Mantra 93
Rishi: RV seer-tradition for Indrāgnī; VS usage is pragmatic-liturgical
Devata: Indra-Agni
Chandas: Triṣṭubh (with cryptic epithet)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रा॑ग्नी अ॒पादि॒यं पूर्वागा॑त् प॒द्वती॑भ्यः । हि॒त्वी शिरो॑ जि॒ह्वया॒ वाव॑द॒च्चर॑त्त्रि॒ᳪशत्प॒दा न्य॑क्रमीत्
Transliteration
índrāgnī apā́d iyáṃ pū́rvāgāt padvátībhyaḥ | hitvī́ śíro jihváyā vā́vadac cárat triṃśát-padā ny àkramīt
Translation
इन्द्राग्नी अपादियं पूर्वागात् पद्वतीभ्यः । हित्वा शिरो जिह्वया वावदच्चरत्त्रिंशत्पदा न्यक्रमीत् ॥
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्रा॑ग्नी । अ॒पात् । इ॒यम् । पू॒र्वा॒गा॒त् । प॒द्वती॑भ्यः । हि॒त्वी । शिरः॑ । जि॒ह्वया॑ । वाव॑दत् । चरत् । त्रि॒ᳪशत्-प॒दा । नि । अ॒क्र॒मी॒त् ।
Word by Word
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन/कर्तृ (देवताद्वयम्) (वाक्ये स्तुत्य-कर्तृभावेन)
TypeNoun (Dvanda) / Devatā-name
Rootइन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक)
अपादियम्(that which is) taken away / removed
अपादियम्:
कर्म
TypeAdjective (Kṛdanta) / Noun-like
Rootअप + √दा (दाने/अपादाने) → अपादि (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अम्
पूर्वागात्went forth/advanced earlier
पूर्वागात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootपूर्व + √गा (गत्यर्थ) (उपसर्ग/पूर्वपद-संयोग) → आगात्
पद्वतीभ्यःto/from the footed ones (those having feet/steps)
पद्वतीभ्यः:
सम्प्रदान/अपादान (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun/Adjective (f.)
Rootपद्वती (प्रातिपदिक; पद् + वत् + ई) अथवा पद्-सम्बन्धिनी
हित्वाhaving abandoned/left
हित्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
TypeGerund
Root√हा (त्यागे) → क्त्वान्त
शिरःthe head
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
वावदत्spoke repeatedly / kept uttering
वावदत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वद् (वचने) → वावद (पुनरुक्त-आवृत्ति/इंटेन्सिव्-आधार) + त्
चरत्moving/wandering
चरत्:
कर्तृ (क्रियासह)
TypeVerb (present participle) / Adjectival
Root√चर् (गत्यर्थ/आचरणे)
त्रिंशत्पदाhaving thirty steps/feet
त्रिंशत्पदा:
कर्तृ/विशेषण (चरन् इत्यस्य)
TypeAdjective (compound)
Rootत्रिंशत् + पद (प्रातिपदिक; समासः)
निdown/into; firmly
नि:
क्रियाविशेषक (दिशा/निश्चय)
TypeIndeclinable (prefix)
Rootनि (उपसर्ग)
अक्रमीत्stepped/advanced
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ + √क्रम् (पादविक्षेपे/गत्यर्थ) → अक्रमीत्
Entities Mentioned
I
IndraA
AgniĀ
Āpas (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes