Mantra 3
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific r̥ṣi not always separately stated for prose-like yajus-formulas)
Devata: Implicitly the consecratory power (varcas, cakṣus); often treated as addressed to the employed dravya as bearer of divine efficacy
Chandas: Yajus (non-metrical sacrificial formula)
Samhita Patha (Devanagari)
म॒हीनां॒ पयो॑ऽसि वर्चो॒दा अ॑सि॒ वर्चो॑ मे देहि । वृ॒त्रस्या॑सि क॒नीन॑कश्चक्षु॒र्दा अ॑सि॒ चक्षु॑र्मे देहि
Transliteration
mahī́nāṃ páyo ’si varco-dā́ asi varcó me dehi | vṛtrásyāsi kanī́nakaś cakṣur-dā́ asi cakṣúr me dehi
Translation
त्वं महीनां पयोऽसि, वर्चोदा असि; वर्चो मे देहि। त्वं वृत्रस्य कनीनकः, चक्षुर्दा असि; चक्षुर्मे देहि।
Padapatha (Word Analysis)
महीनाम् । पयः । असि । वर्चः-दाः । असि । वर्चः । मे । देहि । वृत्रस्य । असि । कनीनकः । चक्षुः-दाः । असि । चक्षुः । मे । देहि ।
Word by Word
महीनाम्of the great ones / of the earths (मह्यः)
महीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
पयःmilk; sap; nourishing fluid
पयः:
कर्तृ (of ‘असि’)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(Copula) विधेय
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वर्चोदाgiver of radiance/strength
वर्चोदा:
कर्तृ (of ‘असि’) / विधेय-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवर्चस् + दा (समास/प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(Copula) विधेय
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वर्चःradiance; vigor; splendor
वर्चः:
कर्म (of ‘देहि’)
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
मेto me / for me
मे:
सम्प्रदान (recipient)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
देहिgive
देहि:
(Imperative) क्रिया
TypeVerb
Rootदा (धातु)
वृत्रस्यof Vṛtra (the obstructer)
वृत्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(Copula) विधेय
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
कनीनकःthe young one; the pupil/eye-ball (lit. ‘little one’)
कनीनकः:
कर्तृ (of ‘असि’) / विधेय-नाम
TypeNoun
Rootकनीनक (प्रातिपदिक)
चक्षुर्दाgiver of sight
चक्षुर्दा:
कर्तृ (of ‘असि’) / विधेय-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootचक्षुस् + दा (समास/प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
(Copula) विधेय
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
चक्षुःsight; eye
चक्षुः:
कर्म (of ‘देहि’)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
मेto me / for me
मे:
सम्प्रदान (recipient)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
देहिgive
देहि:
(Imperative) क्रिया
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Entities Mentioned
V
Varcas (holy lustre, sacrificial radiance)C
Cakṣus (sight, clear perception)I
Indra (implicit, via Vṛtra reference)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes