Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 59

Rishi: RV-derived; Aśvin hymns and Saramā narrative are associated with early Ṛgvedic seers (exact attribution depends on RV source identification)
Devata: Aśvins (Nāsatyā); with mythic figures Saramā and the hidden ‘cows/treasure’ motif as supporting bandhu
Chandas: Mixed (RV composite): opening likely Triṣṭubh; later narrative also Triṣṭubh/Jagatī tendencies—requires RV-parallel metrical check

दस्रा॑ यु॒वाक॑वः सु॒ता नास॑त्या वृ॒क्तब॑र्हिषः । आ या॑तᳪ रुद्रवर्तनी ।। तं प्र॒त्नथा॒ ऽयं वे॒नः ।। ५ ८ ।। वि॒दद्यदी॑ स॒रमा॑ रु॒ग्णमद्रे॒र्महि॒ पाथ॑: पू॒र्व्यᳪ स॒ध्र्य॒क्कः । अग्रं॑ नयत्सु॒पद्यक्ष॑राणा॒मच्छा॒ रवं॑ प्रथ॒मा जा॑न॒ती गा॑त्

dasrā́ yuvā́-kavaḥ sutā́ nā́satyā vṛktá-barhiṣaḥ | ā́ yātam rudra-vartanī || taṃ pratnáthā ’yáṃ vénaḥ || (5 8) || vídad yadī́ sáramā rugṇám adréḥ máhi pā́thaḥ pū́rvyaṃ sadhryàkkaḥ | ágraṃ nayat supádya-kṣarāṇām ácchā rávaṃ prathamā́ jānátī gā́t

दस्रा युवाकवः सुता नासत्या वृष्टबर्हिषः। आ यातं रुद्रवर्तनी। तं प्रत्नथायं वेनः। विदद्यदी सरमा रुग्णमद्रेर् महि पाथः पूर्व्यं सध्र्यक्कः। अग्रं नयत्सुपद्यक्षराणामच्छा रवं प्रथमा जानती गात्।

दस्रा॑ । यु॒वा-क॑वः । सु॒ताः । नास॑त्या । वृ॒क्त-ब॑र्हिषः । आ । या॒तम् । रु॒द्र॒-व॒र्त॒नी । तम् । प्र॒त्नथा॑ । अ॒यम् । वे॒नः । वि॒दत् । यदी॑ । स॒रमा॑ । रु॒ग्णम् । अद्रेः॑ । महि॑ । पाथः॑ । पू॒र्व्यम् । स॒ध्र्य॒क्कः । अग्र॑म् । न॒य॒त् । सु॒पद॑ः । अक्ष॑राणाम् । अच्छ॑ । रव॑म् । प्र॒थ॒मा । जा॒न॒ती । गा॒त्

दस्राःthe two wondrous (Aśvins)
दस्राः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदस्र (प्रातिपदिक)
युवाकवःthe two youthful seers
युवाकवः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootयुवा-कवि (प्रातिपदिक)
सुताःpressed/expressed (as Soma)
सुताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसु (धातु) → सुत (कृदन्त, क्त)
नासत्यौthe two Nāsatyas (Aśvins)
नासत्यौ:
Kartā
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक)
वृक्तबर्हिषःwhose sacrificial grass is strewn
वृक्तबर्हिषः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवृक्त-बर्हिस् (प्रातिपदिक; वृक्त = ‘strewn/cut’ + बर्हिस्)
hither, towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
यातम्come (you two)!
यातम्:
TypeVerb
Rootया (धातु)
रुद्रवर्तनीby the Rudra-path / on the Rudra-track
रुद्रवर्तनी:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootरुद्र-वर्तनी (प्रातिपदिक)
तम्him/that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
प्रत्नथाin the ancient manner, as of old
प्रत्नथा:
TypeIndeclinable
Rootप्रत्नथा (अव्यय; ‘प्रत्न’ + -था)
अयम्this
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
वेनःVena (seer/name); the desirous one
वेनः:
Kartā
TypeNoun
Rootवेन (प्रातिपदिक)
विदत्found/recognized
विदत्:
TypeVerb
Rootविद् (धातु; ‘to find/know’)
यदीwhen/if
यदी:
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
सरमाSaramā (the divine hound)
सरमा:
Kartā
TypeNoun
Rootसरमा (प्रातिपदिक)
रुग्णम्broken, damaged
रुग्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरुज् (धातु) → रुग्ण (कृदन्त, क्त)
अद्रेःof the rock/mountain
अद्रेः:
Apādāna
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
महिgreatly
महि:
TypeIndeclinable
Rootमहि (अव्यय)
पाथःpath, course
पाथः:
Karma
TypeNoun
Rootपाथस् (प्रातिपदिक)
पूर्व्यम्ancient, primeval
पूर्व्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक)
सध्र्यक्straight, directly
सध्र्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसध्र्यक् (अव्यय/विशेषण; ‘सीधे/सम्यक्’ अर्थे)
कःwho (indeed)
कः:
Kartā
TypePronoun
Rootक (सर्वनाम; interrogative/relative use)
अग्रम्the foremost point/front
अग्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
नयत्led
नयत्:
TypeVerb
Rootनी (धातु)
सुपद्यwith good step, well-tracking
सुपद्य:
TypeIndeclinable
Rootसु-पद्य (अव्यय; ‘well/with good step’)
अक्षराणाम्of the imperishables / of the syllables
अक्षराणाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
अच्छtowards
अच्छ:
TypeIndeclinable
Rootअच्छ (अव्यय)
रवम्cry, sound
रवम्:
Karma
TypeNoun
Rootरव (प्रातिपदिक)
प्रथमाthe first
प्रथमा:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
जानतीknowing, recognizing
जानती:
Kartā
TypeParticiple
Rootज्ञा (धातु) → जानत् (कृदन्त, शतृ) → जानती
गात्went
गात्:
TypeVerb
Rootगा (धातु; ‘to go’)
A
Aśvins (Nāsatyā, Dasrā)
R
Rudra
S
Saramā