Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततो राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनं तीर्थं गच्छेत्; ब्रह्महत्याहरं तत् तीर्थं वाराणस्या समं हि।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

युधिष्ठिर उवाच—आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्, यद्वृत्तं नर्मदातटे। वाराणस्या समं कस्मादेतत्, कथय मे प्रभो।

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

द्विजोत्तम! दुःखसंसारे निमग्नो हृतराज्यः स नरः, युष्मद्वाणीजले स्नातः, बान्धवैः सह निर्दुःखोऽभवत्।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच— साधु साधु महाबाहो, सोमवंशविभूषण! त्वया दुर्लभं तीर्थं पृष्टम्— गुह्यादपि गुह्यतरं, परमं च।

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

आदौ पितामहः समस्तजगतः प्रभुः, मनसैव दश ऋषिपुङ्गवान् ससर्ज; ते तस्य संजाताः।

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

मरीचिरत्रिरङ्गिराः, पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः; प्रचेताः वसिष्ठश्च, भृगुर्नारद एव च।

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

प्राचेतसात् दक्षो जज्ञे महातेजाः प्रजापतिः; दक्षस्यापि किल पञ्चाशत् दुहितरः समजायत।

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

स ददौ दश धर्माय, कश्यपाय त्रयोदश; तथैव स महाभागः सोमाय सप्तविंशतिम्।

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

तासां मध्ये रोहिणी नाम या आसीत्, सा विधोः परमाभीष्टा बभूव। शेषासु करुणां कृत्वा, दक्षेण चन्द्रमाः शप्तः।

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

दक्षस्य प्रजापतेरस्य शापात् चन्द्रो क्षयरोग्यभवत्। शापप्रभावेण स शर्वरीपतिः निस्तेजाः अभवत्।

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

वेपमानोऽमृतांशुमान् सोमः पितामहं गतः। ‘पद्मयोने नमस्तुभ्यं, वेदगर्भ नमोऽस्तु ते। शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि, पाहि मां कमलासन’ इति।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

ब्रह्मोवाच— निस्तेजाः शर्वरीनाथ, कलाहीनश्च दृश्यसे। उद्विग्नमानसस्तात, संजातः केन हेतुना?

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

सोम उवाच— दक्षशापेन मे ब्रह्मन् निस्तेजोऽहं जगत्पते। निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

ब्रह्मोवाच—सर्वत्र सुलभा रेवा, त्रिषु स्थानेषु तु दुर्लभा—ओङ्कारस्थाने, भृगुक्षेत्रे, तथा चोर्वासंगमे।

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

तत्र गच्छ, क्षपानाथ, यत्र रेवान्तरतटम्; स त्वरितो गत्वा तत्र, यत्र रेवोर्वासंगमः।

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

काष्ठवत् स्थिरो भूत्वा सोमो त्रिपुरवैरिणं दध्यौ; यावद्वर्षशतं पूर्णं, तावत् तुष्टोऽभवन्महेश्वरः।

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

वृषासन उमापतिः प्रत्यक्षोऽभवत् सोमराजस्य; स साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जगाद—जय शम्भो, नमोऽस्तु ते।

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

जय शङ्कर पापहराय नमो, जयेश्वर ते जगदीश नमः। जय वासुकिभूषणधार नमो, जय शूलकपालधराय नमः।

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

जय अन्धकदेहविनाशाय नमः, जय दानववृन्दवधाय नमः। जय निष्कलरूपाय सकलरूपाय नमः, जय कालाय कामदहाय नमः॥

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

जय मेचककण्ठधराय नमः, जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्दाय नमः। जय आदयेऽनादयेऽनन्ताय नमः; जय शङ्कर, ईश, मां किंकरं गृहाण—त्वां भजे॥

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव। तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया सह शङ्करोऽब्रवीत्॥

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

ईश्वर उवाच। वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते। साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव॥

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

सोम उवाच। दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर। शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो॥

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

ईश्वर उवाच—तव भक्त्या अहं गृहीतोऽस्मि, उमया सह च तुष्टोऽस्मि। तीर्थसेवनात् त्वं निष्पापः संजातः; अत एव त्वं ‘सोमनाथः’ अभवत्।

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

इत्युक्त्वा देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वा, ततः इन्दुना (सोमेन) भुवि परमं लिङ्गं स्थापितवान्—यत् प्राणिनां कामदं, सर्वदुःखहरं, तथा ब्रह्महत्यापापविनाशनं च।

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

युधिष्ठिर उवाच—प्रभो, सोमनाथस्य प्रभावं मे संक्षेपात् कथय। द्विजोत्तम, दुःखार्णवे निमग्नानां त्राता त्वं प्राप्तोऽसि।

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

श्रीमार्कण्डेय उवाच—शृणु; तीर्थस्य प्रभावं ते संक्षेपात् कथयामि। यद्वृत्तं रेवाया उत्तरे कूले उरिसंगमे।

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

शम्बरो नाम राजाभूत्; तस्य पुत्रः त्रिलोचनः। त्रिलोचनस्य सुतः कण्वः; स तु पापवृद्धिपरः अभवत्।

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

स वने नित्यं भ्रमन् मृगयूथं ददर्श ह । तच्च मृगयूथं त्रिलोचनसुतकण्वेन निहतं बभूव ॥

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

निर्जने वने मध्ये मृगरूपो द्विजो विचरति स्म । तेन सङ्गेन स हतः कण्वेन, हे मुनिसत्तम ॥

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

ब्रह्महत्यादोषयुक्तः कण्वो निस्तेजा महीम् अव्यचरৎ । व्यचरन् च क्रमात् प्राप्तो नर्मदाम् उरिसङ्गमे ॥

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

किंशुकाशोकसङ्कुलं जम्बीरपनसाकुलम् । कदम्बपाटलाकीर्णं बिल्वनारङ्गशोभितम् ॥

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

चिञ्चिणीचम्पकैर्युक्तम् अगस्तितरुछादितम् । प्रभूतभूतसम्पन्नं वनं सर्वत्र शोभितम् ॥

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

चित्रकैर्मृगैर्मार्जारैश्च हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम् ॥

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने ॥

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम् ॥

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च ॥

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः ॥

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

अबला तमुवाच— “तिष्ठ तिष्ठ, द्विजोत्तम!” इति। सा त्रस्ता नरेश्वर, यावद्दिशः सर्वा निरीक्षते स्म।

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

तदा स वृक्षसमारूढां स्त्रियं ददर्श— रक्ताम्बरावृतां, रक्तमाल्यां बालां, रक्तचन्दनचर्चिताम्; रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां च।

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

स्त्र्युवाच— “विप्र, संदेशं श्रूयताम्। यदि त्वं सङ्गमे गच्छसि, तत्र मद्भर्ता तिष्ठति; तस्मै शीघ्रमेव निवेदय।”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“ते भार्या एकाकिनी वनमध्यगा तिष्ठति” इति श्रुत्वा स विप्रः सुरदुर्लभं सङ्गमं गतः।

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः। तदा स ब्राह्मणोत्तमः तं प्रति वचनमुवाच।

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

ब्राह्मण उवाच—अहं वनान्तरे दृष्टवान् बालां कमललोचनाम्। सा तन्वी रक्ताम्बरधरा रक्तचन्दनचर्चिता॥

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

रक्तमाल्यविभूषिता सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा। वृक्षारूढा वाक्यमिदं जगाद—“मद्भर्ता प्रेष्यतामिति”॥

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

कण्व उवाच—कस्मिन् स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना? कस्य सा केन कार्येण? सर्वमेतद्वदाशु मे॥

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

ब्राह्मण उवाच—सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते। वचनाद्ब्रह्मणोऽस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु॥

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत्—“गच्छ त्वं पृच्छ तां क्वागता क्वच गमिष्यसि।” प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः॥

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

वृक्षारूढां बालां दृष्ट्वा दूतः प्राह— “हे नृपश्रेष्ठ, मन्नाथः त्वां पृच्छति— कासि त्वं, क्व च गमिष्यसि?”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

कन्योवाच— “आत्मवतां गुरुरेव शास्ता, दुरात्मनाम् राजा शास्ता; इह तु प्रच्छन्नपापानां वैवस्वतो यम एव निश्चयेन शास्ता।”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“मृगरूपधरेण द्विजातिना ब्रह्महत्या संजाता; तथापि मया युक्तोऽपि ते राजा तीर्थप्रभावतः मुक्तोऽभवत्।”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“अर्धक्रोशपरिमाणे मध्ये ब्रह्महत्या न प्रविशेत्; अयं सोमनाथप्रभावः, वाराणस्याः सम इति स्मृतः।”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“गच्छ; राजानं प्रेषय शीघ्रमत्र, न संशयः।” इति। ततः स भृत्यः शीघ्रं गतः, वेपमानः सुविह्वलश्च।

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

समस्तं पुरावृत्तं यथावृत्तं स कथयामास। तस्य वचनं श्रुत्वा स राजा धरणीतले पतितः॥

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

भृत्य उवाच—कस्मात्त्वं शोचसे नाथ, पूर्वोपात्तं शुभाशुभम्? इति तद्वचः श्रुत्वा राजा प्रत्युवाच॥

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

सोमनाथसमीपेऽहं प्राणत्यागं करिष्यामि। शीघ्रमानीयतां वह्निः, इन्धनानि बहूनि च॥

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

तत्क्षणात्सर्वमानीतं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः। शुभे तोये सङ्गमे स्नानं कृत्वा पापनाशने॥

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

महीभृता परया भक्त्या सोमनाथोऽर्चितः। त्रिः प्रदक्षिणतां कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्॥

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

प्रविष्टः कण्वराजोऽसौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम्। पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्॥

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम्। सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति॥

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज। आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्॥

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम्। विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन॥

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः। ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्॥

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

श्रीमार्कण्डेय उवाच—एष सोमनाथस्य प्रभावः। एकाग्रचित्तेन विधिं शृणु—अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां, सर्वकाले, रविवासरे।

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

विशेषतः शुक्लपक्षे यदि सूर्यवारे सप्तमी स्यात्। यो नरः भक्त्या उपोष्य रात्रौ जागरं कुर्यात्।

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

गव्येन पञ्चामृतेन परमेश्वरं स्नापयेत्। ततः श्रीखण्डेन गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं दद्यात्।

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

घृतेन दीपं प्रबोधयेत्, नृत्यगीतं च कारयेत्। सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते द्विजान् पूजयेत्।

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

जितक्रोधान् आत्मवतां परनिन्दाविवर्जितान्। सर्वाङ्गरुचिरान् शिष्टान् स्वदारपरिपालकान्।

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

गायत्रीपाठमात्रपराः केचित् सदा विकर्मविरताश्च; यस्य मन्दिरे पुनर्भूवृषलीशूद्री-स्त्रियः अपि निरवद्यं विचरन्ति।

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

आत्मनः श्रेय इच्छता तादृशो द्विजो दूरतोऽपि त्याज्यः; ये हीनाङ्गा अतिरिक्ताṅ्गाश्च, येषां च पूर्वापरविवेकः नास्ति।

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

व्रते श्राद्धे तथा दाने तान् दूरतस्तु विवर्जयेत्; स्वाध्यायवर्जिता द्विजा आयसी-तरुणीतुल्याः।

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः; षट्कर्मनिरता द्विजाः शाल्मली-तूलवत् तुल्याः।

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च; सोमेश्वरे श्राद्धं यः कुर्यात् पार्थ, गतमत्सरः स एव तारकं फलम् आप्नोति।

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम्। अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने॥

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम्। हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्॥

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम्। कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि॥

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ। अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह॥

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति। स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः॥

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

उपरागकाले सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः। सत्यलोकाच्च्युतोऽपि स धर्मराजो भवति नृपः॥

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

तस्य वासः सदा राजन् न नश्यति कदाचन। दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी॥

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः। सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने॥

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रसमावृताम्। शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्॥

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम्। रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर॥

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

श्वेतगवादानेन वंशः समृद्धिं याति; रक्तगवादानेन सौभाग्यं वर्धते। शबला पीतवर्णा च—एते उभे दुःखविनाशिन्यौ इति संप्रकीर्तिते।

Verse 85

। अध्याय

अध्यायसमाप्तिः।

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते धृतौ रविसंक्रमे। दिनक्षये गजच्छायां भास्करग्रहणेऽपि च—एते काला विशेषतः तीर्थकर्मसु प्रशस्याः।

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे। मृदावगुण्ठयित्वा च आत्मानं ततः सङ्गमे विशेयुः।

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

हृदयान्तर्जलेन जपो वा प्राणायामोऽथवा नृप। गायत्री वैष्णवी सौरी शैवी वा यदृच्छया श्रद्धया कृताः—तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्ते; इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्।

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

यः सोमनाथस्य जगत्यां प्रदक्षिणां करोति, तेनैव सप्तद्वीपवती वसुन्धरा प्रदक्षिणीकृतेव भवति।

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च अत्र पापात् मुच्यन्ते, नात्र संशयः।

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

इदं पुण्यं तीर्थाख्यानं यः जितेन्द्रियः शृणोति, स व्याधितो रोगी रोगात् मुच्यते; आरोग्यवान् च सुखमाप्नोति।

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

यत्ते चेतः संदह्यते, तन्मे शृणु युधिष्ठिर। नृप, लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या न काचिदपि सुदुस्त्यजा पापवत्।

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

पार्थ, षड्विंशतिपापानां किं वाच्यं क्षणदाकरः प्राप याः? सोऽपि इदं तीर्थं प्राप्य सुदुश्चरं तपस्तप्त्वा शुद्धिमवाप।

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

सर्वपापविमुक्तः शीतरश्मिः सोमः सुखी बभूव। नृप, महर्षिभिर्गीता पौराणी प्राचीना गाथा श्रूयते॥

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

प्रतिष्ठितं ह्येकं लिङ्गं दशभ्रूणहनं भवेत्। अतः सोमो भारत लिङ्गत्रयं स्थापयामास॥

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

रेवावरिसङ्गमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके। ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्॥

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्। धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्॥

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

पुत्रार्थी लभते पुत्रान् निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात्। मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप॥

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम्। श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टगुणं फलम्—न संशयः॥