Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 67

Devanagari script

श्रान्तं बुभुक्षितं विप्रं यो विघ्नयति दुर्मतिः । कृमिभिर्भक्ष्यते तत्र यावत्कल्पशतत्रयम्

Transliteration

śrāntaṃ bubhukṣitaṃ vipraṃ yo vighnayati durmatiḥ | kṛmibhirbhakṣyate tatra yāvatkalpaśatatrayam

Translation

श्रान्तं बुभुक्षितं विप्रं यो दुर्मतिः विघ्नयति, स तत्र कृमिभिर्भक्ष्यते यावत्कल्पशतत्रयम्।

Word by Word

• श्रान्तम्: tired
• श्रान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √श्रम् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), द्वितीया (2nd case/acc.), एकवचनम् (singular); क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle)

• बुभुक्षितम्: hungry
• बुभुक्षितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: √भुज् (धातु) + सन् (desiderative base) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), द्वितीया (2nd case/acc.), एकवचनम् (singular); क्त-प्रत्ययान्तः (PPP), ‘hungry’ अर्थे

• विप्रम्: a brahmin
• विप्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), द्वितीया (2nd case/acc.), एकवचनम् (singular)

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), प्रथमा (1st case), एकवचनम् (singular)

• विघ्नयति: obstructs, hinders
• विघ्नयति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विघ्न्/विघ्नय् (नामधातु from विघ्न)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• दुर्मतिः: a wicked-minded person
• दुर्मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर् + मति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), प्रथमा (1st case), एकवचनम् (singular)

• कृमिभिः: by worms
• कृमिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), तृतीया (3rd case/instr.), बहुवचनम् (plural)

• भक्ष्यते: is eaten/devoured
• भक्ष्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भक्ष् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular); कर्मणि प्रयोगः (passive sense)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb of place)

• यावत्: as long as, until
• यावत्: Kala-adhikarana (Temporal limit/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (correlative; ‘as long as’)

• कल्पशतत्रयम्: three hundred kalpas
• कल्पशतत्रयम्: Kala-adhikarana (Extent of time/कालपरिमाण)
• Type: Noun
• Root: कल्प + शत + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neut.), द्वितीया (2nd case/acc.; duration as extent), एकवचनम् (singular)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (general)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A hungry, exhausted brāhmaṇa traveler is blocked at a doorway/roadside; the obstructer is later shown in a grim underworld being consumed by worms, emphasizing karmic reversal.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa (vipra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hindering the weary and hungry—especially a learned brāhmaṇa/guest—violates dharma and invites long-lasting karmic suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā-māhātmya context; the tīrtha narrative reinforces service and compassion as prerequisites for spiritual benefit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit atithi-sevā: do not obstruct; instead support and feed the hungry traveler/guest.