Mantra 55

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Vājasaneyin transmission; specific ṛṣi ascription not explicit in the provided excerpt).

Devata: Indra (with Aśvins and Sarasvatī as co-invoked supports; Tvaṣṭṛ as bestower).

Chandas: Mixed/prose-extended yajus with ṛc-like cadence (not a strict single chandas in this redactional form).

Samhita Patha (Devanagari)

दे॒व इन्द्रो॒ नरा॒शᳪस॑स्त्रिवरू॒थः सर॑स्वत्य॒श्विभ्या॑मीयते॒ रथ॑: । रेतो॒ न रू॒पम॒मृतं॑ ज॒नित्र॒मिन्द्रा॑य॒ त्वष्टा॒ दध॑दिन्द्रि॒याणि॑ वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑

Transliteration

de̱vá índro̱ narā̱śáṁsas trivarū̱tháḥ sárasvaty aśvíbhyām īyate̱ ráthaḥ | réto̱ ná rū̱pám amṛ́taṁ janítram índrāya tváṣṭā dádhad indriyā́ṇi vasuváne vasudhéyasya vyantu̱ yája

Translation

देव इन्द्रो नराशंसस्त्रिवरूथः सरस्वत्यश्विभ्यामीयते रथः। रेतो न रूपममृतं जनित्रमिन्द्राय त्वष्टा दधदिन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज।

Padapatha (Word Analysis)

दे॒वः । इन्द्रः॑ । नरा॒शंसः॑ । त्रि-वरू॒थः । सर॑स्वती । अ॒श्विभ्या॑म् । ई॒यते॑ । रथः॑ । रेतः॑ । न । रू॒पम् । अ॒मृत॑म् । ज॒नित्र॑म् । इन्द्रा॑य । त्वष्टा॑ । दध॑त् । इन्द्रि॒याणि॑ । वसु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । व्यन्तु॑ । यज॑

Word by Word

देवःthe god

इन्द्रःIndra

नराशंसः(the) praised of men / Narāśaṃsa

त्रिवरूथःhaving three protections/defences

सरस्वतीSarasvatī

अश्विभ्याम्with the Aśvins (by the two Aśvins)

ईयतेgoes / comes

रथःthe chariot

रेतःseed, semen

नlike

रूपम्form

अमृतम्immortal; ambrosial

जनित्रम्generator, begetter

इन्द्रायfor Indra

त्वष्टाTvaṣṭṛ

दधत्placing, bestowing

इन्द्रियाणिpowers, vital strengths

वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-grove (place of riches)

वसुधेयस्यof the wealth-bestowal / of the treasure

व्यन्तुlet them pervade/spread

यजsacrifice! worship!

Entities Mentioned

Indra

Sarasvatī

Aśvins

Tvaṣṭṛ

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes