Adhyaya 95
मārkaṇḍeyaḥ rājānam upadiśati—śambhunā pūrvam praśastam, sarvatīrthottamaṃ badrikāśramatīrthaṃ gaccha। tatra nara-nārāyaṇayoḥ prabhāvaḥ kathitaḥ; yo janārdane bhaktaḥ sarvabhūteṣu samatāṃ paśyati, sa devānāṃ priyo bhavati। nara-nārāyaṇau āśramaṃ sthāpitavantau, lokahitārthaṃ ca tatra śaṅkaraḥ pratiṣṭhāpitaḥ; trimūrtisaṃbandhī liṅgaḥ svargamārgaṃ mokṣaṃ ca dadāti iti varṇyate। śaucaṃ kṛtvā ekarātra-upavāsaḥ, rajas-tamo-tyāgaḥ sāttvikabhāvaś ca vidhīyate; niśājāgaraṇaṃ viśiṣṭatithīṣu—madhu-māse aṣṭamyāṃ, pakṣadvaye caturdaśyāṃ, viśeṣeṇa āśvine—kartavyam। śivasya abhiṣekaḥ pañcāmṛtaiḥ (kṣīra-madhu-dadhi-śarkarā-ghṛtaiḥ) vistareṇa proktaḥ। phalaṃ—śivasaṃnidhānaṃ, indralokaprāptiś ca; śūlapāṇeḥ apūrṇā api namaskṛtiḥ bandhanaṃ śithilayati, “namaḥ śivāya” iti japaḥ puṇyaṃ sthirīkaroti। punar narmadājalena śrāddhavidhiḥ—pātrabrāhmaṇānāṃ viśeṣaḥ, durācārānām apātrāṇāṃ ca varjanam—nirūpitaḥ। hiraṇya-annavastra-go-vṛṣa-bhūmi-chatra-ādi dānāni praśasyante, svargaprāptiḥ phalaṃ ca ucyate। tīrthe tadāsanne vā maraṇaṃ, jalena api, śivadhāmaprāptiṃ divyaloke dīrghavāsaṃ ca janayati; tataḥ smṛtimān samarthaḥ rājā bhūtvā punar api tat tīrthaṃ prāpnotīti kathitam।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र बदर्याश्रममुत्तमम् । सर्वतीर्थवरं पुण्यं कथितं शंभुना पुरा
श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः राजेन्द्र त्वं बदर्याश्रमम् उत्तमं गच्छेत्; सर्वतीर्थवरं पुण्यं यत् शंभुना पुरा कथितम्।
Verse 2
यश्चैष भारतस्यार्थे तत्र सिद्धः किरीटभृत् । भ्राता ते फाल्गुनो नाम विद्ध्येनं नरदैवतम्
यश्चैष भारतार्थे तत्र सिद्धः किरीटभृत्। भ्राता ते फाल्गुनो नाम, विद्ध्येनं नरदैवतम्॥
Verse 3
नरनारायणौ द्वौ तावागतौ नर्मदातटे । ज्ञानं तस्यैव यो राजन्भक्तिमान्वै जनार्दने
नरनारायणौ द्वौ तावागतौ नर्मदातटे। ज्ञानं तस्यैव यो राजन् भक्तिमान् वै जनार्दने॥
Verse 4
समं पश्यति सर्वेषु स्थावरेषु चरेषु च । ब्राह्मणं श्वपचं चैव तत्र प्रीतो जनार्दनः
समं पश्यति सर्वेषु स्थावरेषु चरेषु च। ब्राह्मणं श्वपचं चैव तत्र प्रीतो जनार्दनः॥
Verse 5
ऐकात्म्यं पश्य कौन्तेय मयि चात्मनि नान्तरम् । नरनारायणाभ्यां हि कृतं बदरिकाश्रमम्
ऐकात्म्यं पश्य कौन्तेय मयि चात्मनि नान्तरम्। नरनारायणाभ्यां हि कृतं बदरिकाश्रमम्॥
Verse 6
स्थापितः शङ्करस्तत्र लोकानुग्रहकारणात् । त्रिमूर्तिस्थापितं लिङ्गं स्वर्गमार्गानुमुक्तिदम्
स्थापितः शङ्करस्तत्र लोकानुग्रहकारणात्। त्रिमूर्तिस्थापितं लिङ्गं स्वर्गमार्गानुमुक्तिदम्॥
Verse 7
तत्र गत्वा शुचिर्भूत्वा ह्येकरात्रोपवासकृत् । रजस्तमस्तथा त्यक्त्वा सात्त्विकं भावमाश्रयेत्
तत्र गत्वा शुचिर्भूत्वा एकरात्रोपवासं कृत्वा, रजस्तमसी परित्यज्य सात्त्विकं भावमाश्रयेत्।
Verse 8
रात्रौ जागरणं कृत्वा मधुमासाष्टमीदिने । अथवा च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च कारयेत्
मधुमासस्य अष्टमीदिने रात्रौ जागरणं कृत्वा; अथवा चतुर्दश्यां, उभयोः पक्षयोः अपि तत् कारयेत्।
Verse 9
आश्विनस्य विशेषेण कथितं तव पाण्डव । स्नापयेत्परया भक्त्या क्षीरेण मधुना सह
आश्विनमासस्य विशेषः तव, पाण्डव, कथितः; तस्मिन् काले परया भक्त्या क्षीरेण मधुना सह देवं स्नापयेत्।
Verse 10
दध्ना शर्करया युक्तं घृतेन समलंकृतम् । पञ्चामृतमिदं पुण्यं स्नापयेद्वृषभध्वजम्
दध्ना शर्करया युक्तं घृतेन समलंकृतं पुण्यं पञ्चामृतमिदं; अनेन वृषभध्वजं स्नापयेत्।
Verse 11
स्नाप्यमानं शिवं भक्त्या वीक्षते यो विमत्सरः । तस्य वासः शिवोपान्ते शक्रलोके न संशयः
यो विमत्सरः भक्त्या स्नाप्यमानं शिवं पश्यति, तस्य शिवोपान्ते वासः; शक्रलोकेऽपि न संशयः।
Verse 12
शाठ्येनापि नमस्कारः प्रयुक्तः शूलपाणिने । संसारमूलबद्धानामुद्वेष्टनकरो हि यः
शाठ्येनापि कृतो नमस्कारः शूलपाणये समर्पितः, स संसारमूलबद्धानां ग्रन्थीनामुद्वेष्टनकरो भवति—एष तस्य प्रभावः।
Verse 13
तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । येनौं नमः शिवायेति मन्त्राभ्यासः स्थिरीकृतः
येन ‘ॐ नमः शिवाय’ इति मन्त्राभ्यासः स्थिरीकृतः, तेनैवाध्ययनं सम्यगधीतं, श्रवणं सम्यक्श्रुतं, सर्वमनुष्ठानं च सम्यगनुष्ठितम्।
Verse 14
यः पुनः स्नापयेद्भक्त्या एकभक्तो जितेन्द्रियः । तस्यापि यत्फलं पार्थ वक्ष्ये तल्लेशतस्तव
यः पुनर्भक्त्या एकभक्तो जितेन्द्रियः सन् प्रभुं स्नापयेत्, तस्यापि फलं हे पार्थ, तव लघुतया वक्ष्यामि।
Verse 15
पीडितो वृद्धभावेन तव भक्त्या वदाम्यहम् । ते यान्ति परमं स्थानं भित्त्वा भास्करमण्डलम्
वृद्धभावेन पीडितोऽपि तव भक्त्या प्रेरितः अहं वदामि—ते भक्ताः भास्करमण्डलं भित्त्वा परमं स्थानं यान्ति।
Verse 16
संसारे सर्वसौख्यानां निलयास्ते भवन्ति च । आश्चर्यं ज्ञातिवर्गाणां धर्माणां निलयास्तु ते
संसारे ते सर्वसौख्यानां निलयाः भवन्ति; आश्चर्यं—ज्ञातिवर्गाणां धर्माणां च निलयाः आश्रयाः ते एव।
Verse 17
सम्पन्नाः सर्वकामैस्ते पृथिव्यां पृथिवीपते । श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यान्नर्मदोदकमिश्रितम्
हे पृथिवीपते, तेऽत्र पृथिव्यां सर्वकामैः सम्पन्ना भवन्ति। यश्च तत्रैव नर्मदोदक-मिश्रितैः द्रव्यैः श्राद्धं कुर्यात्—
Verse 18
योग्यैश्च ब्राह्मणैर्राजन्कुलीनैर्वेदपारगैः । सुरूपैश्च सुशीलैश्च स्वदारनिरतैः शुभैः
राजन्, योग्यैः ब्राह्मणैः कुलीनैः वेदपारगैः। सुरूपैः सुशीलैश्च स्वदारनिरतैः शुभैः—
Verse 19
आर्यदेशप्रसूतैश्च श्लक्ष्णैश्चैव सुरूपिभिः । कारयेत्पिण्डदानं वै भास्करे कुतपस्थिते
आर्यदेशप्रसूतैश्च श्लक्ष्णैश्च सुरूपिभिः। भास्करे कुतपस्थिते पिण्डदानं वै कारयेत्॥
Verse 20
पित्ःणां परमं लोकं यदीच्छेद्धर्मनन्दन । वर्जयेत्तान्प्रयत्नेन काणान्दुष्टांश्च दाम्भिकान्
धर्मनन्दन, पितॄणां परमं लोकं यदीच्छेत्। काणान् दुष्टांश्च दाम्भिकान् प्रयत्नेन विवर्जयेत्॥
Verse 21
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन योग्यं विप्रं समाश्रयेत् । नरकान्मोचयेत्प्रेतान्कुम्भीपाकपुरोगमान्
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन योग्यं विप्रं समाश्रयेत्। प्रेतान् नरकान्मोचयेत् कुम्भीपाकपुरोगमान्॥
Verse 22
मोक्षो भवति सर्वेषां पित्ःणां नृपनन्दन । विप्रेभ्यः काञ्चनं दद्यात्प्रीयतां मे पितामहः
मोक्षो भवति सर्वेषां पितॄणां नृपनन्दन। विप्रेभ्यः काञ्चनं दद्यात्—“प्रीयतां मे पितामहः”॥
Verse 23
अन्नं च दापयेत्तत्र भक्त्या वस्त्रं च भारत । गां वृषं मेदिनीं दद्याच्छत्रं शस्तं नृपोत्तम
अन्नं च दापयेत् तत्र भक्त्या वस्त्रं च भारत। गां वृषं मेदिनीं दद्याच्छत्रं शस्तं नृपोत्तम॥
Verse 24
स पुमान्स्वर्गमाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं तु यः कुर्याच्छिखिना सलिलेन वा
स पुमान् स्वर्गमाप्नोति—इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्। प्राणत्यागं तु यः कुर्याच्छिखिना सलिलेन वा॥
Verse 25
अनाशकेन वा भूयः स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । नरनारायणीतीरे देवद्रोण्यां च यो नृप
अनाशकेन वा भूयः स गच्छेच्छिवमन्दिरम्। नरनारायणीतीरे देवद्रोण्यां च यो नृप॥
Verse 26
स वसेदीश्वरस्याग्रे यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पुनः स्वर्गाच्च्युतः सोऽपि राजा भवति वीर्यवान्
स वसेदीश्वरस्याग्रे यावदिन्द्राश्चतुर्दश। पुनः स्वर्गाच्च्युतः सोऽपि राजा भवति वीर्यवान्॥
Verse 27
सर्वैश्वर्यगुणैर्युक्तः प्रजापालनतत्परः । ततः स्मरति तत्तीर्थं पुनरेवागमिष्यति
सर्वैश्वर्यगुणैः समन्वितः प्रजापालनपरायणः सन्, ततः स तत्तीर्थं स्मरति, पुनरेव तत्रागमिष्यति।
Verse 95
। अध्याय
अध्याय इति—अध्यायसमाप्तिसूचकं कोलोफोन्-चिह्नम्; अत्र पाठः अपूर्ण इव दृश्यते।