Adhyaya 20

Verse 1

। युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्माः संहारास्त्वत्प्रसादतः । कृता देवेन सर्वेण ये च दृष्टास्त्वयानघ

युधिष्ठिर उवाच—त्वत्प्रसादतः मे विविधा धर्माः संहाराश्च श्रुताः; सर्वदेवेन कृताः ये च, हे अनघ, त्वया दृष्टाः।

Verse 2

साम्प्रतं श्रोतुमिच्छामि प्रभावं शार्ङ्गधन्वनः । त्वयानुभूतं विप्रेन्द्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

साम्प्रतं शार्ङ्गधन्वनः प्रभावं श्रोतुमिच्छामि। हे विप्रेन्द्र, त्वयानुभूतं तत्, तस्मात् तन्मे वक्तुमर्हसि।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रजासंहारलक्षणम् । यच्चिह्नं दृश्यते तत्र यथा कल्पो विधीयते

श्रीमार्कण्डेय उवाच—अतः परं प्रजासंहारलक्षणं प्रवक्ष्यामि; तत्र यच्चिह्नं दृश्यते, यथा च कल्पः प्रवर्तते विधीयते च।

Verse 4

उल्कापाताः सनिर्घाता भूमिकम्पस्तथैव च । पतते पांशुवर्षं च निर्घोषश्चैव दारुणः

उल्कापाताः सनिर्घाता भूमिकम्पस्तथैव च; पतते पांशुवर्षं च, निर्घोषश्चैव दारुणः।

Verse 5

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । सर्वे ते प्रलयं यान्ति युगान्ते समुपस्थिते

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः; सर्वे ते प्रलयं यान्ति युगान्ते समुपस्थिते।

Verse 6

पर्वताः सागरा नद्यः सरांसि विविधानि च । वृक्षाः शेषं समायान्ति वल्लीजातं तृणानि च

पर्वताः सागरा नद्यः सरांसि विविधानि च; वृक्षाः शेषं समायान्ति वल्लीजातं तृणानि च।

Verse 7

एवं हि व्याकुलीभूते सर्वौषधिजलोज्झिते । काष्ठभूते तु संजाते त्रैलोक्ये सचराचरे

एवं हि व्याकुलीभूते सर्वौषधिजलोज्झिते; काष्ठभूते तु संजाते त्रैलोक्ये सचराचरे।

Verse 8

यावत्पश्यामि मध्याह्ने स्नानकाल उपस्थिते । त्रैलोक्यं ज्वलनाकारं दुर्निरीक्षं दुरासदम्

यावत् मध्याह्ने स्नानकाल उपस्थितेऽहं पश्यामि, तावत् त्रैलोक्यं ज्वलनाकारं दुर्निरीक्षं दुरासदं च ददर्श।

Verse 9

द्वौ सूर्यौ पूर्वतस्तात पश्चिमोत्तरयोस्तथा । तथैव दक्षिणे द्वौ च सूर्यौ दृष्टौ प्रतापिनौ

तात, पूर्वतः द्वौ सूर्यौ दृष्टौ; पश्चिमोत्तरयोस्तथा; दक्षिणेऽपि द्वौ प्रतापिनौ सूर्यौ दृष्टौ।

Verse 10

द्वौ सूर्यौ नागलोकस्थौ मध्ये द्वौ गगनस्य च । इत्येते द्वादशादित्यास्तपन्ते सर्वतो दिशम्

द्वौ सूर्यौ नागलोकस्थौ, मध्ये द्वौ गगनस्य च; इत्येते द्वादशादित्याः सर्वतो दिशं तपन्ते स्म।

Verse 11

पृथिवीमदहन्सर्वां सशैलवनकाननाम् । नादग्धं दृश्यते किंचिदृते रेवां च मां तथा

ते सर्वां पृथिवीं सशैलवनकाननां ददाहुः; रेवां मां च विना किंचिदप्यदग्धं न दृश्यते स्म।

Verse 12

पृथिव्यां दह्यमानायां हविर्गन्धश्च जायते । ततो मे शुष्यते गात्रं तृषाप्येवं दुरासदा

पृथिव्यां दह्यमानायां हविर्गन्धः समजायत; ततः मे गात्रं शुष्यति, तृषा च दुरासदा मामभिभवति स्म।

Verse 13

न हि विन्दामि पानीयं शोषितं च दिवाकरैः । यावत्कमण्डलुं वीक्षे शुष्कं तत्रापि तज्जलम्

नाहं पानीयं किञ्चिदपि विन्दामि; दिवाकरैः सर्वं शोषितम्। यावत् कमण्डलुं वीक्षे, तत्रापि तज्जलं शुष्कमेवाभवत्।

Verse 14

ततोऽहं शोकसंतप्तो विशेषात्क्षुत्तृषार्दितः । उत्पपात क्षितेरूर्ध्वं पश्यमानो दिवं प्रति

ततोऽहं शोकदग्धो विशेषतः क्षुत्तृषाभ्यां पीडितः। क्षितेरूर्ध्वम् उत्पपातं, दिवं प्रति पश्यन्।

Verse 15

तावत्पश्यामि गगने गृहं शृङ्गारभूषितम् । ततस्तज्ज्ञातुकामोऽहं प्रस्थितो राजसत्तम

तावत् गगने गृहं शृङ्गारभूषितं ददर्श। तत् किमिति ज्ञातुकामोऽहं तदभिमुखं प्रस्थितो, राजसत्तम।

Verse 16

प्राकारेण विचित्रेण कपाटार्गलभूषितम् । विचित्रशिखरोपेतं द्वारदेशमुपागतः

विचित्रप्राकारेण परिवृतं कपाटार्गलभूषितम्। विचित्रशिखरोपेतं तस्य द्वारदेशमुपागतः।

Verse 17

षडशीतिसहस्राणि योजनानां समुच्छ्रये । तदर्धं तु पृथक्त्वेन काञ्चनं रत्नभूषितम्

षडशीतिसहस्रयोजनसमुच्छ्रयं तद्गृहमासीत्। तदर्धविस्तारं पृथक्त्वेन स्थितं काञ्चनं रत्नभूषितं च।

Verse 18

तत्र मध्ये परां शय्यां पश्यामि नृपसत्तम । शय्योपरि शयानं तु पुरुषं दिव्यमूर्धजम्

तत्र मध्येऽहं नृपसत्तम, परां शय्यां ददर्श; तस्योपरि दिव्यमूर्धजः पुरुषः शयान आसीत्।

Verse 19

विकुञ्चिताग्रकेशान्तं समस्तं योजनायतम् । मुकुटेन विचित्रेण दीप्तिकान्तेन शोभितम्

विकुञ्चिताग्रकेशान्तं समग्रं योजनायतं च; विचित्रेण मुकुटेन दीप्तिकान्तेन शोभितं तमपश्यम्।

Verse 20

श्यामं कमलपत्राभं सुप्रभं च सुनासिकम् । सिंहास्यमायतभुजं गल्लश्मश्रुवराङ्कितम्

श्यामवर्णं कमलपत्राभं सुप्रभं सुनासिकं च; सिंहास्यं दीर्घभुजं गल्लेषु श्मश्रुवराङ्कितं तमद्राक्षम्।

Verse 21

त्रिवलीभङ्गसुभगं कर्णकुण्डलभूषितम् । विशालाभं सुपीनाङ्गं पार्श्वस्वावर्तभूषितम्

त्रिवलीभङ्गसुभगं कर्णकुण्डलभूषितम्; विशालं सुपीनाङ्गं पार्श्वयोः स्वावर्तलक्षणैर्भूषितं तमपश्यम्।

Verse 22

शोभितं कटिभागेन विभक्तं जानुजङ्घयोः । पद्माङ्किततलं देवमाताम्रसुनखाङ्गुलिम्

कटिभागेन शोभितं जानुजङ्घयोर्विभक्तं च; पद्माङ्किततलं देवं ताम्रसुनखाङ्गुलिं तमद्राक्षम्।

Verse 23

मेघनादसुगम्भीरं सर्वावयवसुन्दरम् । शय्यामध्यगतं देवमपश्यं पुरुषोत्तमम्

मेघनादसुगम्भीरं सर्वावयवसुन्दरम् । शय्यामध्यगतं देवमपश्यं पुरुषोत्तमम् ॥

Verse 24

शङ्खचक्रगदापाणिं शयानं दक्षिणेन तु । अक्षसूत्रोद्यतकरं सूर्यायुतसमप्रभम्

शङ्खचक्रगदापाणिं शयानं दक्षिणेन तु । अक्षसूत्रोद्यतकरं सूर्यायुतसमप्रभम् ॥

Verse 25

तं दृष्ट्वा भक्तिमान्देवं स्तोतुकामो व्यवस्थितः । जयेश जय वागीश जय दिव्याङ्गभूषण

तं दृष्ट्वा भक्तिमान्देवं स्तोतुकामो व्यवस्थितः । जयेश जय वागीश जय दिव्याङ्गभूषण ॥

Verse 26

जय देवपते श्रीमन्साक्षाद्ब्रह्म सनातन । तव लोकाः शरीरस्थास्त्वं गतिः परमेश्वर

जय देवपते श्रीमन्साक्षाद्ब्रह्म सनातन । तव लोकाः शरीरस्थास्त्वं गतिः परमेश्वर ॥

Verse 27

त्वदाधारा हि देवेश सर्वे लोका व्यवस्थिताः । त्वं श्रेष्ठः सर्वसत्त्वानां त्वं कर्ता धरणीधरः

त्वदाधारा हि देवेश सर्वे लोका व्यवस्थिताः । त्वं श्रेष्ठः सर्वसत्त्वानां त्वं कर्ता धरणीधरः ॥

Verse 28

त्वं हौत्रमग्निहोत्राणां सूत्रमन्त्रस्त्वमेव च । गोकर्णं भद्रकर्णं च त्वं च माहेश्वरं पदम्

त्वमेवाग्निहोत्रकर्मणां हौत्रं, त्वमेव सूत्रं मन्त्रश्च। त्वं गोकर्णो भद्रकर्णश्च, त्वमेव माहेश्वरं परमं पदम्॥

Verse 29

त्वं कीर्तिः सर्वकीर्तीनां दैन्यपापप्रणाशिनी । त्वं नैमिषं कुरुक्षेत्रं त्वं च विष्णुपदं परम्

त्वमेव सर्वकीर्तीनां कीर्तिः, दैन्यपापप्रणाशिनी। त्वमेव नैमिषं कुरुक्षेत्रं, त्वमेव विष्णोः परं पदम्॥

Verse 30

त्वया तु लीलया देव पदाक्रान्ता च मेदिनी । त्वया बद्धो बलिर्देव त्वयेन्द्रस्य पदं कृतम्

देव, त्वया लीलया पदाक्रान्ता मेदिनी। त्वयैव बद्धो बलिः, त्वयैवेन्द्रस्य पदं कृतम्॥

Verse 31

त्वं कलिर्द्वापरं देव त्रेता कृतयुगं तथा । प्रलम्बदमनश्च त्वं स्रष्टा त्वं च विनाशकृत्

त्वमेव कलिर्द्वापरं देव, त्रेता कृतयुगं तथा। प्रलम्बदमनस्त्वं, स्रष्टा त्वं च विनाशकृत्॥

Verse 32

त्वया वै धार्यते लोकास्त्वं कालः सर्वसंक्षयः । त्वया हि देव सृष्टास्ताः सर्वा वै देवयोनयः

त्वयैव धार्यन्ते लोका, त्वमेव कालः सर्वसंक्षयः। त्वयैव देव सृष्टाः सर्वा देवयोनयः॥

Verse 33

त्वं पन्थाः सर्वलोकानां त्वं च मोक्षः परा गतिः । ब्रह्मा त्वदुद्भवो देवो रजोरूपः सनातनः । रुद्रः क्रोधोद्भवोऽप्येवं त्वं च सत्त्वे व्यवस्थितः

त्वमेव सर्वलोकानां पन्थाः, त्वमेव मोक्षः परा गतिः। त्वत्तो ब्रह्मा रजोरूपः सनातनो देव उद्भवति; तथा क्रोधोद्भवो रुद्रः। त्वं तु सत्त्वे प्रतिष्ठितोऽसि॥

Verse 34

एतच्चराचरं देव क्रीडनार्थं त्वया कृतम् । एवं संतप्तदेहेन स्तुतो देवो मया प्रभुः

देव, एतच्चराचरं जगत् क्रीडनार्थं त्वयैव कृतम्। एवं संतप्तदेहेन मया प्रभुः स्तुतो देवः॥

Verse 35

भक्त्या परमया राजन्सर्वभूतपतिः प्रभुः । स्तुवन्वै तत्र पश्यामि वारिपूर्णांस्ततो घटान्

राजन्, परमया भक्त्या सर्वभूतपतिं प्रभुं स्तुवन्, तत्राहं पश्यामि जलपूर्णान् घटान् ततः॥

Verse 36

ततो मया विस्मृता या तृषा सा वर्धिता पुनः । उपासर्पं ततस्तस्य पार्श्वं वै पुरुषस्य हि

ततः मया या तृषा विस्मृता, सा पुनर्वर्धिता। ततस्तस्य पुरुषस्य पार्श्वमुपासर्पं वै॥

Verse 37

पानीयं पातुकामेन चिन्तितं च मया पुनः । नापश्यत हि मां चैष सुप्तोऽपि न च बुध्यते

पानीयं पातुकामेन मया पुनश्चिन्तितम्। एष तु मां नापश्यत्; सुप्तोऽपि न च बुध्यते॥

Verse 38

यस्तु पापेन संमूढः सुखं सुप्तं प्रबोधयेत् । जायते तस्य पापस्य ब्रह्महत्याफलं महत्

यः पापमोहितः कश्चित् सुखेन सुप्तं जनं प्रबोधयति, तस्य तदपकर्मणः फलं महत्—ब्रह्महत्यासमं भवति।

Verse 39

एवं संचिन्त्यमाने तु द्वितीयो ह्यागतः पुमान् । नेक्षते जल्पते किंचिद्वामस्कन्धे मृगाजिनी

एवं मया संचिन्त्यमाने द्वितीयः पुरुषोऽभ्यागात्। न स मां नेक्षते, न किंचिद् जल्पति; वामस्कन्धे तस्य मृगाजिनी आसीत्।

Verse 40

जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः । भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजास्त्रिलोचनः

स जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः। भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजाः त्रिलोचनः।

Verse 41

यावत्तं स्तोतुकामोऽहमपश्यं स्वच्छचक्षुषा । तावत्सर्वाङ्गसम्भूत्यामहत्या रूपसम्पदा

यावदहं तं स्तोतुकामः स्वच्छचक्षुषा अपश्यं, तावत्तस्य सर्वाङ्गसम्भूत्या महत्या रूपसम्पदा युक्ता काचिद् देवीव प्रभा प्रादुरभवत्।

Verse 42

अपश्यं संवृतां नारीं सर्वाभरणभूषिताम् । दृष्ट्वा तां पतितो भूमौ जयस्वेति ब्रुवंस्ततः

अपश्यं संवृतां नारीं सर्वाभरणभूषिताम्। तां दृष्ट्वा भूमौ पतितोऽहं ततः ‘जयस्व’ इति व्याहरम्।

Verse 43

जय रुद्राङ्गसम्भूते जयवाहिनि सनातनि । जय कौमारि माहेन्द्रि वैष्णवी वारुणी तथा

जय रुद्राङ्गसम्भूते, जय वाहिनि सनातनि। जय कौमारि माहेन्द्रि, वैष्णवी वारुणी तथा॥

Verse 44

जय कौबेरि सावित्रि जय धात्रि वरानने । तृष्णया तप्तदे हस्य रक्षां कुरु चराचरे

जय कौबेरि सावित्रि, जय धात्रि वरानने। तृष्णया तप्तदेहस्य रक्षां कुरु चराचरे॥

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । प्रसन्ना विप्रशार्दूल तव वाक्यैः सुशोभनैः । वर्तते मानसे यत्ते मया ज्ञातं द्विजोत्तम

श्रीदेव्युवाच—प्रसन्ना विप्रशार्दूल तव वाक्यैः सुशोभनैः। वर्तते मानसे यत्ते मया ज्ञातं द्विजोत्तम॥

Verse 46

शृणु विप्र ममाप्यस्ति व्रतमेतत्सुदारुणम् । स्त्रीलघुत्वान्मयारब्धं दुष्करं मन्दमेधया

शृणु विप्र ममाप्यस्ति व्रतमेतत्सुदारुणम्। स्त्रीलघुत्वान्मयारब्धं दुष्करं मन्दमेधया॥

Verse 47

यदि भावी च मे पुत्रो धर्मिष्ठो लोकविश्रुतः । विप्रस्य तु स्तनं दत्त्वा पश्चाद्दास्यामि बालके

यदि भावी च मे पुत्रो धर्मिष्ठो लोकविश्रुतः। विप्रस्य तु स्तनं दत्त्वा पश्चाद्दास्यामि बालके॥

Verse 48

स मे पुत्रः समुत्पन्नो यथोक्तो मे महामुने । स्तनं पिब त्वं विप्रेन्द्र यदि जीवितुमिच्छसि

स मे पुत्रोऽद्य समुत्पन्नो यथोक्तो मे महामुने। विप्रेन्द्र, यदि जीवितुमिच्छसि तर्हि स्तनं पिब॥

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अकार्यमेतद्विप्राणां यस्त्विमं पिबते स्तनम् । पुनश्चैवोपनयनं व्रतसिद्धिं न गच्छति

श्रीमार्कण्डेय उवाच— एतद्विप्राणामकार्यं य इमं स्तनं पिबति। स पुनरुपनयनं प्राप्नुयात्, व्रतसिद्धिं न गच्छति॥

Verse 50

ब्राह्मणत्वं त्रिभिर्लोकैर्दुर्लभं पद्मलोचने । संस्कारैः संस्कृतो विप्रो यैश्च जायेत तच्छृणु

ब्राह्मणत्वं त्रिषु लोकेषु दुर्लभं पद्मलोचने। संस्कारैः संस्कृतो विप्रो यैर्जायेत तच्छृणु॥

Verse 51

प्रथमं चैव नारीषु संस्कारैर्बीजवापतम् । बीजप्रक्षेपणादेव बीजक्षेपः स उच्यते

प्रथमं नारीसम्बन्धेषु संस्कारेषु बीजवापनं स्मृतम्। बीजप्रक्षेपणमात्रत्वाद् ‘बीजक्षेपः’ स उच्यते॥

Verse 52

तदन्ते च महाभागे गर्भाधानं द्वितीयकम् । पुंसवनं तृतीयं तु सीमन्तं च चतुर्थकम्

तदनन्तरं महाभागे गर्भाधानं द्वितीयकम्। पुंसवनं तृतीयं स्यात् सीमन्तश्च चतुर्थकः॥

Verse 53

पञ्चमं जातकर्म स्यान्नाम वै षष्ठमुच्यते । निष्क्रामः सप्तमश्चैव ह्यन्नप्राशनमष्टमम्

पञ्चमः संस्कारो जातकर्म, षष्ठो नामकरणं स्मृतम्। सप्तमो निष्क्रमणः, अष्टमोऽन्नप्राशनं भवति॥

Verse 54

नवमं वै चूडकर्म दशमं मौञ्जिबन्धनम् । ऐषिकं दार्विकं चैव सौमिकं भौमिकं तथा

नवमं चूडाकर्म, दशमं मौञ्जीबन्धनं स्मृतम्। ऐषिकं दार्विकं चैव सौमिकं भौमिकं तथा॥

Verse 55

पत्नीसंयोजनं चान्यद्दैवकर्म ततः परम् । मानुष्यं पितृकर्म स्याद्दशमाष्टासु शोभने

पत्नीसंयोजनं चान्यत् संस्काररूपं ततः परम्। दैवकर्माणि पश्चात् स्युः, मानुष्यं पितृकर्म च—दशाष्टासु शुभे गणने॥

Verse 56

भूतं भव्यं तथेष्टं च पार्वणं च ततः परम्

भूतं भव्यं तथेष्टिं च पार्वणं च ततः परम्॥

Verse 57

श्राद्धं श्रावण्यामाग्रयणं च चैत्राश्वयुज्यां दशपौर्णमास्याम् । निरूढपशुसवनसौत्रामण्यग्निष्टोमात्यग्निष्टोमाः

श्रावण्यां श्राद्धं, आग्रयणं च; चैत्राश्वयुज्यां दशपौर्णमास्यां च। निरूढपशुसवनसौत्रामण्यग्निष्टोमात्यग्निष्टोमाश्च यज्ञाः॥

Verse 58

षोडषीवाजपेयातिरात्राप्तोर्यामोदशवाजपेयाः । सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति

षोडशी-वाजपेय-अतिरात्र-आप्तोर्याम-ओडश-वाजपेयादयश्च यज्ञक्रतवोऽपि परिगण्यन्ते। सर्वभूतेषु क्षान्तिः, अनसूया, शौचं, मङ्गलाचारः, अकार्पण्यं, अस्पृहा चेति गुणाः।

Verse 59

एभिरष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैः संकृतो ब्राह्मणो भवति

एभिरष्टचत्वारिंशत्संस्कारैः सम्यक् संस्कृतो ब्राह्मणो भवति।

Verse 60

एवं ज्ञात्वा महाभागे न तु मां पातुमर्हसि । शिशुपेयं स्तनं भद्रे कथं वै मद्विधः पिबेत्

एवं ज्ञात्वा महाभागे न त्वं मां पातुमर्हसि। शिशुपेयमिदं स्तनं भद्रे, कथं वै मद्विधः पिबेत्॥

Verse 61

ममैतद्वचनं श्रुत्वा नारी वचनमब्रवीत्

ममैतद्वचनं श्रुत्वा सा नारी प्रत्युवाच ह।

Verse 62

यदि त्वं न पिबेः स्तन्यं पयो बालो मरिष्यति । श्रूयते त्रिषु लोकेषु वेदेषु च स्मृतिष्वपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भ्रूणहत्या न मुञ्चति

यदि त्वं न पिबेः स्तन्यं पयो बालो मरिष्यति। श्रूयते त्रिषु लोकेषु वेदेषु च स्मृतिष्वपि—मुच्यते सर्वपापेभ्यो, भ्रूणहत्या न मुच्यते॥

Verse 63

भवित्री तव हत्या च महाभागवतः पुनः । जन्मानि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते भ्रूणहत्यया

भविष्यति तवापि हत्या, महाभागवत; भ्रूणहत्यादोषेण तु जन्मानि अष्टशतानि क्लिश्यते।

Verse 64

मृतः शुनत्वं चाप्नोति वर्षाणां तु शतत्रयम् । ततस्तस्य क्षये जाते काकयोनिं व्रजेत्पुनः

मृतः सन् शुनत्वं प्राप्नोति वर्षाणां शतत्रयम्; ततः क्षये जाते पुनः काकयोनिं व्रजेत्।

Verse 65

तत्रापि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते पापकर्मणि । वराहो दश जन्मानि तदन्ते जायते कृमिः

तत्रापि पापकर्मा अष्टशतानि क्लिश्यते; दश जन्मानि वराहो भवति, तदन्ते कृमिर् जायते।

Verse 66

ततश्चारोहिणीं प्राप्य गोगजाश्वनृजन्मभाक् । श्रूयते श्रुतिशास्त्रेषु वेदेषु च परंतप

ततः आरोहिणीं प्राप्य गोगजाश्वनृजन्मभाक्; श्रुतिशास्त्रेषु वेदेषु च एवं श्रूयते, परंतप।

Verse 67

सर्वपापाधिकं पापं बालहत्या द्विजोत्तम । बालहत्यायुतो विप्रः पच्यते नरके ध्रुवम्

सर्वपापाधिकं पापं बालहत्या, द्विजोत्तम; बालहत्यायुतो विप्रः ध्रुवं नरके पच्यते।

Verse 68

वर्षाणि च शतान्यष्टौ प्राप्नोति यमयातनाम् । तस्मादल्पतरो दोषः पिबतो मे स्तनं तव

वर्षाणि च शतान्यष्टौ यमयातनां प्राप्नोति। तस्मात् तव स्तनं पिबतो मे दोषोऽल्पतरो भवति॥

Verse 69

तथैवापिबतः पापं जायते बहुवर्षिकम् । क्षुधातृषाविरामस्ते पुण्यं च पिबतः स्तनम्

तथैवापिबतः पापं बहुवर्षिकं जायते। स्तनं पिबतः ते क्षुधातृषाविरामः, पुण्यं च जायते॥

Verse 70

अतो न चेतः संदिग्धं कर्तव्यमिह कर्हिचित् । एहि विप्र यथाकामं बालार्थे पिब मे स्तनम्

अतो न चेतः संदिग्धं कर्तव्यमिह कर्हिचित्। एहि विप्र यथाकामं, बालार्थे पिब मे स्तनम्॥

Verse 71

ततोऽहं वचनं श्रुत्वा स्तनं पातुं समुद्यतः । न च तृप्तिं विजानामि पिबतः स्तनमुत्तमम्

ततोऽहं तद्वचः श्रुत्वा स्तनं पातुं समुद्यतः। पिबतः स्तनमुत्तमं न च तृप्तिं विजानामि॥

Verse 72

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि भारतैवं शतानि च । ततः प्रबुद्धोत्सङ्गेऽहं मायानिद्राविमोहितः

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि तथा शतानि च भारत। ततः प्रबुद्धोऽहं उत्सङ्गे मायानिद्राविमोहितः॥

Verse 73

निद्राविगतमोहोऽहं यावत्पश्यामि पाण्डव । तावत्सुप्तं न पश्यामि न च तं बालकं विभो

निद्राया मोहः यदा मे निवृत्तः, तदा यावत् पाण्डव त्वां समन्तात् अपश्यं, तावत् न कञ्चिदपि सुप्तं ददर्शं, न च तं बालकं, विभो, अपश्यं।

Verse 74

चतुरस्तांश्च वै कुम्भान् पश्यामि तत्र भारत । न च पश्यामि तां देवीं गता वै कुत्रचिच्च ते

तत्र भारत चतुरः कुम्भान् अहं ददर्शं; किन्तु तां देवीं नापश्यं—सा खलु कुत्रचिद्गता, तवापि अज्ञाता।

Verse 75

एवं विमृश्यमानस्य चिन्तयानस्य तिष्ठतः । ईषद्धसितया वाचा देवी वचनमब्रवीत्

एवं स विमृश्यमानः चिन्तयानश्च तिष्ठन्, देवी ईषद्धसितया वाचा तं प्रति वचनमब्रवीत्।

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । कृष्णः स पुरुषः सुप्तो द्वितीयोऽप्यागतो हरः । ये चत्वारश्च ते कुम्भाः समुद्रास्ते द्विजोत्तम

श्रीदेव्युवाच—यः कृष्णः स पुरुषः सुप्तः, द्वितीयोऽपि आगतः हरः; ये चत्वारश्च ते कुम्भाः, समुद्रास्ते, द्विजोत्तम।

Verse 77

यश्च बालस्त्वया दृष्टो ब्राह्मा लोकपितामहः । अहं च पृथिवी ज्ञेया सप्तद्वीपा सर्वता

यश्च बालस्त्वया दृष्टः स ब्रह्मा लोकपितामहः; अहं च पृथिवी ज्ञेया सप्तद्वीपा सर्वतः।

Verse 78

या गता त्वां परित्यज्य भूतले सुप्रतिष्ठिता । इमां च प्रेक्षसे विप्र नर्मदां सरितां वराम्

या त्वां परित्यज्य गता सा भूतले सुप्रतिष्ठिता; अधुना च, हे विप्र, त्वं सरितां वरां नर्मदां प्रेक्षसे।

Verse 79

सर्वसत्त्वोपकाराय बृहते पुण्यलक्षणा । रेवानदी तु विख्याता न मृता तेन नर्मदा

सर्वसत्त्वोपकाराय बृहती पुण्यलक्षणा; रेवानदीति विख्याता, न मृता तेन नर्मदा।

Verse 80

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ स्वस्थो भव महामुने । इत्युक्त्वा मां तदा देवी तत्रैवान्तरधीयत

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ, स्वस्थो भव महामुने; इत्युक्त्वा मां तदा देवी तत्रैवान्तरधीयत।

Verse 81

एवं हि शेते भगवान्सत्त्वस्थः प्रलये सदा । सत्त्वरूपो महादेवो यदाधारे जगत्स्थितम्

एवं हि शेते भगवान् सत्त्वस्थः प्रलये सदा; सत्त्वरूपो महादेवो यदाधारे जगत्स्थितम्।

Verse 82

एवं मयानुभूतं तु दृष्टमाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं कथितं ते नरोत्तम

एवं मयानुभूतं तु दृष्टमाश्चर्यमुत्तमम्; सर्वपापहरं पुण्यं कथितं ते नरोत्तम।

Verse 83

विष्णोश्चरितमित्युक्तं यत्त्वया परिपृच्छितम् । भूय एव महाबाहो किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

विष्णोश्चरितमिति यत्त्वया परिपृष्टं तदिदानीं मया कथितम्। भूय एव, महाबाहो, किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि?