Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4
Devanagari script
ततोऽहं विस्मयाविष्टस्तं बकं समुदीक्ष्य वै । अस्मिन्महार्णवे घोरे कुतोऽयं पक्षिसंभवः
Transliteration
tato'haṃ vismayāviṣṭastaṃ bakaṃ samudīkṣya vai | asminmahārṇave ghore kuto'yaṃ pakṣisaṃbhavaḥ
Translation
ततोऽहं विस्मयाविष्टः तं बकं समുദीक्ष्य वै । अस्मिन् घोरे महार्णवे कुतोऽयं पक्षिसंभवः इति चिन्तितवान्।
Word by Word
ततःthen
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक क्रियाविशेषण (adverb: then)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुष-सूचक; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; लिङ्ग-अनिश्चित (pronoun)
विस्मयाविष्टःovercome with astonishment
विस्मयाविष्टः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (आ + विश् धातोः क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तृतीया/सप्तमी-भावार्थक तत्पुरुषः (विस्मयेन आविष्टः = seized by wonder), क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
तम्that (him/it)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
बकम्crane/heron
बकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तम् इत्यस्य विशेष्य-निर्देशः
समुदीक्ष्यhaving looked at
समुदीक्ष्य:
Purvakala (पूर्वकाल क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उद् + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having looked at/observed well’
वैindeed
वै:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
Formअव्यय; निपात—अवधारण/खल्वर्थक (emphatic particle)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
महārṇavein the great ocean
महārṇave:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहā (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् अर्णवः)
घोरेterrible, dreadful
घोरे:
Adhikarana (Location qualifier/अधिकरणविशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying महārṇवे)
कुतःfrom where, how
कुतः:
Adverbial (प्रश्न-क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (किम्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb: whence/how)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
पक्षिसंभवःbird-origin/birth (of a bird)
पक्षिसंभवः:
Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपक्षि (प्रातिपदिक) + संभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पक्षिणः संभवः = origin/birth of a bird)
Speaker
Mārkaṇḍeya
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Revā (Narmadā) narrative sphere
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: The meditator, eyes opened in astonishment, gazes at the pale crane hovering/standing against a terrifying, boundless ocean; the contrast between dread waters and serene white bird dominates the scene.
Characters & Entities
M
MārkaṇḍeyaM
MahārṇavaB
BakaFAQs
Wonder before the impossible becomes the doorway to recognizing the presence of the divine beyond ordinary causality.
None; the verse is set in the cosmic ocean during dissolution.
None explicitly.