Adhyaya 180

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम् ॥

Verse 2

यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः । अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्

युधिष्ठिर उवाच—अश्वमेधो नाम महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः; प्राकृतैर्जनैः कर्तुमशक्यः। तर्हि ते कथं तस्य फलं लभेरन्?

Verse 4

अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वयोक्तं वदता सता । यथा मे जायते श्रद्धा दीर्घायुस्त्वं तथा वद

अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वया सत्यवता प्रोक्तम्। यथा मे श्रद्धा जायते, तथा विस्तरेण वद, दीर्घायुष्मन्।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै

मार्कण्डेय उवाच—इदमाश्चर्यभूतं हि गौऱ्या त्र्यम्बकः पृष्टः पुरा। तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि, त्वं हि निपुणोऽसि पृच्छकः।

Verse 6

पुरा वृषस्थो देवेश ह्युमया सह शङ्करः । कदाचित्पर्यटन्पृथिवीं नर्मदातटमाश्रितः

पुरा वृषस्थो देवेशः शङ्कर उमा-सहायः। कदाचित्पृथिवीं पर्यटन् नर्मदातटमाश्रितः।

Verse 7

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः । तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः। तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा त्रिलोचनः प्रणनाम ह।

Verse 8

कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवीदमब्रवीत्

कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवी तदिदं वचोऽब्रवीत्।

Verse 9

देव्युवाच । किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत । प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः

देव्युवाच—किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत। प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः॥

Verse 10

एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो

एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो।

Verse 11

ईश्वर उवाच । प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव । वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव

ईश्वर उवाच—प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव। वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव॥

Verse 12

एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत् । क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः

एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत्। क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः॥

Verse 13

उपविश्य भुवः पृष्ठे सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन् । क्रमप्रियो महादेवो माधुर्येण प्रमोदयन्

भुवः पृष्ठे उपविश्य सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन्, क्रमप्रियः महादेवः माधुर्येण सर्वान् प्रमोदयामास।

Verse 14

श्रुत्वा तां मधुरां वाणीं स्वयं देवेन निर्मिताम् । संभ्रान्ता ब्राह्मणाः सर्वे स्नातुं ये तत्र चागताः

देवेन स्वयमेव निर्मितां तां मधुरां वाणीं श्रुत्वा, स्नातुमागताः सर्वे ब्राह्मणाः संभ्रान्ता बभूवुः।

Verse 15

नित्यक्रिया च सर्वेषां विस्मृता श्रुतिविभ्रमात् । तं दृष्ट्वा पठमानं तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्

श्रुतिविभ्रमात् सर्वेषां नित्यक्रिया विस्मृता; तं पठमानं दृष्ट्वा तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्।

Verse 16

द्विजोऽन्यमन्त्रयत्कश्चिद्भक्त्या तं भोजनाय वै । प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्भोजनाय गृहे मम

तदा कश्चिद् द्विजः भक्त्या तं भोजनाय आमन्त्रयत्— “प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्, भोजनाय मम गृहे।”

Verse 17

अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः । सर्वान्कामान्प्रदास्यन्ति प्रीता मेऽद्य पितामहाः

अद्य मे सफलं जन्म, ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः; अद्य प्रीताः पितामहाः सर्वान् कामान् प्रदास्यन्ति।

Verse 18

त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम । एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा

त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम। एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा॥

Verse 19

प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा । मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्

प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा। मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्॥

Verse 20

इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम । दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा

इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम। दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा॥

Verse 21

इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति

इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः। उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति॥

Verse 22

एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे । पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः

एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे। पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः॥

Verse 23

अथ कश्चिद्द्विजो विद्वान्पुराणार्थस्य तत्त्ववित् । देवं निमन्त्रयामास द्विजरूपधरं शिवम्

अथ कश्चिद् द्विजो विद्वान् पुराणार्थतत्त्ववित् । द्विजरूपधरं देवं शिवं निमन्त्रयामास ॥

Verse 24

तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः । मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः

तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः । मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः ॥

Verse 25

स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् । इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव

स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् । इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव ॥

Verse 26

भोभो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः । इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम्

भो भो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः । इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम् ॥

Verse 27

स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना । जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः

स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना । जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः ॥

Verse 28

संकल्प्य कपिलां तत्र पुराणोक्तविधानतः । समायात्त्वरितं तत्र यत्रासौ तिष्ठते द्विजः

तत्र पुराणोक्तविधानतः कपिलादानसंकल्पं कृत्वा स शीघ्रं पुनरागत्य यत्रासौ द्विजः स्थितस्तत्र समुपागतः।

Verse 29

अथागत्य द्विजं प्राह वाजिमेधः कृतो मया । उत्तिष्ठ मे गृहं रम्यं भोजनार्थं हि गम्यताम्

अथ पुनरागत्य स द्विजं प्राह—“मया वाजिमेधयज्ञः कृतः। उत्तिष्ठ; भोजनार्थं रम्यं मम गृहं गच्छाव।”

Verse 30

इत्युक्तः शङ्करस्तेन ब्राह्मणेनातिविस्मितः । उवाच ब्राह्मणं देव इदानीं त्वमितो गतः

तस्य ब्राह्मणस्य वचनेन शङ्करोऽतिविस्मितः। ततः स देवो ब्राह्मणं प्रत्युवाच—“इदानीं त्वं कुतोऽत्रागतः?”

Verse 31

द्विजवर्य कथं चेष्टा दश यज्ञा महाधनाः

“द्विजवर्य, कथं कृतमेतत्—दश महाधनयज्ञाः?”

Verse 32

द्विज उवाच । न विचारस्त्वया कार्यः कृता यज्ञा न संशयः । यदि वेदाः प्रमाणं तं भुवि देवा द्विजास्तथा

द्विज उवाच—“त्वया विचारो न कार्यः; यज्ञाः कृताः, न संशयः। यदि वेदाः प्रमाणं, तर्हि भुवि देवा द्विजाश्च तस्य सत्यस्य साक्षिणः।”

Verse 33

दशाश्वमेधिकं तीर्थं तथा सत्यं द्विजोत्तम । यदि वेदपुराणोक्तं वाक्यं निःसंशयं भवेत्

द्विजोत्तम, एतत् तीर्थं दशाश्वमेधिकं सत्यं; यदि वेदपुराणोक्तं वचनं निःसंशयं प्रमाणं मन्यते।

Verse 34

तदा प्राप्तं मया सर्वं नात्र कार्या विचारणा । एवमुक्तस्तु देवेश आस्तिक्यं तस्य चेतसः

तदा मया सर्वं प्राप्तम्; अत्र विचारणा न कार्या। इत्युक्ते देवेशः तस्य चेतसि आस्तिक्यं दृढं ददर्श।

Verse 35

विमृश्य बहुभिः किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत । जगाम तद्गृहं रम्यं पठन्ब्रह्म सनातनम्

बहुधा विमृश्यापि किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत; ततः स रम्यं तद्गृहं जगाम, सनातनं ब्रह्म जपन्।

Verse 36

सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्येण तमर्चयत् । षड्रसं भोजनं तेन दत्तं पश्चाद्यथाविधि

सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्यैः समर्चयत्; पश्चाद् यथाविधि षड्रसं भोजनं तेन दत्तम्।

Verse 37

ततो भुक्ते महादेवे सर्वदेवमये शिवे । पुष्पवृष्टिः पपाताशु गगनात्तस्य मूर्धनि । तस्यास्तिक्यं तु संलक्ष्य तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

ततो महादेवे सर्वदेवमये शिवे भुक्ते, गगनात् तस्य मूर्धनि शीघ्रं पुष्पवृष्टिः पपात; तस्य दृढमास्तिक्यं संलक्ष्य तुष्टः शङ्करः प्रोवाच।

Verse 38

ईश्वर उवाच । किं तेऽद्य क्रियतां ब्रूहि वरदोऽहं द्विजोत्तम । अदेयमपि दास्यामि एकचित्तस्य ते ध्रुवम्

ईश्वर उवाच—अद्य ते किं क्रियतां ब्रूहि, द्विजोत्तम; अहं वरदः। तवैकचित्तत्वात् ध्रुवं, अदेयमपि दास्यामि।

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । यदि प्रीतोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । अस्मिंस्तीर्थे महादेव स्थातव्यं सर्वदैव हि

ब्राह्मण उवाच—यदि मे देव प्रीतोऽसि, यदि च मम वरो देयः; तर्हि महादेव, अस्मिन् तीर्थे सर्वदैव स्थातव्यं हि।

Verse 40

उपकाराय देवेश एष मे वर उत्तमः । एवमुक्तस्तु देवेन आरुरोह द्विजोत्तमः

देवेश, एष मे वर उत्तमः परोपकाराय। एवमुक्तस्तु देवेन, द्विजोत्तमः (विमानम्) आरुरोह।

Verse 41

गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं विमानं सार्वकामिकम् । पूज्यमानो गतस्तत्र यत्र लोका निरामयाः

गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं सार्वकामिकं विमानम् (आगतं)। पूज्यमानः स तत्र गतः, यत्र लोका निरामयाः।

Verse 42

मार्कण्डेय उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता । विस्मयोत्फुल्लनयना पुनः पप्रच्छ शङ्करम्

मार्कण्डेय उवाच—एतदतुलमाश्चर्यं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता। विस्मयोत्फुल्लनयना सा पुनः शङ्करं पप्रच्छ।

Verse 43

पार्वत्युवाच । कथमेतद्भवेत्सत्यं यत्रेदमसमञ्जसम् । स्नानं कुर्वन्ति बहवो लोका ह्यत्र महेश्वर

पार्वत्युवाच—कथमेतत् सत्यं भवेत्, यत्रेदमसमञ्जसमिव दृश्यते? अत्र हि बहवो लोका स्नानं कुर्वन्ति, हे महेश्वर।

Verse 44

तेषां तु स्वर्गगमनं यथैष स्वर्गतिं गतः । कथमेतत्समाचक्ष्व विस्मयः परमो मम

तेषां तु स्वर्गगमनं कथं भवति, यथायं स्वर्गतिं गतः? एतत् समाचक्ष्व; मम विस्मयः परमोऽस्ति।

Verse 45

एतच्छ्रुत्वा तु देवेशः प्रहसन्प्रत्युवाच ताम् । वेदवाक्ये पुराणार्थे स्मृत्यर्थे द्विजभाषिते

एतच्छ्रुत्वा देवेशः प्रहसन् ताम् प्रत्युवाच—वेदवाक्ये, पुराणार्थे, स्मृत्यर्थे, द्विजभाषिते च यदुक्तं तत् शृणु।

Verse 46

विस्मयो हि न कर्तव्यो ह्यनुमानं हि तत्तथा । असंभाव्यं हि लोकानां पुराणे यत्प्रगीयते

विस्मयो हि न कर्तव्यः; अनुमानेनापि तत्तथा। पुराणे यत् प्रगीयते, तत् लोकानामसंभाव्यं भवति।

Verse 47

यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति पार्वति । तस्मान्न सिद्धिरेतेषां भवत्येको न विस्मयः

यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति, पार्वति, तस्मात् एतेषां सिद्धिर्न भवति; अत्र विस्मयो न कर्तव्यः।

Verse 48

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये निश्चयबहिष्कृताः । तेषां सिद्धिर्न विद्येत आस्तिक्याद्भवते ध्रुवम्

ये नास्तिकाः, भिन्नमर्यादाः, निश्चयेन बहिष्कृताश्च, तेषां सिद्धिर्न विद्यते; आस्तिक्यात् तु ध्रुवं सिद्धिर्भवति।

Verse 49

श्रुत्वाख्यानमिदं देवी ववन्दे तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

इदमाख्यानं श्रुत्वा देवी तं तीर्थमुत्तमं ववन्दे—सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्।

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । दशाश्वमेधं राजेन्द्र सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

मार्कण्डेय उवाच—राजेन्द्र, दशाश्वमेधं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमं तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्।

Verse 51

तत्रागता महाभागा स्नातुकामा सरस्वती । पुण्यानां परमा पुण्या नदीनामुत्तमा नदी

तत्र महाभागा सरस्वती स्नातुकामा आगच्छति—पुण्यानां परमा पुण्या, नदीनामुत्तमा नदी।

Verse 52

नाममात्रेण यस्यास्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते । स्नातास्तत्र दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

यस्याः नाममात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते; तत्र स्नाताः दिवं यान्ति, ये तत्र मृतास्तेऽपुनर्भवाः।

Verse 53

दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी । आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः

दशाश्वमेधे सा राजन् नियता ब्रह्मचारिणी । देवेशं समाराध्य परं निर्वाणमाप सा ॥

Verse 54

कालुष्यं ब्रह्मसम्भूता संवत्सरसमुद्भवम् । प्रक्षालयितुमायाति दशम्यामाश्विनस्य च

ब्रह्मसम्भूता सा देवी संवत्सरसमुद्भवम् । कालुष्यं प्रक्षालयितुमाश्विन्यां दशम्यामियाति ॥

Verse 55

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

तां रजनीमुपोष्यैव सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । निष्कल्मषा भवन्त्येते श्वोभूते शाश्वतं पदम् ॥

Verse 56

युधिष्ठिर उवाच । सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी श्रीमार्कण्डेय उवाच । राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते । पार्थिवेषु च तीर्थे तु सर्वेष्वेव न संशयः

युधिष्ठिर उवाच । सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी । मार्कण्डेय उवाच । राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते । पार्थिवेषु च तीर्थेषु सर्वेष्वेव न संशयः ॥

Verse 57

दशाश्वमेधिके राजन्नित्यं हि दशमी शुभा । विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी

दशाश्वमेधिके राजन् नित्यं दशमी शुभा । विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी ॥

Verse 58

तस्या स्नात्वार्चयेद्देवानुपवासपरायणः । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पश्चात्सम्पूजयेच्छिवम्

तस्यां स्नात्वा उपवासपरायणः सन् देवान् सम्यगर्चयेत्। विधिवत् श्राद्धं कृत्वा पश्चात् शिवं सम्पूजयेत्॥

Verse 59

तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् । नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे

तत्रस्थां स्नातुकामां सरस्वतीं देवीं पूजयेत्। ‘नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे’ इति॥

Verse 60

कुरु पापक्षयं देवि संसारान्मां समुद्धर । गन्धधूपैश्च सम्पूज्य ह्यर्चयित्वा पुनःपुनः

‘कुरु पापक्षयं देवि, संसारान्मां समुद्धर’ इति। गन्धधूपैः सम्यक् सम्पूज्य, पुनःपुनरर्चयेत्॥

Verse 61

दश प्रदक्षिणा दत्त्वा सूत्रेण परिवेष्टयेत् । कपिलां तु ततो विप्रे दद्याद्विगतमत्सरः

दश प्रदक्षिणाः कृत्वा, सूत्रेण परिवेष्टयेत्। ततः कपिलां विप्राय दद्यात् विगतमत्सरः॥

Verse 62

सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम् । दत्त्वा विप्राय कपिलां न शोचति कृताकृते

सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम्। कपिलां विप्राय दत्त्वा, न शोचति कृताकृते॥

Verse 63

पश्चाज्जागरणं कुर्याद्घृतेनाज्वाल्य दीपकम् । पुराणपठनेनैव नृत्यगीतविवादनैः

पश्चात् घृतेन दीपकं प्रज्वाल्य जागरणं कुर्यात्; पुराणपाठेनैव तथा नृत्य-गीत-वाद्य-सेवनैश्च रात्रिं नयेत्।

Verse 64

वेदोक्तैश्चैव पूजयेच्छशिशेखरम् । प्रभाते विमले पश्चात्स्नात्वा वै नर्मदाजले

वेदोक्तैः कर्मभिः शशिशेखरं पूजयेत्; प्रभाते विमले पश्चात् नर्मदाजले स्नात्वा।

Verse 65

ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या शिवभक्तांश्च योगिनः । एवं कृते ततो राजन् सम्यक्तीर्थफलं लभेत्

भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेत्, शिवभक्तान् योगिनश्च; एवं कृते ततो राजन् सम्यक् तीर्थफलं लभेत्।

Verse 66

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छङ्करं नरः । दशाश्वमेधावभृथं लभते पुण्यमुत्तमम्

तत्र तीर्थे यः स्नात्वा शङ्करं पूजयेत् नरः, स दशाश्वमेधावभृथसदृशं पुण्यमुत्तमं लभते।

Verse 67

पूतात्मा तेन पुण्येन रुद्रलोकं स गच्छति । आरूढः परमं यानं कामगं च सुशोभनम्

तेन पुण्येन पूतात्मा स रुद्रलोकं गच्छति; परमं सुशोभनं कामगं यानमारूढः।

Verse 68

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वीज्यमानोऽथ चामरैः । क्रीडते सुचिरं कालं जयशब्दादिमङ्गलैः

तत्र दिव्याप्सरोभिश्चामरैर्वीज्यमानोऽथ सः । जयशब्दादिमङ्गल्यैः सह सुचिरकालं क्रीडते ॥

Verse 69

ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् । हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः

ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् । हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः ॥

Verse 70

दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् । दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः

दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् । दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः ॥

Verse 71

सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते । दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम्

सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते । दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम् ॥

Verse 72

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः । प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः । प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् ॥

Verse 73

अकामो वा सकामो वा मृतस्तत्र नरेश्वर । देवत्वं प्राप्नुयात्सोऽपि नात्र कार्या विचारणा

अकामो वा सकामो वा, हे नरेश्वर, यस्तत्र म्रियते स देवत्वं प्राप्नोति; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरोत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

हे नरोत्तम, यस्तत्र तीर्थेऽग्निप्रवेशं कुर्यात्, स आभूतसम्प्लवपर्यन्तं अग्निलोके वसेत्।

Verse 75

जलप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नराधिप । ध्यायमानो महादेवं वारुणं लोकमाप्नुयात्

हे नराधिप, यस्तत्र तीर्थे जलप्रवेशं कुर्यात्, स महादेवं ध्यायन् वारुणं लोकमाप्नुयात्।

Verse 76

दशाश्वमेधे यः कश्चिच्छूरवृत्त्या तनुं त्यजेत् । अक्षया नु गतिस्तस्य इत्येवं श्रुतिनोदना

दशाश्वमेधे यः कश्चित् शूरवृत्त्या तनुं त्यजेत्, तस्य गतिरक्षया; इति श्रुतिनोदना।

Verse 77

न तां गतिं यान्ति भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो नैव च सांख्ययोगिनः । ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते क्षणेन यां यान्ति महाहवे मृताः

भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो न च सांख्ययोगिनोऽपि तां गतिं यान्ति, यां ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते महाहवे मृताः क्षणेन यान्ति।

Verse 78

यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः । अक्षयांल्लभते लोकान्यदि क्लीबं न भाषते

यत्र कुत्रापि शत्रुभिः परिवेष्टितः शूरो हतः सन्, यदि क्लीबवचनं न भाषते, तदा अक्षयान् लोकान् लभते।

Verse 79

दशाश्वमेधे संन्यासं यः करोति विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

दशाश्वमेधे यो विधिवत् संन्यासं करोति, तस्य गतिरनिवर्तिका; स कदाचन रुद्रलोकात् न निवर्तते।

Verse 80

दशाश्वमेधे यत्पुण्यं संक्षेपेण युधिष्ठिर । कथितं परया भक्त्या सर्वपापप्रणाशनम्

युधिष्ठिर, दशाश्वमेधजन्यं यत् पुण्यं, तत् संक्षेपेण परया भक्त्या कथितं, सर्वपापप्रणाशनम्।

Verse 180

अध्याय

अध्यायः। (इति अध्यायसूचना)