Adhyaya 54
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 54

Adhyaya 54

अस्मिन्नध्याये धर्मकारणसङ्कटं प्रायश्चित्तमार्गश्च निरूप्यते। मृगयाविभ्रमेण राज्ञा चित्रसेनेन ऋषेर्दीर्घतपसः पुत्रो ऋक्षशृङ्गो हतः; ततः स राजाऽऽश्रमं गत्वा पापं निवेदयति। शोकाकुला माता विलप्य मूर्च्छिता प्राणान् त्यजति, अन्येऽपि पुत्राः स्नुषाश्च विनश्यन्ति; तपस्विहिंसायाः सामाजिकं कर्मफलभारं च दर्शयति। दीर्घतपाः प्रथमं राजानं गर्हयति, अनन्तरं कर्मप्रेरणां विविच्य वदति—पूर्वकर्मवशादपि कृतं कर्म फलमवश्यं जनयति। ततोऽसौ प्रायश्चित्तं निर्दिशति—सर्वेषां दाहसंस्कारं कृत्वा दक्षिणनर्मदातटे प्रसिद्धे शूलभेदतीर्थे अस्थीनि निमज्जयेत्; तत् तीर्थं पापदुःखनाशनं वर्ण्यते। राजा दाहं कृत्वा पदातियात्रया अल्पाहारः पुनःपुनः स्नानं च कुर्वन् दक्षिणां दिशं गच्छति, तत्रस्थैर्मुनिभिः मार्गं पृच्छति, तीर्थं च प्राप्नोति। तत्र तीर्थप्रभावात् रूपान्तरितस्य कस्यचित् उद्धारदर्शनं भवति, येन तीर्थस्य सिद्धिः प्रमाणीकृता। स राजाऽस्थीनि निक्षिप्य स्नात्वा तिलमिश्रितोदकेन तर्पणं कृत्वा निमज्जयति। मृताः सर्वे दिव्यरूपेण विमानैः सह प्रादुर्भवन्ति; दीर्घतपाः स्वयमपि उन्नतः सन् राजानं आशीर्भिः अनुगृह्णाति—एष विधिः आदर्शः, शुद्धिं काम्यफलप्राप्तिं च ददाति इति।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततश्चानन्तरं राजा जगामोद्वेगमुत्तमम् । कथं यामि गृहं त्वद्य वाराणस्यामहं पुनः

ईश्वर उवाच—ततोऽनन्तरं राजा परमोद्वेगमापन्नः। ‘अद्य कथं गृहं यामि? कथं वा पुनर्वाराणसीं गमिष्यामि?’ इति।

Verse 2

ब्रह्महत्यासमाविष्टो जुहोम्यग्नौ कलेवरम् । अथवा तस्य वाक्येन तं गच्छाम्याश्रमं प्रति

‘ब्रह्महत्यादोषसमाविष्टोऽहं किमग्नौ स्वकलेवरं जुहोमि? अथवा तस्य वाक्यानुसारं तदाश्रमं प्रति गच्छामि?’

Verse 3

कथयामि यथावृत्तं गत्वा तस्य महामुनेः । एवं संचिन्त्य राजासौ जगामाश्रमसन्निधौ

‘तस्य महामुनेराश्रमं गत्वा यथावृत्तं सर्वं कथयामि’ इति। एवं संचिन्त्य स राजा आश्रमसन्निधिं जगाम।

Verse 4

ऋक्षशृङ्गस्य चास्थीनि गृहीत्वा स नृपोत्तमः । दृष्टिमार्गे स्थितस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः

ऋक्षशृङ्गस्यास्थीनि गृहीत्वा स नृपोत्तमः। तस्य भावितात्मनो महर्षेर्दृष्टिमार्गे स्थितवान्।

Verse 5

दीर्घतपा उवाच । आगच्छ स्वागतं तेऽस्तु आसनेऽत्रोपविश्यताम् । अर्घं ददाम्यहं येन मधुपर्कं सविष्टरम्

दीर्घतपा उवाच—आगच्छ, स्वागतं तेऽस्तु; अत्रासने उपविश्यताम्। अहं तेऽर्घ्यं ददामि, मधुपर्कं च सविष्टरं सत्कारविधिना।

Verse 6

चित्रसेन उवाच । अर्घस्यास्य न योग्योऽहं महर्षे नास्मि भाषणे । मृगमध्यस्थितो विप्रस्तव पुत्रो मया हतः

चित्रसेन उवाच—महर्षे, अस्य अर्घ्यस्याहं न योग्यः; भाषणेऽपि नास्मि पात्रम्। विप्र, मृगमध्यस्थितस्तव पुत्रो मया हतः।

Verse 7

पुत्रघ्नं विद्धि मां विप्र तीव्रदण्डेन दण्डय । मृगभ्रान्त्या हतो विप्र ऋक्षशृङ्गो महातपाः

विप्र, मां पुत्रघ्नं विद्धि; तीव्रदण्डेन मां दण्डय। मृगभ्रान्त्या, विप्र, महातपाः ऋक्षशृङ्गो मया हतः।

Verse 8

इति मत्वा मुनिश्रेष्ठ कुरु मे त्वं यथोचितम् । माता तद्वचनं श्रुत्वा गृहान्निष्क्रम्य विह्वला

इति मत्वा, मुनिश्रेष्ठ, त्वं मे यथोचितं कुरु। तद्वचनं श्रुत्वा माता विह्वला गृहान्निष्क्रम्य बहिः प्रादुरभवत्।

Verse 9

हा हतास्मीत्युवाचेदं पपात धरणीतले । विललाप सुदुःखार्ता पुत्रशोकेन पीडिता

सा ‘हा हतास्मि’ इत्येवं रुरोद, धरणीतले पपात। पुत्रशोकेन पीडिता सुदुःखार्ता विललाप।

Verse 10

हा हता पुत्र पुत्रेति करुणं कुररी यथा । विललापातुरा माता क्व गतो मां विहाय वै । मुखं दर्शय चात्मीयं मातरं मां हि मानय

सा ‘हा हता, पुत्र पुत्रेति’ करुणं कुररी यथा रुरोद। आतुरा माता विललाप—‘क्व गतोऽसि मां विहाय वै? आत्मीयं मुखं दर्शय; मातरं मां हि मानय।’

Verse 11

श्रुताध्ययनसम्पन्नं जपहोमपरायणम् । आगतं त्वां गृहद्वारे कदा द्रक्ष्यामि पुत्रक

श्रुताध्ययनसम्पन्नं जपहोमपरायणम् । आगतं त्वां गृहद्वारे कदा द्रक्ष्यामि पुत्रक ॥

Verse 12

लोकोक्त्या श्रूयते चैतच्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

लोकोक्त्या श्रूयते चैतच्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः ॥

Verse 13

किं चन्दनेन पीयूपबिन्दुना किं किमिन्दुना

किं चन्दनेन पीयूपबिन्दुना किं किमिन्दुना ॥

Verse 14

पुत्रगात्रपरिष्वङ्गपात्रं गात्रं भवेद्यदि

पुत्रगात्रपरिष्वङ्गपात्रं गात्रं भवेद्यदि ॥

Verse 15

परिष्वजितुमिच्छामि त्वामहं पुत्र सुप्रिय । पञ्चत्वमनुयास्यामि त्वद्विहीनाद्य दुःखिता

परिष्वजितुमिच्छामि त्वामहं पुत्र सुप्रिय । पञ्चत्वमनुयास्यामि त्वद्विहीनाद्य दुःखिता ॥

Verse 16

एवं विलपती दीना पुत्रशोकेन पीडिता । मूर्छिता विह्वला दीना निपपात महीतले

एवं विलपन्ती सा दीनाऽपि पुत्रशोकपीडिता । मूर्छिता विह्वला चापि निरुपायाऽवनीतले निपपात ॥

Verse 17

भार्यां च पतितां दृष्ट्वा पुत्रशोकेन पीडिताम् । चुकोप स मुनिस्तत्र चित्रसेनाय भूभृते

भार्यां पतितां दृष्ट्वा पुत्रशोकसमाकुलाम् । तत्र मुनिः स चुकोप चित्रसेनाय भूभृते ॥

Verse 18

दीर्घतपा उवाच । याहि याहि महापाप मा मुखं दर्शयस्व मे । किं त्वया घातितो विप्रो ह्यकामाच्च सुतो मम

दीर्घतपा उवाच । याहि याहि महापाप मा मुखं दर्शयस्व मे । किं त्वया घातितो विप्रो ह्यकामाच्च सुतो मम ॥

Verse 19

ब्रह्महत्या भविष्यन्ति बह्व्यस्ते वसुधाधिप । सकुटुम्बस्य मे त्वं हि मृत्युरेष उपस्थितः

ब्रह्महत्याः भविष्यन्ति बह्व्यस्ते वसुधाधिप । सकुटुम्बस्य मे त्वं हि मृत्युरेष उपस्थितः ॥

Verse 20

एवमुक्त्वा ततो विप्रो विचिन्त्य च पुनःपुनः । परित्यज्य तदा क्रोधं मुनिभावाज्जगाद ह

एवमुक्त्वा ततो विप्रो विचिन्त्य च पुनःपुनः । परित्यज्य तदा क्रोधं मुनिभावाज्जगाद ह ॥

Verse 21

दीर्घतपा उवाच । उद्वेगं त्यज भो वत्स दुरुक्तं गदितो मया । पुत्रशोकाभिभूतेन दुःखतप्तेन मानद

दीर्घतपा उवाच—भो वत्स, उद्वेगं त्यज। पुत्रशोकाभिभूतेन दुःखतप्तेन मया दुरुक्तं गदितं; हे मानद, तत् क्षमस्व।

Verse 22

किं करोति नरः प्राज्ञः प्रेर्यमाणः स्वकर्मभिः । प्रागेव हि मनुष्याणां बुद्धिः कर्मानुसारिणी

स्वकर्मभिः प्रेर्यमाणः प्राज्ञोऽपि नरः किं कर्तुं शक्नोति? मनुष्याणां हि बुद्धिर्मनश्च कर्मानुसारिणी।

Verse 23

अनेनैव विधानेन पञ्चत्वं विहितं मम । हत्यास्तव भविष्यन्ति पूर्वमुक्ता न संशयः

अनेनैव विधानेन मम पञ्चत्वं विहितम्। तव च पूर्वमुक्ता हत्याः भविष्यन्ति—न संशयः।

Verse 24

ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये शूद्रचण्डालजातिषु । कस्त्वं कथय सत्यं मे कस्माच्च निहतो द्विजः

ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये शूद्रचण्डालजातिषु च—कस्त्वं? सत्यं मे कथय; कस्माच्च द्विजो निहतः?

Verse 25

चित्रसेन उवाच । विज्ञापयामि विप्रर्षे क्षन्तव्यं ते ममोपरि । नाहं विप्रोऽस्मि वै तात न वैश्यो न च शूद्रजः

चित्रसेन उवाच—विप्रर्षे, विज्ञापयामि; ममोपरि क्षन्तव्यं ते। तात, नाहं विप्रोऽस्मि, न वैश्यो, न च शूद्रजः।

Verse 26

न व्याधश्चान्त्यजातो वा क्षत्रियोऽहं महामुने । काशीराजो मृगान् हन्तुमागतो वनमुत्तमम्

नाहं व्याधो न चान्त्यजातः, महामुने; अहं क्षत्रियः काशीराजः, मृगान् हन्तुं वनमुत्तममागतोऽस्मि।

Verse 27

भ्रान्त्या निपातितो ह्येष मृगरूपधरो मुनिः । इदानीं तव पादान्ते संश्रितः पातकान्वितः

भ्रान्त्या मया निपातितोऽयं मृगरूपधरो मुनिः; इदानीं पातकभारयुक्तोऽहं तव पादान्ते शरणं प्रपन्नः।

Verse 28

किं कर्तव्यं मया विप्र उपायं कथयस्व मे

किं कर्तव्यं मया विप्र? उपायं मे कथयस्व।

Verse 29

दीर्घतपा उवाच । ब्रह्महत्या न शक्येताप्येका निस्तरितुं प्रभो । दशैका च कथं शक्यास्ताः शृणुष्व नरेश्वर

दीर्घतपा उवाच—प्रभो, एका ब्रह्महत्या अपि निस्तरितुं दुष्करा; दश ताः कथं निस्तर्यन्ते? शृणुष्व, नरेश्वर।

Verse 30

चत्वारो मे सुता राजन् सभार्या मातृपूर्वकाः । मया सह न जीवन्ति ऋक्षशृङ्गस्य कारणे

राजन्, मम चत्वारः सुताः सभार्याः मातृपूर्वकाः; ऋक्षशृङ्गकारणात् ते मया सह न जीवन्ति।

Verse 31

उपायं शोभनं तात कथयिष्ये शृणुष्व तम् । शक्रोऽपि यदि तं कर्तुं सुखोपायं नरेश्वर

उपायं शोभनं तात कथयिष्ये शृणुष्व तम्। शक्रोऽपि यदि तं कर्तुं सुखोपायं नरेश्वर॥

Verse 32

सकुटुम्बं समस्तं मां दाहयित्वानले नृप । अस्थीनि नर्मदातोये शूलभेदे विनिक्षिप

सकुटुम्बं समस्तं मां दाहयित्वानले नृप। अस्थीनि नर्मदातोये शूलभेदे विनिक्षिप॥

Verse 33

नर्मदादक्षिणे कूले शूलभेदं हि विश्रुतम् । सर्वपापहरं तीर्थं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

नर्मदादक्षिणे कूले शूलभेदं हि विश्रुतम्। सर्वपापहरं तीर्थं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्॥

Verse 34

शुचिर्भूत्वा ममास्थीनि तत्र तीर्थे विनिक्षिप । मोक्ष्यसे सर्वपापैस्त्वं मम वाक्यान्न संशयः

शुचिर्भूत्वा ममास्थीनि तत्र तीर्थे विनिक्षिप। मोक्ष्यसे सर्वपापैस्त्वं मम वाक्यान्न संशयः॥

Verse 35

राजोवाच । आदेशो दीयतां तात करिष्यामि न संशयः । समस्तं मेऽस्ति यत्किंचिद्राज्यं कोशः सुहृत्सुताः

राजोवाच। आदेशो दीयतां तात करिष्यामि न संशयः। समस्तं मेऽस्ति यत्किंचिद्राज्यं कोशः सुहृत्सुताः॥

Verse 36

तवाधीनं महाविप्र प्रयच्छामि प्रसीद मे । परस्परं विवदतोर्विप्र राज्ञोस्तदा नृप

हे महाविप्र, अहं तवाधीनं स्वात्मानं प्रयच्छामि; मे प्रसीद। ततः, हे नृप, तदा विप्रराज्ञोः परस्परं विवादतोः संवादः प्रववृते।

Verse 37

स्फुटित्वा हृदयं शीघ्रं मुनिभार्या मृता तदा । पुत्रशोकसमाविष्टा निर्जीवा पतिता क्षितौ

तदा मुनिभार्या पुत्रशोकसमाविष्टा स्फुटित्वा हृदयं शीघ्रं मृता; निर्जीवा क्षितौ पतिता।

Verse 38

पुत्राश्च मातृशोकेन सर्वे पञ्चत्वमागताः । स्नुषाश्चैव तदा सर्वा मृताश्च सह भर्तृभिः

मातृशोकेन पुत्राश्च सर्वे पञ्चत्वमागताः; स्नुषाश्च तदा सर्वा सह भर्तृभिः मृताः।

Verse 39

पञ्चत्वं च गताः सर्वे मुनिमुख्या नृपोत्तम । विप्रानाह्वापयामास ये तत्राश्रमवासिनः

हे नृपोत्तम, सर्वे पञ्चत्वं गतेषु, मुनिमुख्यः तत्राश्रमवासिनो विप्रान् आह्वापयामास।

Verse 40

तेभ्यो निवेदयामास यथावृत्तं नृपोत्तमः । स तैस्तदाभ्यनुज्ञातः काष्ठान्यादाय यत्नतः

नृपोत्तमः तेभ्यः यथावृत्तं निवेदयामास; तैस्तदाभ्यनुज्ञातः स यत्नतः काष्ठानि आदाय।

Verse 41

दाहं संचयनं चक्रे चित्रसेनो महीपतिः । ऋक्षशृङ्गादिसर्वेषां गृहीत्वास्थीनि यत्नतः

चित्रसेनो महीपतिः दाहं संचयनं चकार; ऋक्षशृङ्गादिसर्वेषाम् अस्थीनि यत्नतः संगृह्य (अग्रे) प्रस्थितवान्।

Verse 42

याम्याशां प्रस्थितो राजा पादचारी महीपते । न शक्नोति यदा गन्तुं छायामाश्रित्य तिष्ठति

हे महीपते, राजा याम्याशां पादचारी प्रस्थितः; यदा गन्तुं न शक्नोति तदा छायामाश्रित्य तिष्ठति।

Verse 43

विश्रम्य च पुनर्गच्छेद्भाराक्रान्तो महीपतिः । सचैलं कुरुते स्नानं मुक्त्वास्थीनि पदे पदे

भाराक्रान्तो महीपतिः विश्रम्य पुनर्गच्छेत्; सचैलं स्नानं करोति, अस्थीनि च पदे पदे मुञ्चति।

Verse 44

पिबेज्जलं निराहारः स गच्छन् दक्षिणामुखः । अचिरेणैव कालेन संगतो नर्मदातटम्

निराहारः स केवलं जलं पिबन् दक्षिणामुखो गच्छन्; अचिरेणैव कालेन नर्मदातटं संगतः।

Verse 45

आश्रमस्थान् द्विजान् दृष्ट्वा पप्रच्छ पृथिवीपतिः

आश्रमस्थाने द्विजान् दृष्ट्वा पृथिवीपतिः तान् पप्रच्छ।

Verse 46

चित्रसेन उवाच । कथ्यतां शूलभेदस्य मार्गं मे द्विजसत्तमाः । येन यामि महाभागाः स्वकार्यार्थस्य सिद्धये

चित्रसेन उवाच—हे द्विजसत्तमाः, शूलभेदस्य मार्गं मे कथ्यताम्। येनाहं गच्छेयम्, हे महाभागाः, स्वकार्यसिद्धये।

Verse 47

मुनय ऊचुः । इतः क्रोशान्तरादर्वाक्तीर्थं परमशोभनम् । नर्मदादक्षिणे कूले ततो द्रक्ष्यसि नान्यथा

मुनय ऊचुः—इतः क्रोशान्तरादर्वाक्तीर्थं परमशोभनम्। नर्मदादक्षिणे कूले तत्ते द्रक्ष्यसि नान्यथा।

Verse 48

ऋषिवाक्येन राजासौ शीघ्रं गत्वा नरेश्वरः । स ददर्श ततः शीघ्रं बहुद्विजसमाकुलम्

ऋषिवाक्येन नरेश्वरः स राजा शीघ्रं गत्वा। ततः शीघ्रं ददर्श बहुद्विजसमाकुलम्।

Verse 49

बहुद्रुमलताकीर्णं बहुपुष्पोपशोभितम् । ऋक्षसिंहसमाकीर्णं नानाव्रतधरैः शुभैः

बहुद्रुमलताकीर्णं बहुपुष्पोपशोभितम्। ऋक्षसिंहसमाकीर्णं नानाव्रतधरैः शुभैः।

Verse 50

एकपादास्थिताः केचिदपरे सूर्यदृष्टयः । एकाङ्गुष्ठ स्थिताः केचिदूर्ध्वबाहुस्थिताः परे

एकपादस्थिताः केचित् अपरे सूर्यदृष्टयः। एकाङ्गुष्ठस्थिताः केचित् ऊर्ध्वबाहुस्थिताः परे।

Verse 51

दिनैकभोजनाः केचित्केचित्कन्दफलाशनाः । त्रिरात्रभोजनाः केचित्पराकव्रतिनोऽपरे

केचित् दिनैकभोजनाः, केचित् कन्दफलाशनाः। केचित् त्रिरात्रभोजनाः, अपरे पराकव्रतिनः॥

Verse 52

चान्द्रायणरताः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः । मासोपवासिनः केचित्केचिदृत्वन्तपारणाः

केचित् चान्द्रायणरताः, केचित् पक्षोपवासिनः। केचित् मासोपवासिनः, केचिद् ऋत्वन्तपारणाः॥

Verse 53

योगाभ्यासरताः केचित्केचिद्ध्यायन्ति तत्पदम् । शीर्णपर्णाशिनः केचित्केचिच्च कटुकाशनाः

केचित् योगाभ्यासरताः, केचिद् ध्यायन्ति तत्पदम्। केचित् शीर्णपर्णाशिनः, केचित् च कटुकाशनाः॥

Verse 54

। अध्याय

अध्यायः (इति अध्यायचिह्नम्)।

Verse 55

एवंविधान् द्विजान् दृष्ट्वा जानुभ्यामवनिं गतः । प्रणम्य शिरसा राजन्राजा वचनमब्रवीत्

एवंविधान् द्विजान् दृष्ट्वा राजा जानुभ्याम् अवनिं गतः। शिरसा प्रणम्य राजन्, राजा वचनम् अब्रवीत्॥

Verse 56

चित्रसेन उवाच । कस्मिन्देशे च तत्तीर्थं सत्यं कथयत द्विजाः । येनाभिवाञ्छिता सिद्धिः सफला मे भविष्यति

चित्रसेन उवाच—कस्मिन् देशे तद् तीर्थं वर्तते? सत्यं कथयत, हे द्विजाः; येन ममाभिवाञ्छिता सिद्धिः नूनं सफलाऽभविष्यति।

Verse 57

ऋषय ऊचुः । धन्वन्तरशतं गच्छ भृगुतुङ्गस्य मूर्धनि । कुण्डं द्रक्ष्यसि तत्पूर्णं विस्तीर्णं पयसा शिवम्

ऋषय ऊचुः—भृगुतुङ्गस्य मूर्धनि धन्वन्तरशतं गच्छ; तत्र त्वं शिवं पयसा पूर्णं विस्तीर्णं कुण्डं द्रक्ष्यसि।

Verse 58

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा गतः कुण्डस्य सन्निधौ । दृष्ट्वा चैव तु तत्तीर्थं भ्रान्तिर्जाता नृपस्य वै

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स कुण्डस्य सन्निधिं गतः। तत्तीर्थं दृष्ट्वा नृपस्य वै भ्रान्तिरेव समजायत।

Verse 59

ततो विस्मयमापन्नश्चिन्तयन्वै मुहुर्मुहुः । आकाशस्थं ददर्शासौ सामिषं कुररं नृपः

ततो विस्मयमापन्नः स मुहुर्मुहुः चिन्तयन्। आकाशस्थं सामिषं कुररं नृपो ददर्श।

Verse 60

भ्रममाणं गृहीताहिं वध्यमानं निरामिषैः । परस्परं च युयुधुः सर्वेऽप्यामिषकाङ्क्षया

भ्रममाणं गृहीताहिं तं कुररं निरामिषैः वध्यमानं ददर्श। सर्वेऽपि परस्परं युयुधुः, आमिषकाङ्क्षया प्रेरिताः।

Verse 61

हतश्चञ्चुप्रहारेण स ततः पतितोऽंभसि । शूलेन शूलिना यत्र भूभागो भेदितः पुरा

चञ्चुप्रहारेण हतः स ततः पतितोऽम्भसि, यत्र पुरा शूलिना शूलेन भूभागो विदारितो भेदितश्च।

Verse 62

तत्तीर्थस्य प्रभावेण स सद्यः पुरुषोऽभवत् । विमानस्थं ददर्शासौ पुमांसं दिव्यरूपिणम्

तत्तीर्थप्रभावेण स सद्यः पुरुषोऽभवत्; विमानस्थं दिव्यरूपिणं पुमांसं चासौ ददर्श।

Verse 63

गन्धर्वाप्सरसो यक्षास्तं यान्तं तुष्टुवुर्दिवि । अप्सरोगीयमाने तु गते सूर्यस्य मूर्धनि । चित्रसेनस्ततस्तस्मिन्नाश्चर्यं परमं गतः

तं यान्तं दिवि गन्धर्वाप्सरसो यक्षाश्च तुष्टुवुः। अप्सरोगीयमाने तु सूर्ये मूर्धनि स्थिते, चित्रसेनः परमाश्चर्यं जगाम।

Verse 64

ऋषिणा कथितं यद्वत्तद्वत्तीर्थं न संशयः । हृष्टरोमाभवद्दृष्ट्वा प्रभावं तीर्थसम्भवम्

ऋषिणा यद्वत्कथितं तद्वत्तीर्थं न संशयः। तीर्थसम्भवं प्रभावं दृष्ट्वा हृष्टरोमाभवत्।

Verse 65

ममाद्य दिवसो धन्यो यस्मादत्र समागतः । अस्थीनि भूमौ निक्षिप्य स्नानं कृत्वा यथाविधि

ममाद्य दिवसः धन्यो यदत्र समागतः। अस्थीनि भूमौ निक्षिप्य स्नानं कृत्वा यथाविधि।

Verse 66

तिलमिश्रेण तोयेनातर्पयत्पितृदेवताः । गृह्यास्थीनि ततो राजा चिक्षेपान्तर्जले तदा

तिलमिश्रितेन तोयेन पितृदेवताः तर्पयामास; ततः स राजा अस्थीनि गृहीत्वा तदा अन्तर्जले प्राक्षिपत्।

Verse 67

क्षणमेकं ततो वीक्ष्य राजोर्द्ध्ववदनः स्थितः । तान् ददर्श पुनः सर्वान् दिव्यरूपधराञ्छुभान्

क्षणमेकं ततो वीक्ष्य राजा ऊर्ध्ववदनः स्थितः; पुनः स तान् सर्वान् दिव्यरूपधरान् शुभान् ददर्श।

Verse 68

दिव्यवस्त्रैश्च संवीतान् दिव्याभरणभूषितान् । विमानैर्विविधैर्दिव्यैरप्सरोगणसेवितैः

दिव्यवस्त्रैः संवीतान् दिव्याभरणभूषितान्; विविधैर्दिव्यविमानैः अप्सरोगणसेवितैः उपविष्टान्।

Verse 69

पृथग्भूतांश्च तान् सर्वान् विमानेषु व्यवस्थितान् । उत्पत्तिवत्समालोक्य राजा संहर्षी सोऽभवत्

पृथग्भूतान् तान् सर्वान् स्वस्वविमानेषु व्यवस्थितान्; उत्पत्तिवत् समालोक्य राजा स हर्षेण समभवत्।

Verse 70

ऋषिर्विमानमारूढश्चित्रसेनमथाब्रवीत् । भोभोः साधो महाराज चित्रसेन महीपते

ऋषिः विमानमारूढः चित्रसेनं ततोऽब्रवीत्—“भो भोः साधो महाराज, चित्रसेन महीपते!”

Verse 71

त्वत्प्रसादान्नृपश्रेष्ठ गतिर्दिव्या ममेदृषी । जातेयं यत्त्वया कार्यं कृतं परमशोभनम्

त्वत्प्रसादात् नृपश्रेष्ठ मम दिव्या गतिरियं समभवत्। यत्त्वया कृतं कार्यं परमशोभनं पुण्यं च॥

Verse 72

स्वसुतोऽपि न शक्नोति पित्ःणां कर्तुमीदृशम् । मदीयवचनात्तात निष्पापस्त्वं भविष्यसि

स्वसुतोऽपि पितṝणां प्रति एतादृशं कर्म कर्तुं न शक्नोति। मदीयवचनात् तात, त्वं निष्पापो भविष्यसि॥

Verse 73

फलं प्राप्स्यसि राजेन्द्र कामिकं मनसेप्सितम् । आशीर्वादांस्ततो दत्त्वा चित्रसेनाय धीमते । स्वर्गं जगाम ससुतस्ततो दीर्घतपा मुनिः

राजेन्द्र! मनसेप्सितं कामिकं फलं त्वं प्राप्स्यसि। इति चित्रसेनाय धीमते आशीर्वादान् दत्त्वा, दीर्घतपा मुनिः ससुतः स्वर्गं जगाम॥