Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 36

Devanagari script

सङ्गमश्चापि कुब्जायास्तीर्थं कुब्जेश्वरं तथा । बिल्वाम्रकं तथा तीर्थं पूर्णद्वीपमतः परम्

Transliteration

saṅgamaścāpi kubjāyāstīrthaṃ kubjeśvaraṃ tathā | bilvāmrakaṃ tathā tīrthaṃ pūrṇadvīpamataḥ param

Translation

कुब्जायाः सङ्गमश्च, कुब्जेश्वराख्यं तीर्थं च; तथा बिल्वाम्रकं नाम तीर्थं, ततः परं पूर्णद्वीपम्।

Word by Word

• सङ्गमः: confluence
• सङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थे (also/even)

• कुब्जायाः: of Kubjā
• कुब्जायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुब्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive (of Kubjā)

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• कुब्ज-ईश्वरम्: Kubjeśvara
• कुब्ज-ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुब्ज (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुब्जेश्वरम्)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

• बिल्व-आम्रकम्: Bilva-and-Āmraka (place/name)
• बिल्व-आम्रकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिल्व (प्रातिपदिक) + आम्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (बिल्वं च आम्रकं च)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पूर्ण-द्वीपम्: Pūrṇadvīpa (the ‘full’ island)
• पूर्ण-द्वीपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारयः (पूर्णं द्वीपम्)

• अतः: thereafter/then
• अतः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतौ/तस्मात्-अर्थे अव्यय (thereafter/therefrom)

• परम्: next/further
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (of implied next item/sequence)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya/Revā narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kubjā-sangama; Kubjeśvara; Bilvāmraka; Pūrṇadvīpa

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A confluence where a smaller river bends (‘kubjā’—crooked/curved) into the main stream; a modest liṅga shrine (Kubjeśvara) with devotees offering bilva; a grove with bilva and mango trees laden with fruit; an island (Pūrṇadvīpa) with a small shrine and circumambulating pilgrims.

Characters & Entities

• Kubjā-saṅgama
• Kubjeśvara
• Bilvāmraka-tīrtha
• Pūrṇadvīpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred is mapped through rivers, confluences, groves, and liṅga-shrines—each station becomes a step in the pilgrim’s gradual purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kubjā-saṅgama, Kubjeśvara, Bilvāmraka-tīrtha, and Pūrṇadvīpa are the featured places.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated in this verse.