
मार्कण्डेयः राजानं प्रति उपदिशति—नर्मदायाः उत्तरतीरे ‘वाराह’ इति तीर्थं गच्छेत्, यत् सर्वपापहरं प्रसिद्धम्। तत्र लोकहिताय जगद्धाता सृष्टिकर्ता वाराहः स्थितः, संसारसागरात् तारकः पथप्रदर्शकश्च इति प्रतिपाद्यते। तत्र स्नानं कृत्वा धारणीधर-वाराहस्य गन्धमाल्यादिभिः पूजनं, मङ्गलघोषैः स्तुतिः, उपवासव्रतपालनं—विशेषतः द्वादश्यां—ततः रात्रौ जागरणं कृत्वा पवित्रकथाश्रवणं/कथनं च विधीयते। पापाचाररतैः सह संसर्गभोजनवर्जनं निर्दिश्यते; वाक्-स्पर्श-श्वास-सहभोजनैः अशौचसङ्क्रमणं भवतीति। यथाशक्ति यथाविधि ब्राह्मणानां सत्कारोऽपि विहितः। फलश्रुतौ वाराहमुखदर्शनमात्रेणापि दुरितानां शीघ्रनाशः कथ्यते—गरुडदर्शनात् सर्पाणां पलायनवत्, सूर्येण तमोनाशवत्। मन्त्रेषु ‘नमो नारायणाय’ इति सर्वार्थसाधकं प्रोक्तम्; कृष्णाय एकवारं प्रणामः अपि महायज्ञफलतुल्यः, पुनर्जन्मात् परं नयतीति। नियमपरायणाः भक्ताः तत्र देहं त्यक्त्वा क्षराक्षरभेदातीतं विष्णोः परमं निर्मलं पदं प्राप्नुवन्तीति निष्कर्षः।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र उत्तरे नर्मदातटे । सर्वपापहरं तीर्थं वाराहं नाम नामतः
श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र उत्तरे नर्मदातटे। सर्वपापहरं तीर्थं वाराहं नाम नामतः॥
Verse 2
तत्र देवो जगद्धाता वाराहं रूपमास्थितः । स्थितो लोकहितार्थाय संसारार्णवतारकः
तत्र देवो जगद्धाता वाराहं रूपमास्थितः। स्थितो लोकहितार्थाय संसारार्णवतारकः॥
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्धरणीधरम् । गन्धमाल्यविशेषैश्च जयशब्दादिमङ्गलैः
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्धरणीधरम्। गन्धमाल्यविशेषैश्च जयशब्दादिमङ्गलैः॥
Verse 4
उपवासपरो भूत्वा द्वादश्यां नृपसत्तम । वृषलाः पापकर्माणस्तथैवान्धपिशाचिनः
उपवासपरो भूत्वा द्वादश्यां नृपसत्तम। वृषलाः पापकर्माणस्तथैवान्धपिशाचिनः॥
Verse 5
आलापाद्गात्रसंपर्कान्निःश्वासात्सहभोजनात् । पापं संक्रमते यस्मात्तस्मात्तान् परिवर्जयेत्
आलापेन गात्रसंस्पर्शेण निःश्वाससहवासेन सहभोजनतश्च पापं संक्रमति; तस्मात् तादृशान् जनान् परिहरेत्।
Verse 6
ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या यथाशक्त्या यथाविधि । रात्रौ जागरणं कार्यं कथायां तत्र भारत
ब्राह्मणान् भक्त्या यथाशक्ति यथाविधि पूजयेत्; रात्रौ तत्र कथाश्रवणपरः जागरणं कुर्यात्, हे भारत।
Verse 7
प्रभाते विमले स्नात्वा तत्र तीर्थे जगद्गुरुम् । ये पश्यन्ति जितक्रोधास्ते मुक्ताः सर्वपातकैः
प्रभाते विमले तस्मिन् तीर्थे स्नात्वा, जितक्रोधाः ये तत्र जगद्गुरुं पश्यन्ति, ते सर्वपातकैः प्रमुच्यन्ते।
Verse 8
यथा तु दृष्ट्वा भुजगाः सुपर्णं नश्यन्ति मुक्त्वा विषमुग्रतेजः । नश्यन्ति पापानि तथैव शीघ्रं दृष्ट्वा मुखं शूकररूपिणस्तु
यथा भुजगाः सुपर्णं दृष्ट्वा विषमुग्रतेजः परित्यज्य नश्यन्ति, तथा शूकररूपिणो भगवतो मुखं दृष्ट्वा पापानि शीघ्रं विनश्यन्ति।
Verse 9
नभोगतं नश्यति चान्धकारं दृष्ट्वा रविं देववरं तथैव । नश्यन्ति पापानि सुदुस्तराणि दृष्ट्वा मुखं पार्थ धराधरस्य
यथा नभसि रविं देववरं दृष्ट्वा अन्धकारो नश्यति, तथा पार्थ, धराधरस्य मुखं दृष्ट्वा सुदुस्तराण्यपि पापानि विनश्यन्ति।
Verse 10
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने । नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैः, यस्य जनार्दने भक्तिः। “नमो नारायणाय” इति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः॥
Verse 11
एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय
एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः। दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म, कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय॥
Verse 12
ध्यायमाना महात्मानो रूपं नारायणं हरेः । ये त्यजन्ति स्वकं देहं तत्र तीर्थे जितेन्द्रियाः
ध्यायमाना महात्मानो रूपं नारायणं हरेः। ये त्यजन्ति स्वकं देहं तत्र तीर्थे जितेन्द्रियाः॥
Verse 13
ते गच्छन्त्यमलं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । क्षराक्षरविनिर्मुक्तं तद्विष्णोः परमं पदम्
ते गच्छन्त्यमलं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम्। क्षराक्षरविनिर्मुक्तं तद्विष्णोः परमं पदम्॥
Verse 132
अध्याय
अध्यायः—इति ग्रन्थेऽध्यायशीर्षकसूचनम्।