Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जालेश्वरं ततो गच्छेल्लिङ्गमाद्यं स्वयम्भुवः । कालाग्निरुद्रं विख्यातं भृगुकच्छे व्यवस्थितम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | jāleśvaraṃ tato gacchelliṅgamādyaṃ svayambhuvaḥ | kālāgnirudraṃ vikhyātaṃ bhṛgukacche vyavasthitam

Translation

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः जालेश्वरं गच्छेत्, स्वयम्भूः आद्यं लिङ्गं; भृगुकच्छे व्यवस्थितं कालाग्निरुद्र इति विख्यातम्।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: Śrī Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• जालेश्वरम्: Jāleśvara (name of Śiva)
• जालेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जालेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• ततः: then; from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• आद्यम्: primeval; first
• आद्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier) of लिङ्गम्

• स्वयम्भुवः: of the self-born (Svayambhū)
• स्वयम्भुवः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वयम्भू (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• कालाग्निरुद्रम्: Kālāgnirudra (name of Śiva)
• कालाग्निरुद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल + अग्नि + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण of कालाग्निरुद्रम्/लिङ्गम्

• भृगुकच्छे: in Bhṛgukaccha
• भृगुकच्छे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भृगुकच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• व्यवस्थितम्: situated; established
• व्यवस्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण of लिङ्गम्/कालाग्निरुद्रम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jāleśvara (Kālāgnirudra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim procession approaches a riverside Śaiva shrine at Bhṛgukaccha; within, the ancient svayambhū liṅga is worshipped as Kālāgnirudra, with lamps and incense, and the Revā’s waters glint nearby.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Jāleśvara
• Svayambhū-liṅga
• Kālāgnirudra
• Bhṛgukaccha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is framed as a dharmic journey to self-manifest Śiva-liṅgas, where time-transforming Rudra is worshipped.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jāleśvara (the svayambhū liṅga), known as Kālāgnirudra, located at Bhṛgukaccha.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage injunction: “one should go” (gacchet) to Jāleśvara for darśana and worship (implied).