Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

Devanagari script

शरीरावयवैर्युक्तो ह्यङ्गप्रत्यङ्गसंयुतः । अष्टोत्तरं मर्मशतं तत्रास्था तु शतत्रयम्

Transliteration

śarīrāvayavairyukto hyaṅgapratyaṅgasaṃyutaḥ | aṣṭottaraṃ marmaśataṃ tatrāsthā tu śatatrayam

Translation

शरीरावयवैः पूर्णोऽङ्गप्रत्यङ्गसमन्वितः । अष्टोत्तरं मर्मशतं तत्र, अस्थीनि च शतत्रयम् ॥

Word by Word

• शरीर-अवयवैः: with bodily limbs/parts
• शरीर-अवयवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक) + अवयव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण; समासार्थः—शरीरस्य अवयवाः

• युक्तः: joined/endowed
• युक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त, √युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/causal)

• अङ्ग-प्रत्यङ्ग-संयुतः: furnished with major and minor limbs
• अङ्ग-प्रत्यङ्ग-संयुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक) + प्रत्यङ्ग (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त, सम्+√युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण; द्वन्द्व-समासः (अङ्ग + प्रत्यङ्ग) ततः तत्पुरुषेण संयुत

• अष्ट-उत्तरम्: eight more (i.e., 108)
• अष्ट-उत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्याविशेषण; समासार्थः—अष्ट अधिकम् (108)

• मर्म-शतम्: a hundred vital spots
• मर्म-शतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्म (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्या-सम्बद्ध संज्ञा; समासार्थः—मर्माणां शतम्

• तत्र: there/in that (body)
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्यय (locative adverb: there/in that)

• अस्थाः: bones
• अस्थाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्ता

• तु: but
• तु: Sambandha (Contrast/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेष-अव्यय (but/indeed)

• शत-त्रयम्: three hundred
• शत-त्रयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयाणि शतानि = 300)

Speaker

Unspecified (narratorial voice within Revākhaṇḍa; likely addressing a ruler—contextually consistent with 'nṛpa')

Visual Art Cues

Scene: Instructional diagram-scene: a sage indicates a human figure marked with 108 marma points; beside it, a pile/diagram of bones labeled ‘300’ in symbolic form.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

By detailing the body’s structure, it highlights the constructed, perishable nature of embodiment—encouraging dharma and pursuit of liberating merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The adhyāya’s trajectory is toward Narakeśvara Mahātīrtha on the Narmadā, though this specific verse is anatomical context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides doctrinal/anatomical framing rather than a direct rite.