Adhyaya 197
अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः नर्मदातटे स्थितं मূलस्थानं नाम परमं सूर्यतीर्थं वर्णयति। तत् शुभं ‘मूल-स्थानम्’ इति ख्यातं, पद्मजेन (ब्रह्मणा) सह सम्बन्धितं, यत्र भास्करस्य प्रतिष्ठा कृताऽभवत्; तत्र दर्शनमात्रेण पुण्यवृद्धिः कथ्यते। व्रती यात्री नियमितचित्तः स्नात्वा पिण्डोदकादिभिः पितृदेवताभ्यः तर्पणं कृत्वा, ततः मূलस्थानदेवालयं पश्येत्। विशेषविधानं—शुक्लसप्तम्यां यदा आदित्यवासरः स्यात्, तदा रेवाजले स्नानं, तर्पणं, यथाशक्ति दानं, करवीरपुष्पैः रक्तचन्दनोदकेन च भास्करस्य स्थापना-पूजनं, कुन्दापुष्पयुक्तधूपार्पणं, सर्वदिक् दीपप्रदीपनं, उपवासः, रात्रौ जागरणं भक्तिगीतवाद्यैः सह कर्तव्यम्। फलश्रुतिः—तीव्रदुःखपरिहारः, दीर्घकालं सूर्यलोकवासः, गन्धर्वाप्सरसां सेवितत्वं च इति।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं गच्छेत्सूर्यतीर्थमनुत्तमम् । मूलस्थानमिति ख्यातं पद्मजस्थापितं शुभम्
श्रीमार्कण्डेय उवाच—तस्यैवानन्तरं गच्छेत् सूर्यतीर्थमनुत्तमम्। मूलस्थानमिति ख्यातं पद्मजस्थापितं शुभम्॥
Verse 2
मूलश्रीपतिना देवी प्रोक्ता स्थापय भास्करम् । श्रुत्वा देवोदितं देवी स्थापयामास भास्करम्
मूलश्रीपतिना विष्णुना देवी प्रति प्रोक्तम्— “भास्करं स्थापय” इति। देवोदितं वचनं श्रुत्वा सा देवी भास्करं सम्यक् स्थापयामास।
Verse 3
प्रोच्यते नर्मदातीरे मूलस्थानाख्यभास्करः
नर्मदातीरे भास्करः ‘मूलस्थान’ इति ख्यातः प्रोच्यते।
Verse 4
तत्र तीर्थे नरो यस्तु स्नात्वा नियतमानसः । संतर्प्य पितृदेवांश्च पिण्डेन सलिलेन च
तत्र तीर्थे यो नरः नियतमानसः स्नात्वा पितॄन् देवान् च पिण्डेन सलिलेन च संतर्पयति—
Verse 5
मूलस्थानं ततः पश्येत्स गच्छेत्परमां गतिम् । गुह्याद्गुह्यतरस्तत्र विशेषस्तु श्रुतो मया
ततः मूलस्थानं पश्येत्; स परमाṃ गतिं प्राप्नुयात्। तत्र गुह्यादपि गुह्यतरः विशेषः मया श्रुतः।
Verse 6
समागमे मुनीनां तु शङ्कराच्छशिशेखरात् । सदा वै शुक्लसप्तम्यां मूलमादित्यवासरः
मुनीनां समागमे शङ्करात् शशिशेखरात् इदं घोषितम्— सदा शुक्लसप्तम्यां ‘मूल’व्रतं आदित्यवासरे भवति।
Verse 7
तदा रेवाजलं गत्वा स्नात्वा संतर्प्य देवताः । पित्ःंश्च भरतश्रेष्ठ दत्त्वा दानं स्वशक्तितः
ततः भरतश्रेष्ठः रेवाजलं गत्वा स्नात्वा देवताः संतर्प्य पितॄंश्च तर्पयित्वा स्वशक्तितो दानं दद्यात्।
Verse 8
करवीरैस्ततो गत्वा रक्तचन्दनवारिणा । संस्थाप्य भास्करं भक्त्या सम्पूज्य च यथाविधि
ततः करवीरपुष्पैः रक्तचन्दनवासितवारिणा च गत्वा भक्त्या भास्करं संस्थाप्य यथाविधि सम्पूजयेत्।
Verse 9
ततः सागुरुकैर्धूपैः कुन्दरैश्च विशेषतः । धूपयेद्देवदेवेशं दीपान् बोध्य दिशो दश
ततः सागुरुकैर्धूपैः कुन्दरैश्च विशेषतः देवदेवेशं धूपयेत्, दीपान् प्रज्वाल्य दिशो दश प्रकाशयेत्।
Verse 10
उपोष्य जागरं कुर्याद्गीतवाद्यं विशेषतः । एवं कृते महीपाल न भवेदुग्रदुःखभाक्
उपोष्य जागरं कुर्याद्गीतवाद्यविशेषतः। एवं कृते महीपाल न भवेदुग्रदुःखभाक्॥
Verse 11
सूर्यलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेव्यमानो नृपोत्तम
सूर्यलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम्। गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेव्यमानो नृपोत्तम॥
Verse 197
अध्याय
अध्यायः (अध्यायविभागसूचकः)