Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 19

Rishi: Yājñavalkya (general VS attribution).
Devata: Indra (as Narāśaṃsa); associated deities: Mitra-Varuṇa, Bṛhaspati, Aśvins.
Chandas: Yajus (with pronounced rhythmic members and enumerative style).

दे॒व इन्द्रो॒ नरा॒शᳪस॑स्त्रिवरू॒थस्त्रि॑बन्धु॒रो दे॒वमिन्द्र॑मवर्धयत् । श॒तेन॑ शितिपृ॒ष्ठाना॒माहि॑तः स॒हस्रे॑ण॒ प्र व॑र्तते मि॒त्रावरु॒णेद॑स्य हो॒त्रमर्ह॑तो॒ बृह॒स्पति॑ स्तो॒त्रम॒श्विनाध्व॑र्यवं वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वेत्तु॒ यज॑

dēvá índro narā́śaṃsas trivarū́thas tribandhúro dēvám índram avardhayat | śaténa śitipṛṣṭhā́nām āhítaḥ sahásreṇa prá vartate mitrā́varuṇédasya hótram árhato bṛ́haspáti stótram aśvínādhvaryaváṃ vasuváne vasudhḗyasya véttu yája

देव इन्द्रो नराशंसस्त्रिवरूथस्त्रिबन्धुरो देवमिन्द्रमवर्धयत्। शतेन शितिपृष्ठानामाहितः सहस्रेण प्र वर्तते। मित्रावरुणयोर्होत्रमर्हतः; बृहस्पतिः स्तोत्रम्; अश्विनावध्वर्यवम्। वसुवने वसुधेयस्य वेत्तु—यज।

दे॒वः । इन्द्रः॑ । नरा॒शंसः॑ । त्रि-वरू॒थः । त्रि-बन्धु॒रः । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒य॒त् । श॒तेन॑ । शि॒ति॒पृ॒ष्ठाना॑म् । आहि॑तः । स॒हस्रे॑ण । प्र । व॒र्त॒ते । मि॒त्रा-वरु॒णयोः॑ । इ॒दस्य॑ । हो॒त्रम् । अर्ह॑तः । बृह॒स्पति॑ः । स्तो॒त्रम् । अ॒श्विना॑ । अ॒ध्व॒र्य॒वम् । व॒सु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वे॒त्तु॒ । यज॑

देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नराशंसःNarāśaṃsa (praise of men; a deity/epithet)
नराशंसः:
Kartā
TypeNoun
Rootनराशंस (प्रातिपदिक)
त्रिवरूथःhaving three protections/defences
त्रिवरूथः:
Kartā
TypeAdjective
Rootत्रिवरूथ (प्रातिपदिक)
त्रिबन्धुरःhaving three bonds/links
त्रिबन्धुरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootत्रिबन्धुर (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धयत्increased, made grow
अवर्धयत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) + अव-
शतेनwith a hundred
शतेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
शितिपृष्ठानाम्of the dapple-backed (steeds/ones)
शितिपृष्ठानाम्:
(सम्बन्ध/निर्देश)
TypeNoun/Adjective
Rootशितिपृष्ठ (प्रातिपदिक)
आहितःplaced, set; established
आहितः:
Kartā
TypeParticiple
Rootआ-धा (धातु) → आहित (कृदन्त, क्त)
सहस्रेणwith a thousand
सहस्रेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
वर्ततेmoves, proceeds
वर्तते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
मित्रावरुणयोःof Mitra and Varuṇa
मित्रावरुणयोः:
(सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमित्रावरुण (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
इदस्यof this
इदस्य:
(सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootइद (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
होत्रम्the Hotṛ-function/office; invocation
होत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootहोत्र (प्रातिपदिक)
अर्हतःof the worthy/deserving one
अर्हतः:
(सम्बन्ध)
TypeParticiple
Rootअर्ह् (धातु) → अर्हत् (कृदन्त, शतृ)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
स्तोत्रम्praise-hymn
स्तोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्तोत्र (प्रातिपदिक)
अश्विनौthe Aśvins
अश्विनौ:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
अध्वर्यवम्the Adhvaryu (priest)
अध्वर्यवम्:
Karma
TypeNoun
Rootअध्वर्यु (प्रातिपदिक)
वसुवनेin the winning of wealth
वसुवने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal/treasure
वसुधेयस्य:
(सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वेततुlet (him) know/recognize; let (him) find
वेततु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु) → वेत्तु/वेततु (विधिलिङ्/आज्ञार्थ-रूप)
यजsacrifice! worship!
यज:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
I
Indra (as Narāśaṃsa)
M
Mitra–Varuṇa
B
Bṛhaspati
A
Aśvins