Previous Mantra

Mantra 28

Rishi: Traditional attribution within Vājasaneyin transmission (often treated as Yājñavalkya-lineage for late strata); specific r̥ṣi not marked in the provided excerpt.
Devata: Prajāpati and Indra (with Agni as the oblation-receiver); the mantra’s desiderata also invoke abstract powers (tviṣ, kratu, dakṣa, suṣumnā).
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (not a fixed ṛgvedic metre).

पय॑सो॒ रेत॒ आभृ॑तं॒ तस्य॒ दोह॑मशीम॒ह्युत्त॑रामुत्तरा॒ᳪ समा॑म् । त्विष॑: सं॒वृक् क्रत्वे॒ दक्ष॑स्य ते सुषु॒म्णस्य॑ ते सुषुम्णाग्निहु॒तः । इन्द्र॑पीतस्य प्र॒जाप॑तिभक्षितस्य॒ मधु॑मत॒ उप॑हूत॒ उप॑हूतस्य भक्षयामि

páyaso réta ā́bhṛtaṃ tásya dóham aśīmahý úttarām-uttarā́ṃ sámām | tvíṣaḥ saṃvṛ́k krátve dákṣasya te suṣúmṇasya te suṣumnāgnihutáḥ | índrapītasya prajā́patibhakṣitasya mádhumata úpahūta úpahūtasya bhakṣayāmi

पयसः रेतः आभृतं; तस्य दोहम् अशिमहि, उत्तराम् उत्तराᳪ समाम्। त्विषः संवृक्; क्रत्वे दक्षस्य ते; सुषुम्णस्य ते—सुषुम्णाग्निहुतः। इन्द्रपीतस्य, प्रजापतिभक्षितस्य, मधुमतः—उपहूत उपहूतस्य—भक्षयामि।

पय॑सः । रेतः॑ । आ-भृ॑तम् । तस्य॑ । दोह॑म् । अ॒शी॒म॒हि । उत्त॑राम्-उत्तरा॒म् । समा॑म् । त्विषः॑ । सं॒वृक् । क्रत्वे॑ । दक्ष॑स्य । ते॒ । सुषु॒म्णस्य॑ । ते॒ । सुषु॒म्ण-अ॒ग्नि॒हु॒तः । इन्द्र॑-पीतस्य । प्र॒जा-प॑ति-भक्षितस्य । मधु॑-मतः । उप॑-हूतः । उप॑-हूतस्य । भक्षयामि

पयसोःof milk / of sap
पयसोः:
सम्बन्ध (Genitive) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपयस्
रेतःseed, semen
रेतः:
कर्म (that which is taken/obtained)
TypeNoun
Rootरेतस्
आभृतम्brought, obtained
आभृतम्:
विशेषण (of रेतः)
TypeParticiple (past passive)
Rootआ-√भृ
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootतद्
दोहम्milking, yield
दोहम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदोह
अशीमहिwe obtain / we partake
अशीमहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√अश्
उत्तराम्higher, further
उत्तराम्:
विशेषण (of समाम्)
TypeAdjective
Rootउत्तर
उत्तरा॑म्still higher
उत्तरा॑म्:
विशेषण (repetition/intensification)
TypeAdjective
Rootउत्तर
समाम्year
समाम्:
कर्म (extent/time)
TypeNoun
Rootसमा
त्विषःsplendors, brilliance
त्विषः:
कर्म/विशेष्य (context: splendors)
TypeNoun
Rootत्विष्
संवृक्gathered together
संवृक्:
विशेषण (of त्विषः)
TypeAdjective/Participle-like
Rootसम्-√वृज् (वैदिक: ‘संवृक्’ as nominal/participle-like form)
क्रत्वेfor resolve/power of will
क्रत्वे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootक्रतु
दक्षस्यof skill/ability
दक्षस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदक्ष
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
सुषुम्णस्यof the auspicious/beneficent (Sushumna)
सुषुम्णस्य:
सम्बन्ध
TypeAdjective (used substantively)
Rootसुषुम्ण
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
सुषुम्णाग्निहुतःoffered into fire with (the) Sushumna
सुषुम्णाग्निहुतः:
विशेषण (implicit subject/oblation)
TypeCompound adjective (tatpuruṣa)
Rootसुषुम्ण + अग्निहुत
इन्द्रपीतस्यof that drunk by Indra
इन्द्रपीतस्य:
सम्बन्ध
TypeCompound (tatpuruṣa) adjective
Rootइन्द्र + पीत
प्रजापतिभक्षितस्यof that eaten by Prajāpati
प्रजापतिभक्षितस्य:
सम्बन्ध
TypeCompound (tatpuruṣa) adjective
Rootप्रजापति + भक्षित
मधुमतःof the honeyed/sweet
मधुमतः:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootमधुमत्
उपहूतinvited, called near
उपहूत:
विशेषण
TypeParticiple (past passive)
Rootउप-√ह्वा
उपहूतस्यof the invited
उपहूतस्य:
सम्बन्ध
TypeParticiple used as adjective
Rootउप-√ह्वा
भक्षयामिI eat / I partake
भक्षयामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√भक्ष्
A
Agni
I
Indra
P
Prajāpati
T
Tviṣ
K
Kratu
D
Dakṣa
S
Suṣumnā