदसन्मिश्रयोनयः । देवतिर्यङ्मनुष्याद्यास्ततः संपूरितं जगत्

भूयोऽपि ब्रह्मणा सृष्टाः सदसन्मिश्रयोनयः। देवतिर्यङ्मनुष्याद्यास्ततः सम्पूरितं जगत्॥

Verse 23

तेषां कर्माणि सृष्टानि स्वजन्मानुगुणानि च । लोकास्तेषु प्रवर्तंते भुंजते चैव तत्फलम्

तेषां कर्माणि सृष्टानि स्वजन्मानुगुणानि च। लोकास्तेषु प्रवर्तन्ते भुञ्जते चैव तत्फलम्॥

Verse 24

लोकसृष्टिप्रवाहार्थं स्वयमेव प्रजापतिः । धर्माधर्मौ ससर्जाग्रे स्ववक्षःपृष्ठभागतः

लोकसृष्टिप्रवाहार्थं स्वयमेव प्रजापतिः। धर्माधर्मौ ससर्जाग्रे स्ववक्षःपृष्ठभागतः॥

Verse 25

धर्ममेवानुतिष्ठंतः पुण्यं विंदंति तत्फलम् । अधर्ममनुतिष्ठंतस्ते पापफलभोगिनः

धर्ममेवानुतिष्ठन्तः पुण्यं लभन्ति तत्फलम् । अधर्ममनुतिष्ठन्तस्ते पापफलभोगिनः ॥

Verse 26

पुण्यकर्मफल स्वर्गो नरकस्तद्विपर्ययः । तयोर्द्वावधिपौ धात्रा कृतौ शतमखांतकौ

पुण्यकर्मफलः स्वर्गो नरकस्तद्विपर्ययः । तयोर्द्वावधिपौ धात्रा कृतौ शतमखान्तकौ ॥

Verse 27

कामः क्रोधश्च लोभश्च मदमानादयः परे । अधर्मस्य सुता आसन्सर्वे नरकनायकाः

कामः क्रोधश्च लोभश्च मदमानादयः परे । अधर्मस्य सुताः आसन् सर्वे नरकनायकाः ॥

Verse 28

गुरुतल्पः सुरापानं तथान्यः पुल्कसीगमः । कामस्य तनया ह्येते प्रधानाः परिकीर्तिताः

गुरुतल्पः सुरापानं तथान्यः पुल्कसीगमः । कामस्य तनया ह्येते प्रधानाः परिकीर्तिताः ॥

Verse 29

क्रोधात्पितृवधो जातस्तथा मातृवधः परः । ब्रह्महत्या च कन्यैका क्रोधस्य तनया अमी

क्रोधात् पितृवधो जातस्तथा मातृवधः परः । ब्रह्महत्या च कन्यैका क्रोधस्य तनया अमी ॥

Verse 30

देवस्वहरणश्चैव ब्रह्मस्वहरणस्तथा । स्वर्णस्तेय इति त्वेते लोभस्य तनयाः स्मृताः

देवस्वहरणं चैव ब्रह्मस्वहरणं तथा । स्वर्णस्तेयमिति ख्यातास्त्रयोऽमी लोभसम्भवाः ॥

Verse 31

एतानाहूय चांडालान्यमः पातकनायकान् । नरकस्य विवृद्ध्यर्थमाधिपत्यं चकार ह

एतानाहूय चाण्डालान् यमः पातकनायकान् । नरकस्य विवृद्ध्यर्थमाधिपत्यं ददौ हि सः ॥

Verse 32

ते यमेन समादिष्टा नव पातकनायकाः । ते सर्वे संगता भूयो घोराः पातकनायकाः

ते यमेन समादिष्टा नव पातकनायकाः । संगता भूय एतेऽपि घोराः पातकनायकाः ॥

Verse 33

नरकान्पालयामासुः स्वभृत्यैश्चोपपातकैः । रुद्राध्याये भुवि प्राप्ते साक्षात्कैवल्यसाधने

नरकान् पालयामासुः स्वभृत्यैश्चोपपातकैः । रुद्राध्याये भुवि प्राप्ते साक्षात्कैवल्यसाधने ॥

Verse 34

भीताः प्रदुद्रुवुः सर्वे तेऽमी पातकनायकाः । यमं विज्ञापयामासुः सहान्यैरुपपातकैः

भीताः प्रदुद्रुवुः सर्वे तेऽमी पातकनायकाः । यमं विज्ञापयामासुः सहान्यैरुपपातकैः ॥

Verse 35

जय देव महाराज वयं हि तव किंकराः । नरकस्य विवृद्ध्यर्थं साधिकाराः कृतास्त्वया

जय देव महाराज! वयं हि तव किंकराः। नरकस्य विवृद्ध्यर्थं साधिकाराः कृतास्त्वया॥

Verse 36

अधुना वर्तितुं लोके न शक्ताः स्मो वयं प्रभो । रुद्राध्यायानुभावेन निर्दग्धाश्चैव विद्रुताः

अधुना वर्तितुं लोके न शक्ताः स्मो वयं प्रभो। रुद्राध्यायानुभावेन निर्दग्धाश्चैव विद्रुताः॥

Verse 37

ग्रामेग्रामे नदीकूले पुण्येष्वायतनेषु च । रुद्रजाप्ये तु पर्याप्ते कथं लोके चरेमहि

ग्रामेग्रामे नदीकूले पुण्येष्वायतनेषु च। रुद्रजाप्ये तु पर्याप्ते कथं लोके चरेमहि॥

Verse 38

प्रायश्चित्तसहस्रं वै गणयामो न किंचन । रुद्रजाप्याक्षराण्येव सोढुं बत न शक्नुमः

प्रायश्चित्तसहस्रं वै गणयामो न किंचन। रुद्रजाप्याक्षराण्येव सोढुं बत न शक्नुमः॥

Verse 39

महापातकमुख्यानामस्माकं लोकघातिनाम् । रुद्रजाप्यं भयं घोरं रुद्रजाप्यं महद्विषम्

महापातकमुख्यानामस्माकं लोकघातिनाम्। रुद्रजाप्यं भयं घोरं रुद्रजाप्यं महद्विषम्॥

Verse 40

अतो दुर्विषहं घोरमस्माक व्यसनं महत् । रुद्रजाप्येन संप्राप्तमपनेतुं त्वमर्हसि

अतः अस्माकं दुर्विषहं घोरं महद्व्यसनं रुद्रजाप्येन संप्राप्तम्; तत् अपनेतुं त्वमेव अर्हसि।

Verse 41

इति विज्ञापितः साक्षाद्यमः पातकनायकैः । ब्रह्मणोंऽतिकमासाद्य तस्मै सर्वं न्यवेदयत्

इति पातकनायकैः साक्षाद् विज्ञापितो यमः ब्रह्मणोऽन्तिकम् आसाद्य तस्मै सर्वं न्यवेदयत्।

Verse 42

देवदेव जगन्नाथ त्वामेव शरणं गतः । त्वया नियुक्तो मर्त्यानां निग्रहे पापकारिणाम्

देवदेव जगन्नाथ त्वामेव शरणं गतः; त्वया नियुक्तो मर्त्यानां पापकारिणां निग्रहे।

Verse 43

अधुना पापिनो मर्त्या न संति पृथिवीतले । रुद्राध्यायेन निहतं पातकानां महत्कुलम्

अधुना पृथिवीतले पापिनो मर्त्या न सन्ति; रुद्राध्यायेन निहतं पातकानां महत्कुलम्।

Verse 44

पातकानां कुले नष्टे नरकाः शून्यतां गताः । नरके शून्यतां याते मम राज्यं हि निष्फलम्

पातकानां कुले नष्टे नरकाः शून्यतां गताः; नरके शून्यतां याते मम राज्यं हि निष्फलम्।

Verse 45

तस्मात्त्वयैव भगवन्नुपायः परिचिन्त्यताम् । यथा मे न विहन्येत स्वामित्वं मर्त्यदेहिनाम्

तस्मात् त्वयैव भगवन् उपायः सम्यक् परिचिन्त्यताम् । यथा मे मर्त्यदेहिनां स्वामित्वं न विहन्येत् ॥

Verse 46

इति विज्ञापितो धाता यमेन परिखिद्यता । रुद्रजाप्यविघातार्थमुपायं पर्यकल्पयत्

इति यमेन परिखिद्यता धाता विज्ञापितः । रुद्रजाप्यविघातार्थम् उपायं पर्यकल्पयत् ॥

Verse 47

अश्रद्धां चैव दुर्मेधामविद्यायाः सुते उभे । श्रद्धामेधाविघातिन्यौ मर्त्येषु पर्यचोदयत्

अश्रद्धां चैव दुर्मेधाम् अविद्यायाः सुते उभे । श्रद्धामेधाविघातिन्यौ मर्त्येषु पर्यचोदयत् ॥

Verse 48

ताभ्यां विमोहिते लोके रुद्राध्यायपराङ्मुखे । यमः स्वस्थानमासाद्य कृतार्थ इव सोऽभवत्

ताभ्यां विमोहिते लोके रुद्राध्यायपराङ्मुखे । यमः स्वस्थानमासाद्य कृतार्थ इव सोऽभवत् ॥

Verse 49

पूर्वजन्मकृतैः पापैर्जायंतेऽल्पायुषो जनाः । तानि पापानि नश्यंति रुद्रं जप्तवतां नृणाम्

पूर्वजन्मकृतैः पापैः जायन्तेऽल्पायुषो जनाः । तानि पापानि नश्यन्ति रुद्रं जप्तवतां नृणाम् ॥

Verse 50

क्षीणेषु सर्वपापेषु दीर्घमायुर्बलं धृतिः । आरोग्यं ज्ञानमैश्वर्यं वर्धते सर्वदेहिनाम्

क्षीणेषु सर्वपापेषु दीर्घमायुर्बलं धृतिः । आरोग्यं ज्ञानमैश्वर्यं वर्धते सर्वदेहिनाम् ॥

Verse 51

रुद्राध्यायेन ये देवं स्नापयंति महेश्वरम् । तज्जलैः कुर्वतः स्नानं ते मृत्युं संतरंति च

रुद्राध्यायेन ये देवं स्नापयन्ति महेश्वरम् । तज्जलैः कुर्वतः स्नानं ते मृत्युं संतरन्ति च ॥

Verse 52

रुद्राध्यायाभिजप्तेन स्नानं कुर्वंति येंऽभसा । तेषां मृत्युभयं नास्ति शिवलो के महीयते

रुद्राध्यायाभिजप्तेन स्नानं कुर्वन्ति येऽम्भसा । तेषां मृत्युभयं नास्ति शिवलोके महीयते ॥

Verse 53

शतरुद्राभिषेकेण शतायुर्जायते नरः । अशेषपापनिर्मुक्तः शिवस्य दयितो भवेत्

शतरुद्राभिषेकेण शतायुर्जायते नरः । अशेषपापनिर्मुक्तः शिवस्य दयितो भवेत् ॥

Verse 55

अव्याहतबलैश्वर्यो हतशत्रुर्निरामयः । निर्धूताखिलपापौघः शास्ता राज्यमकंटकम्

अव्याहतबलैश्वर्यो हतशत्रुर्निरामयः । निर्धूताखिलपापौघः शास्ता राज्यमकण्टकम् ॥

Verse 56

विप्रा वेदविदः शांताः कृतिनः शंसितव्रताः । ज्ञानयज्ञतपोनिष्ठाः शिवभक्तिपरायणाः

ते विप्राः वेदविदः शान्तचित्ताः कृतिनः शंसितव्रताः। ज्ञानयज्ञतपोनिष्ठाः शिवभक्तिपरायणाः॥

Verse 57

रुद्राध्याय जपं सम्यक्कुर्वंतु विमलाशयाः । तेषां जपानुभावेन सद्यः श्रेयो भविष्यति

रुद्राध्यायजपं सम्यक् कुर्वन्तु विमलाशयाः। तेषां जपानुभावेन सद्यः श्रेयो भविष्यति॥

Verse 58

इत्युक्तवंतं नृपतिर्महामुनिं तमेव वव्रे प्रथमं क्रियागुरुम् । अथापरांस्त्यक्तधनाशयान्मुनीनावाहयामास सहस्रशः क्षणात्

इत्युक्तवन्तं नृपतिः महामुनिं तमेव वव्रे प्रथमं क्रियागुरुम्। अथापरान् त्यक्तधनाशयान् मुनीन् आवाहयामास सहस्रशः क्षणात्॥

Verse 59

ते विप्राः शांतमनसः सहस्रपरिसंमिताः । कलशानां शतं स्थाप्य पुण्य वृक्षरसैर्युतम्

ते विप्राः शान्तमनसः सहस्रपरिसंमिताः। कलशानां शतं स्थाप्य पुण्यवृक्षरसैर्युतम्॥

Verse 60

रुद्राध्यायेन संस्नाप्य तमुर्वीपतिपुत्रकम् । विधिवत्स्नापयामासुः संप्राप्ते सप्तमे दिने

रुद्राध्यायेन संस्नाप्य तमुर्वीपतिपुत्रकम्। विधिवत् स्नापयामासुः संप्राप्ते सप्तमे दिने॥

Verse 61

स्नाप्यमानो मुनिजनैः स राजन्यकुमारकः । अकस्मादेव संत्रस्तः क्षणं मूर्च्छामवाप ह

मुनिजनैः स्नाप्यमानः स राजन्यकुमारकः । अकस्मादेव संत्रस्तः क्षणं मूर्च्छामवाप ह ॥

Verse 62

सहसैव प्रबुद्धोऽसौ मुनिभिः कृतरक्षणः । प्रोवाच कश्चित्पुरुषो दंडहस्तः समागतः

सहसैव प्रबुद्धोऽसौ मुनिभिः कृतरक्षणः । प्रोवाच—कश्चित्पुरुषो दण्डहस्तः समागतः ॥

Verse 63

मां प्रहर्तुं कृतमतिर्भीमदण्डो भयानकः । सोऽपि चान्यैर्महावीरै पुरुषैरभिताडितः

मां प्रहर्तुं कृतमतिर्भीमदण्डो भयानकः । सोऽपि चान्यैर्महावीरैः पुरुषैरभिताडितः ॥

Verse 64

बद्ध्वा पाशेन महता दूरं नीत इवाभवत् । एतावदहमद्राक्षं भवद्भिः कृतरक्षणः

बद्ध्वा पाशेन महता दूरं नीत इवाभवत् । एतावदहमद्राक्षं भवद्भिः कृतरक्षणः ॥

Verse 65

इत्युक्तवंतं नृपतेस्तनूजं द्विजसत्तमाः । आशीर्भिः पूजयामासुर्भयं राज्ञे न्यवेदयन्

इत्युक्तवन्तं नृपतेस्तनूजं द्विजसत्तमाः । आशीर्भिः पूजयामासुर्भयं राज्ञे न्यवेदयन् ॥

Verse 66

अथ सर्वानृषीञ्छ्रेष्ठान्दक्षिणाभिर्नृपोत्तमः । पूजयित्वा वरान्नेन भोजयित्वा च भक्तितः

अथ नृपोत्तमः सर्वानृषीञ्छ्रेष्ठान् दक्षिणाभिः समर्च्य, भक्त्या वरान्नेन पूजयित्वा भोजयामास।

Verse 67

प्रतिगृह्याशिषस्तेषां मुनीनां ब्रह्मवादि नाम् । भक्त्या बंधुजनैः सार्धं सभायां समुपाविशत्

तेषां ब्रह्मवादिनां मुनीनां आशीर्वादान् प्रतिगृह्य, स नृपः भक्त्या बन्धुजनैः सार्धं सभायां समुपाविशत्।

Verse 68

तस्मिन्समागते वीरे मुनिभिः सह पार्थिवे । आजगाम महायोगी देवर्षिर्नारदः स्वयम्

तस्मिन् वीरे पार्थिवे मुनिभिः सह समागते, महायोगी देवर्षिर्नारदः स्वयमेव आजगाम।

Verse 69

तमागतं प्रेक्ष्य गुरुं मुनीनां सार्धं सदस्यैरखिलैर्मुनींद्रैः । प्रणम्य भक्त्या विनिवेश्य पीठे कृतोपचारं नृपतिर्बभाषे

तमागतं मुनीनां गुरुं दृष्ट्वा, अखिलैर्मुनीन्द्रैः सह सदस्यैः, नृपतिः भक्त्या प्रणम्य पीठे निवेश्य कृतोपचारो बभाषे।

Verse 70

राजोवाच । दृष्टं किमस्ति ते ब्रह्मस्त्रिलोक्यां किंचिदद्भुतम् । तन्नो ब्रूहि वयं सर्वे त्वद्वाक्यामृतलालसाः

राजोवाच— हे ब्रह्मन्, त्रिलोकेषु ते किमपि अद्भुतं दृष्टं किम्? तन्नो ब्रूहि; वयं सर्वे त्वद्वाक्यामृतलालसाः।

Verse 71

नारद उवाच । अद्य चित्रं महद्दृष्टं व्योम्नोवतरता मया । तच्छृणुष्व महाराज सहैभिर्मुनिपुंगवैः

नारद उवाच—अद्य मया व्योम्नोऽवतरता चित्रं महददृष्टम्। तच्छृणुष्व महाराज, एभिर्मुनिपुङ्गवैः सह॥

Verse 72

अद्य मृत्युरिहायातो निहंतुं तव पुत्रकम् । दंडहस्तो दुराधर्षो लोकमुद्बाधयन्सदा

अद्य मृत्युरिहायातो निहन्तुं तव पुत्रकम्। दण्डहस्तो दुराधर्षो लोकानुद्बाधयन्सदा॥

Verse 73

ईश्वरोपि विदित्वैनं त्वत्पुत्रं हंतुमागतम् । सहैव पार्षदैः कंचिद्वीरभद्रमचोदयत्

ईश्वरोऽपि विदित्वैनं त्वत्पुत्रं हन्तुमागतम्। सहैव पार्षदैः कञ्चिद्वीरभद्रमचोदयत्॥

Verse 74

स आगत्य हठान्मृत्युं त्वत्पुत्रं हंतुमागतम् । गृहीत्वा सुदृढं बद्ध्वा दंडेनाभ्यहनद्रुषा

स आगत्य हठान्मृत्युं त्वत्पुत्रं हन्तुमागतम्। गृहीत्वा सुदृढं बद्ध्वा दण्डेनाभ्यहनद्रुषा॥

Verse 75

तं नीयमानं जगदीशसन्निधिं शीघ्रं विदित्वा भगवान्यमः स्वयम् । कृतांजलिर्देव जयेत्युदीरयन्प्रणम्य मूर्ध्ना निजगाद शूलिनम्

तं नीयमानं जगदीशसन्निधिं शीघ्रं विदित्वा भगवान्यमः स्वयम्। कृताञ्जलिर्देव जयेत्युदीरयन् प्रणम्य मूर्ध्ना निजगाद शूलिनम्॥

Verse 76

यम उवाच । देवदेव महारुद्र वीरभद्र नमोऽस्तु ते । निरागसि कथं मृत्यौ कोपस्तव समुत्थितः

यम उवाच—देवदेव महादेव महारुद्र! वीरभद्र! ते नमोऽस्तु। निरपराधे मृत्यौ कथं तव कोपः समुत्थितः?

Verse 77

निजकर्मानुबंधेन राजपुत्रं गतायुषम् । प्रहर्तुमुद्यते मृत्यौ कोपराधो वद प्रभो

निजकर्मानुबन्धेन गतायुषं राजपुत्रं हन्तुमुद्यते मृत्युः। प्रभो, तव कोपस्य कारणं किम्—कोऽस्य अपराधः?

Verse 78

वीरभद्र उवाच । दशवर्षसहस्रायुः स राजतनयः कथम् । विपत्तिमंतरायाति रुद्रस्नानहताशुभः

वीरभद्र उवाच—दशवर्षसहस्रायुः स राजतनयः कथम्? रुद्रस्नानेन हताशुभः सन् कथं विपत्तिमन्तरायाति?

Verse 79

अस्ति चेत्तव संदेहो मद्वाक्येऽप्यनिवारिते । चित्रगुप्तं समाहूय प्रष्टव्योऽद्यैव मा चिरम्

अस्ति चेत्तव सन्देहो मद्वाक्येऽप्यनिवारिते, चित्रगुप्तं समाहूय प्रष्टव्योऽद्यैव; मा चिरम्।

Verse 80

नारद उवाच । अथाहूतश्चित्रगुप्तो यमेन सहसागतः । आयुःप्रमाण त्वत्सूनोः परिपृष्टः स चाब्रवीत्

नारद उवाच—अथ यमेनाहूतश्चित्रगुप्तः सहसैवागतः। त्वत्सूनोरायुःप्रमाणे परिपृष्टः स चाब्रवीत्।

Verse 81

द्वादशाब्दं च तस्यायुरित्युक्त्वाथ विमृश्य च । पुनर्लेख्यगतं प्राह स वर्षायुतजीवितम्

“द्वादशाब्दं तस्यायुः” इत्युक्त्वा स पुनर्विमृश्य; लेख्यं पुनरवलोक्य प्राह—“स वर्षायुतजीवितः।”

Verse 82

अथ भीतो यमो राजा वीरभद्रं प्रणम्य च । कथंचिन्मोचयामास मृत्युं दुर्वारबंधनात्

अथ भीतः यमो राजा वीरभद्रं प्रणम्य; कथंचित् दुर्वारबन्धनात् मृत्युं मोचयामास।

Verse 83

वीरभद्रेण मुक्तोऽथ यमोऽगान्निजमंदिरम् । वीरभद्रश्च कैलासमहं प्राप्तस्तवांतिकम्

वीरभद्रेण मुक्तोऽथ यमो जगाम निजमन्दिरम्; वीरभद्रश्च कैलासं प्राप्तः—अहं तव अन्तिकं आगतः।

Verse 84

अतस्तव कुमारोऽयं रुद्रजाप्यानुभावतः । मृत्योर्भयं समुत्तीर्य सुखी जातोऽयुतं समाः

अतः तव कुमारोऽयं रुद्रजाप्यानुभावतः; मृत्योर्भयं समुत्तीर्य सुखी जातोऽयुतं समाः।

Verse 85

इत्युक्त्वा नृपमामंत्र्य नारदे त्रिदिवं गते । विप्राः सर्वे प्रमुदिताः स्वस्वजग्मुरथाश्रमम्

इत्युक्त्वा नृपमामन्त्र्य नारदे त्रिदिवं गते; विप्राः सर्वे प्रमुदिताः स्वस्वाश्रमं जग्मुरथ।

Verse 86

इत्थं काश्मीरनृपती रुद्राध्यायप्रभावतः । निस्तीर्याशेषदुः खानि कृतार्थोभूत्सपुत्रकः

एवं काश्मीरदेशस्य नृपतिः रुद्राध्यायस्य प्रभावतः । अशेषदुःखखान्युत्तीर्णः कृतार्थोऽभूत् सपुत्रकः ॥

Verse 87

ये कीर्तयंति मनुजाः परमेश्वरस्य माहात्म्यमेतदथ कर्णपुटैः पिबंति । ते जन्मकोटिकृतपापगणैर्विमुक्ताः शांताः प्रयांति परमं पदमिंदुमौलेः

ये मनुजाः परमेश्वरस्यैतन्माहात्म्यं कीर्तयन्ति कर्णपुटैश्च पिबन्ति । ते जन्मकोटिकृतपापगणैर्विमुक्ताः शान्ताः प्रयान्ति परमं पदमिन्दुमौलेः ॥

Verse 94

एष रुद्रायुतस्नानं करोतु तव पुत्रकः । दशवर्षसहस्राणि मोदते भुवि शक्रवत्

एष रुद्रायुतस्नानं करोतु तव पुत्रकः । दशवर्षसहस्राणि मोदते भुवि शक्रवत् ॥