Adhyaya 40

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो दैत्यो लोकेषु विश्रुतः

श्रीमर्कण्डेय उवाच । ततः गच्छेत् तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो दैत्यो लोकेषु विश्रुतः ॥

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । योऽसौ सिद्धो महाभाग तत्र तीर्थे महातपाः । कस्य पुत्रः कथं सिद्धः कस्मिन्काले वद द्विज

युधिष्ठिर उवाच । योऽसौ सिद्धो महाभाग तत्र तीर्थे महातपाः । कस्य पुत्रः कथं सिद्धः कस्मिन्काले वद द्विज ॥

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगे राजन्मानसो ब्रह्मणः सुतः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर्नाम नामतः

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगे राजन् मानसो ब्रह्मणः सुतः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर्नाम नामतः ॥

Verse 4

तस्यापि तपसो राशेः कालेन महतानघ । पुत्रोऽथ मानसो जातः साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः

तस्यापि तपसो राशेः कालेन महतानघ । पुत्रोऽथ मानसो जातः साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः ॥

Verse 5

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचमथार्जवम् । मरीचेश्च गुणा ह्येते सन्ति तस्य च भारत

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचमथार्जवम् । मरीचेर्गुणा ह्येते सन्ति तस्य च भारत ॥

Verse 6

एवं गुणगणाकीर्णं कश्यपं द्विजसत्तमम् । ज्ञात्वा प्रजापतिर्दक्षो भार्यार्थे स्वसुतां ददौ

एवं गुणगणाकीर्णं कश्यपं द्विजसत्तमम् । ज्ञात्वा प्रजापतिर्दक्षो भार्यार्थे स्वसुतां ददौ ॥

Verse 7

अदितिर्दितिर्दनुश्चैव तथाप्येवं दशापराः । यासां पुत्राश्च संजाताः पौत्राश्च भरतर्षभ

अदितिर्दितिर्दनुश्चैव तथाप्येवं दशापराः । यासां पुत्राश्च संजाताः पौत्राश्च भरतर्षभ ॥

Verse 8

अदितिर्जनयामास पुत्रानिन्द्रपुरोगमान् । जातास्तस्य महाबाहो कश्यपस्य प्रजापतेः

अदितिर्जनयामास पुत्रानिन्द्रपुरोगमान् । जातास्तस्य महाबाहो कश्यपस्य प्रजापतेः ॥

Verse 9

यैस्तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत् । तथान्यस्य महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत

यैस्तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत् । तथान्यस्य महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत ॥

Verse 10

सर्वलक्षणसम्पन्नः करञ्जो नाम नामतः । बाल एव महाभाग चचार स महत्तपः

सर्वलक्षणसम्पन्नः करञ्ज इति नामतः प्रसिद्धः। बाल एव सन्, हे महाभाग, स महत्तपश्चर्यां चकार॥

Verse 11

नर्मदातटमाश्रित्य चातिघोरमनुत्तमम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च कृच्छ्रचान्द्रायणं नृप

नर्मदातटमाश्रित्य, हे नृप, अतिघोरमनुत्तमम्। दिव्यवर्षसहस्रं यावत् कृच्छ्रचान्द्रायणं चकार॥

Verse 12

शाकमूलफलाहारः स्नानहोमपरायणः । ततस्तुष्टो महादेव उमया सहितः किल

शाकमूलफलाहारः स्नानहोमपरायणः। तपश्चर्यां चकार; ततः किल उमासहितो महादेवस्तुष्टोऽभवत्॥

Verse 13

वरेण छन्दयामास त्रिपुरान्तकरः प्रभुः । भोः करञ्ज महासत्त्व परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ

वरेण छन्दयामास त्रिपुरान्तकरः प्रभुः। ‘भोः करञ्ज महासत्त्व, परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ’ इति॥

Verse 14

वरं वृणीष्व ते दद्मि ह्यमरत्वमृते मम

‘वरं वृणीष्व; ते दद्मि—अमरत्वमृते मम’ इति प्रभुरुवाच॥

Verse 15

करञ्ज उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तर्हि पुत्राश्च पौत्राश्च सन्तु मे धर्मवत्सलाः

करञ्ज उवाच—यदि तुष्टोऽसि महादेव, यदि च मे वरो देयः; तर्हि मे पुत्राः पौत्राश्च धर्मवत्सलाः सन्तु।

Verse 16

तथेत्युक्त्वा महादेव उमया सहितस्तदा । वृषारूढो गणैः सार्द्धं तत्रैवान्तरधीयत

तथेति उक्त्वा महादेवः उमया सहितस्तदा; वृषारूढो गणैः सार्धं तत्रैवान्तरधीयत।

Verse 17

गते चादर्शनं देवे सोऽपि दैत्यो मुदान्वितः । स्वनाम्नात्र महादेवं स्थापयित्वा ययौ गृहम्

गते चादर्शनं देवे सोऽपि दैत्यो मुदान्वितः; स्वनाम्नात्र महादेवं स्थापयित्वा ययौ गृहम्।

Verse 18

तदाप्रभृति तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् । स्नानमात्रानरस्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः

तदाप्रभृति तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्; स्नानमात्रेण नरस्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः।

Verse 19

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्

तत्र तीर्थे यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः; सोऽग्निष्टोमयज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्।

Verse 20

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्त्या गतिस्तस्य रुद्रलोकं स गच्छति

हे नराधिप! यः तस्मिंस्तीर्थे अनाशकं कुर्यात्, तस्य गतिरनिवर्त्या; स रुद्रलोकं गच्छति।

Verse 21

अथवाग्निजले प्राणान्यस्त्यजेद्धर्मनन्दन । अयुतद्वितयं वस्ते वर्षाणां शिवमन्दिरे

अथवा, हे धर्मनन्दन! योऽग्नौ जले वा प्राणान् त्यजेत्, स शिवमन्दिरे वर्षाणामयुतद्वितयं वसति।

Verse 22

ततश्चैव क्षये जाते जायते विमले कुले । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

ततः क्षये जाते स विमले कुले जायते; वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदश्च भवति।

Verse 23

राजा वा राजतुल्यो वा जीवेच्च शरदः शतम् । पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः

स राजा वा राजतुल्यो वा भवति, शरदः शतं जीवति; पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितश्च।

Verse 24

एवं ते सर्वमाख्यातं पृष्टं यद्यत्त्वयानघ । तीर्थस्य तु फलं तस्य स्नानदानेषु भारत

हे अनघ! त्वया यत् पृष्टं तत् सर्वमाख्यातम्; हे भारत! अधुना तस्य तीर्थस्य स्नानदानेषु फलं शृणु।

Verse 25

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

एतत् तीर्थमाहात्म्यम् उत्तमं पुण्यवर्धनम् । पापप्रणाशनं धन्यं दुःस्वप्नविनिवारणम् ॥ पठतां शृण्वतां चैव फलदं परमं स्मृतम् ।

Verse 26

यस्तु श्रावयते श्राद्धे पठेत्पितृपरायणः । अक्षयं जायते पुण्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

यः श्राद्धकाले पितृभक्त्या श्रावयेत् पठतेऽपि वा । तस्य पुण्यम् अक्षयं स्यादिति शङ्करभाषितम् ॥

Verse 40

। अध्याय

इति अध्यायः समाप्तः ।