Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

Devanagari script

राजा वा राजतुल्यो वा जीवेच्च शरदः शतम् । पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः

Transliteration

rājā vā rājatulyo vā jīvecca śaradaḥ śatam | putrapautrasamopetaḥ sarvavyādhivivarjitaḥ

Translation

स राजा वा राजतुल्यो वा भवति, शरदः शतं जीवति; पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितश्च।

Word by Word

• राजा: a king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Discourse connector (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• राजतुल्यः: equal to a king
• राजतुल्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: राजन् + तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘राज्ञा तुल्यः’)

• वा: or
• वा: Discourse connector (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (or)

• जीवेत्: may live
• जीवेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘may live/should live’

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• शरदः: years (autumns)
• शरदः: Karma (Time-extent/कालपरिमाण)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/कालपरिमाण), बहुवचन; ‘for (so many) autumns/years’

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/परिमाण), एकवचन; ‘a hundred’

• पुत्रपौत्रसमोपेतः: accompanied by sons and grandsons
• पुत्रपौत्रसमोपेतः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + पौत्र + समुपेत (कृदन्त; √इ + सम्+उप)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘पुत्रैः पौत्रैश्च समुपेतः’ = accompanied by sons and grandsons)

• सर्वव्याधिविवर्जितः: free from all diseases
• सर्वव्याधिविवर्जितः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + व्याधि + विवर्जित (कृदन्त; √वृज्/वर्ज् with वि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘सर्वेभ्यः व्याधिभ्यः विवर्जितः’ = free from all diseases)

Speaker

Mārkaṇḍeya (to Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King/Bhārata-line listener

Visual Art Cues

Scene: A blessed rebirth scene culminating in royal prosperity: a righteous king with family, physicians absent (no disease), autumnal imagery indicating ‘śaradāṃ śatam’ longevity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred merit supports worldly dharma—health, longevity, and flourishing lineage—so one can live righteously and generously.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Revā (Narmadā) tīrtha described in Revā Khaṇḍa; the verse states the general tīrtha-phala.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not explicit in this verse; it continues the promised results of tīrtha observance (commonly snāna/dāna).