Mantra 21
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Vājasaneyin)
Devata: Indra (barhis as divine instrument/seat)
Chandas: Yajus-style formula (non-metrical/prose cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वं ब॒र्हिर्वारि॑तीनां दे॒वमिन्द्र॑मवर्धयत् । स्वा॒स॒स्थमिन्द्रे॒णास॑न्नम॒न्या ब॒र्हीᳪष्य॒भ्य॒भूद्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वेतु॒ यज॑
Transliteration
dēvám barhír vāritīnāṃ dēvám índram avardhayat | svāsasthám índrēṇāsannám anyā́ barhī́ṃṣy abhyabhūd vasuváne vasudhḗyasya vetu yája
Translation
देवं बर्हिर्वारितीनां देवमिन्द्रमवर्धयत्। स्वासस्थमिन्द्रेणासन्नमन्या बर्हीᳪष्यभ्यभूद्वसुवने वसुधेयस्य वेतु यज॥
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वम् । ब॒र्हिः । वारि॑तीनाम् । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । अ-वर्धयत् । स्वा॒स॒स्थम् । इन्द्रे॑ण । आ॒स॒न्नम् । अ॒न्या । ब॒र्हीᳪषि । अ॒भि-अ॒भूत् । वसु॒-वने॑ । वसु॒-धेय॑स्य । वेतु॑ । यज॑
Word by Word
देवम्the god / divine (one)
देवम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootदेव (प्रातिपदिक)
बर्हिःthe sacred grass (barhis)
बर्हिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
वारितीनाम्of the restrainers/warders (lit. ‘those who keep off’)
वारितीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवारिती (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (देवम् इन्द्रम् = apposition)
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धयत्increased, strengthened
अवर्धयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
स्वासस्थम्firm in his own seat; self-established
स्वासस्थम्:
कर्म (विशेषण-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootस्वासस्थ (प्रातिपदिक; स्व-आस-स्थ ‘standing in one’s own seat/abode’)
इन्द्रेणby/with Indra
इन्द्रेण:
करण
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आसन्नम्seated; having sat down; placed
आसन्नम्:
विशेषण
TypeParticiple (Past passive) used adjectivally
Rootआस् (धातु) + क्त (कृदन्त) → आसन्न
अन्याanother (one)
अन्या:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
बर्हीषिon/at the barhis (sacrificial grass)
बर्हीषि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
अभ्यभूत्came up to; approached; became present
अभ्यभूत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु) उपसर्गः अभि +
वसुवनेin the ‘wealth-grove’/place of riches (Vasu-vana)
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the treasure/wealth-deposit
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वेतुmay (he) obtain; may (he) win
वेतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवे (धातु; ‘to weave/seek/obtain’—here optative/imperative sense ‘may he obtain’)
यजsacrifice! worship!
यज:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraB
Barhis (deified sacrificial grass)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes