Adhyaya 108
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 108

Adhyaya 108

अस्मिन्नध्याये मार्कण्डेयः राजानं रोहिणीतीर्थं प्रति उपदिशति—त्रैलोक्यप्रसिद्धं पापदोषशोधकं च। युधिष्ठिरः तस्य प्रभावं विस्तरेण श्रोतुमिच्छति; तदा प्रलयसमये जलनिधौ शयितस्य पद्मनाभस्य विष्णोर्नाभेः प्रभास्वरं पद्मं समुत्पद्यते, तस्माद् ब्रह्मा जायते। ब्रह्मा शिक्षां याचते; विष्णुना सृष्टिकर्मणि नियुज्यते, ततः ऋषयः, दक्षवंशः, दक्षकन्याश्च क्रमशः प्रादुर्भवन्ति। दक्षकन्यासु चन्द्रपत्नीषु रोहिणी विशेषतः प्रियत्वेन निर्दिश्यते; तथापि सम्बन्धविषमत्वात् सा वैराग्यं समाश्रित्य नर्मदातटे तपश्चर्यां करोति। क्रमशः उपवासव्रतानि, पुनःपुनः स्नानानि, तथा नारायणी-भवानीदेव्याः शरणागति-भक्तिं च आचरति, या रक्षिका दुःखनाशिनी च वर्ण्यते। देवी व्रतनियमैः प्रसन्ना रोहिण्याः प्रार्थनां दत्त्वा तत्तीर्थस्य नामकरणं करोति; तत्र स्नाताः स्वपतिभ्यः रोहिणीवत् प्रियाः भवन्ति, तत्र मरणं च सप्तजन्मसु दाम्पत्यवियोगाभावं ददाति।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल रोहिणीतीर्थमुत्तमम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु सर्वपापहरं परम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल रोहिणीतीर्थमुत्तमम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु सर्वपापहरं परम् ॥

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । रोहिणीतीर्थमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

युधिष्ठिर उवाच । रोहिणीतीर्थमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम् । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । उदधौ च शयानस्य देवदेवस्य चक्रिणः

श्रीमार्कण्डेय उवाच—तस्मिन् घोरे एकार्णवे, स्थावरजङ्गमेषु सर्वेषु नष्टेषु, उदधौ शयानः देवदेवः चक्रिणी भगवान् आसीत्।

Verse 4

नाभौ समुत्थितं पद्मं रविमण्डलसन्निभम् । कर्णिकाकेसरोपेतं पत्रैश्च समलंकृतम्

तस्य नाभेः समुत्थितं पद्मं रविमण्डलसन्निभम्, कर्णिकाकेसरोपेतं पत्रैश्च सुशोभितम्।

Verse 5

तत्र ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वदनपङ्कजः । किं करोमीति देवेश आज्ञा मे दीयतां प्रभो

तत्र चतुर्वदनः पङ्कजमुखो ब्रह्मा समुत्पन्नः, उवाच—देवेश, किं करोमि? प्रभो, मे आज्ञा दीयताम्।

Verse 6

एवमुक्तस्तु देवेशः शङ्खचक्रगदाधरः । उवाच मधुरां वाणीं तदा देवं पितामहम्

एवमुक्तः स देवेशः शङ्खचक्रगदाधरः, तदा पितामहं देवं प्रति मधुरां वाणीं उवाच।

Verse 7

सरस्वत्यां महाबाहो लोकं कुरु ममाज्ञया । भूतग्राममशेषस्य उत्पादनविधिक्षयम्

सरस्वत्यां, महाबाहो, ममाज्ञया लोकान् कुरु; अशेषभूतग्रामस्य उत्पादनविधिं प्रवर्तय च।

Verse 8

एतच्छ्रुतं तु वचनं पद्मनाभस्य भारत । चिन्तयामास भगवान्सप्तर्षीन्हितकाम्यया

एतत् पद्मनाभस्य वचनं श्रुत्वा, हे भारत, भगवान् हितकाम्यया सप्तर्षीणां कल्याणार्थं चिन्तयामास।

Verse 9

क्रमात्ते चिन्तिताः प्राज्ञाः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । प्राचेतसो वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च

क्रमेण स प्राज्ञान् स्मरामास—पुलस्त्यं पुलहं क्रतुं, प्राचेतसं वसिष्ठं च, भृगुं नारदम् एव च।

Verse 10

यज्ञे प्राचेतसो दक्षो महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहितरोऽनघ

यज्ञात् प्राचेतसो दक्षो महातेजाः प्रजापतिः समभवत्; दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद् दुहितरः, हे अनघ।

Verse 11

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

स तासां दश धर्माय ददौ, कश्यपाय त्रयोदश; तथैव स महाभागः सप्तविंशतिं इन्दवे ददौ।

Verse 12

रोहिणीनाम या तासां मध्ये तस्य नराधिप । अनिष्टा सर्वनारीणां भर्तुश्चैव विशेषतः

तासां मध्ये या रोहिणी-नाम्नी, हे नराधिप, सा सर्वनारीणाम् अनिष्टा बभूव, भर्तुश्च विशेषतः।

Verse 13

ततः सा परमं कृत्वा वैराग्यं नृपसत्तम । आगत्य नर्मदातीरे चचार विपुलं तपः

ततः सा परमवैराग्यं समाश्रित्य नृपसत्तम । आगत्य नर्मदातीरे विपुलं तप आचरৎ ॥

Verse 14

एकरात्रैस्त्रिरात्रैश्च षड्द्वादशभिरेव च । पक्षमासोपवासैश्च कर्शयन्ति कलेवरम्

एकरात्रैस्त्रिरात्रैश्च षड्द्वादशभिरेव च । पक्षमासोपवासैश्च कर्शयन्ति कलेवरम् ॥

Verse 15

आराधयन्ती सततं महिषासुरनाशिनीं । देवीं भगवतीं तात सर्वार्तिविनिवारणीम्

आराधयन्ती सततं महिषासुरनाशिनीम् । देवीं भगवतीं तात सर्वार्तिविनिवारणीम् ॥

Verse 16

स्नात्वा स्नात्वा जले नित्यं नर्मदायाः शुचिस्मिता । ततस्तुष्टा महाभागा देवी नारायणी नृप

स्नात्वा स्नात्वा जले नित्यं नर्मदायाः शुचिस्मिता । ततस्तुष्टा महाभागा देवी नारायणी नृप ॥

Verse 17

प्रसन्ना ते महाभागे व्रतेन नियमेन च । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रोहिणी शशिनः प्रिया

प्रसन्ना ते महाभागे व्रतेन नियमेन च । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रोहिणी शशिनः प्रिया ॥

Verse 18

यथा भवामि न चिरात्तथा भवतु मानदे । एवमस्त्विति सा चोक्त्वा भवानी भक्तवत्सला

यथा शीघ्रमेव भवामि तथा भवतु, मानद; इत्युक्त्वा सा भक्तवत्सला भवानी—“एवमस्तु” इति वरं ददौ।

Verse 19

स्तूयमाना मुनिगणैस्तत्रैवान्तरधीयत । तदाप्रभृति तत्तीर्थं रोहिणी शशिनः प्रिया

मुनिगणैः स्तूयमाना सा तत्रैवान्तरधीयत; तदाप्रभृति तत्तीर्थं शशिनः प्रिया रोहिणीति प्रसिद्धिमगात्।

Verse 20

संजाता सर्वकालं तु वल्लभा नृपसत्तम । तत्र तीर्थे तु या नारी नरो वा स्नानि भक्तितः

सर्वकालं तु सा वल्लभा संजाता, नृपसत्तम; तत्र तीर्थे या नारी नरो वा भक्त्या स्नाति…

Verse 21

वल्लभा जायते सा तु भर्तुर्वै रोहिणी यथा । तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्प्राणत्यागं करोति वै

सा भर्तुर्वै वल्लभा जायते, रोहिणीव; तत्र तीर्थे यः कश्चित् प्राणत्यागं करोति वै…

Verse 22

सप्तजन्मानि दाम्पत्यवियोगो न भवेत्क्वचित्

सप्तजन्मानि दाम्पत्यवियोगो न कदाचन भवेत्।

Verse 108

। अध्याय

इति अध्यायसमाप्तिः।