Adhyaya 176

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं कामिकं भुवि दुर्लभम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततो गच्छेन्महीपाल पिङ्गलावर्तमुत्तमम्; तीर्थं सर्वगुणोपेतं कामिकं भुवि दुर्लभम्।

Verse 2

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । पिङ्गलेश्वरमासाद्य तत्सर्वं विलयं व्रजेत्

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम्; पिङ्गलेश्वरमासाद्य तत्सर्वं विलयं व्रजेत्।

Verse 3

तत्र स्नानं च दानं च देवखाते कृतं नृप । अक्षयं तद्भवेत्सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

हे नृप, तत्र देवखाते कृतं स्नानं दानं च सर्वफलदं भवति; तद् अक्षयं स्यात्—इति शङ्करः प्रोवाच।

Verse 4

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु समुद्धृत्य शुभोदकम् । मुक्तं तत्र सुरैः खात्वा देवखातं ततोऽभवत्

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु समुद्धृत्य शुभोदकं सुरैस्तत्र विमुक्तम्; तत्र खातं कृत्वा ततः ‘देवखातम्’ इति प्रसिद्धम् अभवत्।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं तु देवखातं तत्संजातं द्विजसत्तम । सुराः सर्वे कथं तत्र मुमुचुर्वारि तीर्थजम् । सर्वं कथय मे विप्र श्रवणे लम्पटं मनः

युधिष्ठिर उवाच—द्विजसत्तम, कथं तत् देवखातं तीर्थं संजातम्? सर्वे सुराः कथं तत्र तीर्थजं वारि मुमुचुः? विप्र, सर्वं मे कथय; श्रवणे मे मनो लम्पटम्।

Verse 6

श्रीमार्कण्डेय उवाच । यदा तु शूलशुद्ध्यर्थं रुद्रो देवगणैः सह । बभ्राम पृथिवीं सर्वां कमण्डलुधरः शुभाम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—यदा शूलशुद्ध्यर्थं रुद्रो देवगणैः सह कमण्डलुधरः सन् शुभां सर्वां पृथिवीं बभ्राम।

Verse 7

प्रभासाद्येषु तीर्थेषु स्नानं चक्रुः सुरास्तदा । सर्वतीर्थोत्थितं तोयं पात्रे वै निहितं तु तैः

तदा प्रभासाद्येषु तीर्थेषु सुराः स्नानं चक्रुः; सर्वतीर्थोत्थितं तोयं तैः पात्रे निहितं वै।

Verse 8

शूलभेदमनुप्राप्य शूलं शुद्धं तु शूलिनः । तत्रोत्थमुदकं गृह्य आगता भृगुकच्छके

शूलभेदं समासाद्य शूलिनः शूलं शुद्धं बभूव यत्र । तत्रोत्थितं पावनमुदकं गृहीत्वा ते भृगुकच्छकं जग्मुः ॥

Verse 9

तत्रापश्यंस्ततो ह्यग्निं च पिङ्गलाक्षं च रोगिणम् । तपस्युग्रे व्यवसितं ध्यायमानं महेश्वरम्

तत्र तेऽपश्यन् ह्यग्निं पिङ्गलाक्षं च रोगिणम् । उग्रतपसि संलग्नं ध्यायमानं महेश्वरम् ॥

Verse 10

हविर्भागैस्तु विप्राणां राज्ञां चैवामयाविनाम् । दृष्ट्वा तु बहुरोगार्तमग्निं देवमुखं सुराः । प्राहुस्ते सहिता देवं शङ्करं लोकशङ्करम्

हविर्भागैस्तु विप्राणां राज्ञां चैवामयाविनाम् । बहुरोगार्तमग्निं तु देवमुखं निरीक्ष्य ते । सहिता देवमूचुस्ते शङ्करं लोकशङ्करम् ॥

Verse 11

देवा ऊचुः । प्रसादः क्रियतां शम्भो पिङ्गलस्यामयाविनः । यथा हि नीरुजः कायो हविषां ग्रहणक्षमः । पुनर्भवति पिङ्गस्तु तथा कुरु महेश्वर

देवा ऊचुः । प्रसादं कुरु शम्भो त्वं पिङ्गलस्यामयाविनः । यथा नीरुजः कायोऽस्य हविषां ग्रहणक्षमः । पुनर्भवति पिङ्गस्तु तथा कुरु महेश्वर ॥

Verse 12

ईश्वर उवाच । भोभोः सुरा हि तपसा तुष्टोऽहं वो विशेषतः । वचनाच्च विशेषेण ददाम्यभिमतं वरम्

ईश्वर उवाच । भो भोः सुराः तपसा तुष्टोऽहं वः विशेषतः । वचनाच्च विशेषेण ददाम्यभिमतं वरम् ॥

Verse 13

पिङ्गल उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दीयते देव चेप्सितम् । चन्द्रादित्यौ च नयने कृत्वात्र कलया स्थितः

पिङ्गल उवाच—यदि देवेश त्वं तुष्टोऽसि, तर्हि मेऽभीष्टं देहि। अत्र चन्द्रादित्यौ मम नयने कृत्वा, स्वकलया अस्मिन् स्थाने नित्यं स्थितो भव।

Verse 14

तथा पुनर्नवः कायो भवेद्वै मम शङ्कर । तथा कुरु विरूपाक्ष नमस्तुभ्यं पुनः पुनः

तथा हे शङ्कर, मम कायोऽयं पुनर्नवो भवेत्। एवं कुरु हे विरूपाक्ष; नमस्तुभ्यं पुनः पुनः।

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच । ततः स भगवाञ्छम्भुर्मूर्तिमादित्यरूपिणीम् । कृत्वा तु तस्य तद्रोगमपानुदत शङ्करः

मार्कण्डेय उवाच—ततः स भगवाञ्छम्भुरादित्यरूपिणीं मूर्तिं कृत्वा, तस्य रोगं शङ्करः समपानुदत्।

Verse 16

ततः पुनर्नवीभूतः पुनः प्रोवाच शङ्करम् । अत्रैव स्थीयतां शम्भो तथैव भास्करः स्वयम्

ततः स पुनर्नवीभूतः शङ्करं पुनरब्रवीत्—अत्रैव स्थीयतां शम्भो, तथैव भास्करः स्वयम्।

Verse 17

प्राणिनामुपकाराय रोगाणामुपशान्तये । पापानां ध्वंसनार्थाय श्रेयसां चैव वृद्धये

प्राणिनामुपकाराय रोगाणामुपशान्तये। पापानां ध्वंसनार्थाय श्रेयसां चैव वृद्धये॥

Verse 18

एवमुक्तस्तु भगवान्पिङ्गलेन महात्मना । अवतारं च कृतवान् गीर्वाणानिदमब्रवीत्

एवमुक्तस्तु भगवान् पिङ्गलेन महात्मना । अवतारं कर्तुं संप्रत्यनुज्ञाय गीर्वाणान् प्रति इदं वचनमब्रवीत् ॥

Verse 19

ईश्वर उवाच । मुञ्चध्वमुदकं देवास्तीर्थेभ्यो यत्समाहृतम् । मम चोत्तरतः कृत्वा खातं देवमयं शुभम्

ईश्वर उवाच । मुञ्चध्वमुदकं देवाः तीर्थेभ्यो यत्समाहृतम् । मम चोत्तरतः कृत्वा खातं देवमयं शुभम् ॥

Verse 20

तत्र निक्षिप्यतां वारि सर्वरोगविनाशनम् । सर्वपापहरं दिव्यं सर्वैरपि सुरादिभिः

तत्र निक्षिप्यतां वारि सर्वरोगविनाशनम् । सर्वपापहरं दिव्यं सर्वैरपि सुरादिभिः ॥

Verse 21

एवमुक्ताः सुराः सर्वे खातं कृत्वा तथोत्तरे । वयस्त्रिंशत्कोटिगणैर्मुक्तं तत्तीर्थजं जलम्

एवमुक्ताः सुराः सर्वे खातं कृत्वा तथोत्तरे । वयस्त्रिंशत्कोटिगणैर्मुक्तं तत्तीर्थजं जलम् ॥

Verse 22

प्रोचुस्ते सहिताः सर्वे विरूपाक्षपुरोगमाः । यः कश्चिद्देवखातेऽस्मिन्मृदालम्भनपूर्वकम्

प्रोचुस्ते सहिताः सर्वे विरूपाक्षपुरोगमाः । यः कश्चिद्देवखातेऽस्मिन् मृदालम्भनपूर्वकम् ॥

Verse 23

स्नानं कृत्वा रविदिने संस्नाय नर्मदाजले । श्राद्धं कृत्वा पितृभ्यो वै दानं दत्त्वा स्वशक्तितः

रविवासरे स्नानं कृत्वा नर्मदाजले सम्यक् संस्नाय, पितृभ्यः श्राद्धं विधाय, स्वशक्तितो दानं दत्त्वा…

Verse 24

पूजयिष्यति पिङ्गेशं तस्य वासस्त्रिविष्टपे । भविष्यति सुरैरुक्तं शृणोति सकलं जगत्

स पिङ्गेशं पूजयिष्यति; तस्य त्रिविष्टपे वासो भविष्यति। इति सुरैरुक्तं सकलं जगच्छृणोति।

Verse 25

आमया भुवि मर्त्यानां क्षयरोगविचर्चिकाः । व्याधयो विकृताकाराः कासश्वासज्वरोद्भवाः

भुवि मर्त्यानाम् आमयाः सम्भवन्ति—क्षयरोगविचर्चिकाः, विकृताकाराः व्याधयः, कासश्वासज्वरसम्भवाश्च।

Verse 26

एकद्वित्रिचतुर्थाहा ये ज्वरा भूतसम्भवाः । ये चान्ये विकृता दोषा दद्रुश्च कामलं तथा

एकद्वित्रिचतुर्थाहाः ये ज्वराः भूतसम्भवाः, ये चान्ये विकृता दोषाः, दद्रुः कामलं च—एतेऽपि अत्रोच्यन्ते।

Verse 27

दिनैस्ते सप्तभिर्यान्ति नाशं स्नानैर्रवेर्दिने । शतभेदप्रभिन्ना ये कुष्ठा बहुविधास्तथा

रविवासरे स्नानैः ते सप्तभिर्दिनैर्नाशं यान्ति। शतभेदप्रभिन्नाः ये कुष्ठा बहुविधास्तथापि (नश्यन्ति)।

Verse 28

शतमादित्यवाराणां स्नायादष्टोत्तरं तु यः । सम्पूज्य शङ्करं दद्यात्तिलपात्रं द्विजातये

यः शतमादित्यवाराणाम् अष्टोत्तरं च स्नायात्, स शङ्करं सम्यक् सम्पूज्य द्विजातये तिलपात्रं दद्यात्।

Verse 29

नश्यन्ति तस्य कुष्ठानि गरुडेनेव पन्नगाः । एवमुक्त्वा गताः सर्वे त्रिदशास्त्रिदशालयम्

तस्य कुष्ठानि गरुडेनेव पन्नगाः नश्यन्ति। एवम् उक्त्वा सर्वे त्रिदशाः त्रिदशालयं गताः।

Verse 30

मार्कण्डेय उवाच । नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरित्सु च । स्नानं समाचरेन्नित्यं नरः पापैः प्रमुच्यते

मार्कण्डेय उवाच—नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरित्सु च। नरः स्नानं नित्यं समाचरेत्, पापैः प्रमुच्यते।

Verse 31

षष्टितीर्थसहस्रेषु षष्टितीर्थशतेषु च । यत्फलं स्नानदानेषु देवखाते ततोऽधिकम्

षष्टितीर्थसहस्रेषु षष्टितीर्थशतेषु च स्नानदानयोः यत्फलं, देवखाते ततोऽधिकं भवति।

Verse 32

देवखातेषु यः स्नात्वा तर्पयित्वा पितॄन्नृप । पूजयेद्देवदेवेशं पिङ्गलेश्वरमुत्तमम्

देवखातेषु यः स्नात्वा पितॄन् तर्पयित्वा, हे नृप, देवदेवेशं पिङ्गलेश्वरम् उत्तमं पूजयेत्।

Verse 33

सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य वाजपेयस्य भारत । द्वयोः पुण्यमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

स भारत, सोऽश्वमेधयज्ञस्य वाजपेययज्ञस्य च उभयोः पुण्यफलमवाप्नोति; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 176

अध्यायः

अध्यायः। इति अध्याय-चिह्नम्।