Mantra 57
Rishi: Ritual formula (ṛṣi not explicit).
Devata: Viśve Devāḥ; Viṣṇu; Yama; Vāyu; Soma as the transformed substance.
Chandas: Yajus-style formula with enumerative participial structure.
Samhita Patha (Devanagari)
विश्वे॑ दे॒वा अ॒ᳪशुषु॒ न्युप्तो॒ विष्णु॑राप्रीत॒पा आ॑प्या॒य्यमा॑नो य॒मः सू॒यमा॑ नो॒ विष्णु॑: सम्भ्रि॒यमा॑णो वा॒युः पू॒यमा॑नः शु॒क्रः पू॒तः शु॒क्र: क्षी॑र॒श्रीर्म॒न्थी स॑क्तु॒श्रीः
Transliteration
viśve devā́ aṃśúṣu nyúpto víṣṇur āprītapā́ āpyā́yyamāno yámaḥ sū́yamā no víṣṇuḥ sambhriyámāṇo vāyúḥ pū́yamānaḥ śukráḥ pū́taḥ śukráḥ kṣīraśrī́r manthī saktúśrī́ḥ
Translation
विश्वे देवाः अंशुषु न्युप्ताः। विष्णुराप्रीतपा। आप्याय्यमानो यमः। सूयमानो नो विष्णुः। सम्भ्रियमाणो वायुः। पूयमानः शुक्रः—पूतः शुक्रः—क्षीरश्रीः मन्थी सक्तुश्रीः।
Padapatha (Word Analysis)
विश्वे । देवाः । अंशुषु । नि-उप्तः । विष्णुः । आप्रीत-पाः । आप्याय्यमानः । यमः । सूयमानः । नः । विष्णुः । सम्भ्रियमाणः । वायुः । पूयमानः । शुक्रः । पूतः । शुक्रः । क्षीर-श्रीः । मन्थी । सक्तु-श्रीः
Word by Word
विश्वेall
विश्वे:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अंशुषुin the rays (beams)
अंशुषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअंशु (प्रातिपदिक)
न्युप्तःplaced/inserted (set down)
न्युप्तः:
Kartā
TypeVerb
Rootउप् (धातु) + नि (उपसर्ग) → न्युप्त (क्त)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
आप्रीतपाःdrinker of the āprīta (soma/oblation)
आप्रीतपाः:
Kartā
TypeNoun
Rootआप्रीतपा (प्रातिपदिक; आप्रीत + पा ‘पिबति’ इत्यर्थे)
आप्याय्यमानःbeing made to swell / being refreshed
आप्याय्यमानः:
Kartā
TypeVerb
Rootप्या/प्याय् (धातु) + आ (उपसर्ग) → आप्याय्यमान (शानच्)
यमःYama
यमः:
Kartā
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
सूयमानःbeing impelled / being pressed (set in motion)
सूयमानः:
Kartā
TypeVerb
Rootसू (धातु; ‘प्रेरणे/सवने’) → सूयमान (शानच्)
नःof us / for us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
सम्भ्रियमाणःbeing borne/collected together
सम्भ्रियमाणः:
Kartā
TypeVerb
Rootभृ (धातु) + सम् (उपसर्ग) → सम्भ्रियमाण (शानच्)
वायुःVāyu (Wind)
वायुः:
Kartā
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
पूयमानःbeing purified
पूयमानः:
Kartā
TypeVerb
Rootपू (धातु; ‘पूञ् शुद्धौ’) → पूयमान (शानच्)
शुक्रःbright, pure
शुक्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
पूतःpurified
पूतः:
Kartā
TypeVerb
Rootपू (धातु) → पूत (क्त)
शुक्रःbright, pure
शुक्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
क्षीरश्रीःhaving the splendor of milk
क्षीरश्रीः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्षीरश्री (प्रातिपदिक; क्षीर + श्री)
मन्थीthe churner / churning-stick
मन्थी:
Kartā
TypeNoun
Rootमन्थिन्/मन्थी (प्रातिपदिक; मन्थ ‘मन्थने’)
सक्तुश्रीःhaving the splendor of groats (saktu)
सक्तुश्रीः:
Kartā
TypeNoun
Rootसक्तुश्री (प्रातिपदिक; सक्तु + श्री)
Entities Mentioned
V
Viśve DevāḥV
ViṣṇuY
YamaV
VāyuS
Soma (as substance-deity)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes