Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 42

Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution).
Devata: Aśvins; Sarasvatī; Indra Sutrāman (Vṛtrahan).
Chandas: Yajus (extended prose with rhythmic enumerations).

होता॑ यक्षद॒श्विनौ॒ सर॑स्वती॒मिन्द्र॑ᳪ सु॒त्रामा॑णमि॒मे सोमा॑: सु॒रामा॑ण॒श्छागै॒र्न मे॒षैरृ॑षभैः सु॒ताः शष्पै॒र्न तोक्म॑भिर्ला॒जैर्मह॑स्वन्तो॒ मदा॒ मास॑रेण॒ परि॑ष्कृताः शु॒क्राः पय॑स्वन्तो॒ऽमृता॒: प्रस्थि॑ता वो मधु॒श्चुत॒स्तान॒श्विना॒ सर॑स्व॒तीन्द्र॑: सु॒त्रामा॑ वृत्र॒हा जु॒षन्ता॑ᳪ सो॒म्यं मधु॒ पिब॑न्तु॒ व्यन्तु॒ होत॒र्यज॑

hótā yakṣad aśvínau sárasvatīm índraṃ sutrā́māṇam | imé sómāḥ surā́māṇaś chā́gair ná méṣair ṛṣabháiḥ sutā́ḥ śáṣpair ná tokmábhir lā́jair máhasvanto mádā māsaréṇa páriṣkṛtāḥ śukrā́ḥ páyasvanto ’mṛ́tāḥ prástitā vo mádhuścutas | tā́n aśvínā sárasvatī́ndraḥ sutrā́mā vṛtrahā́ juṣántāṃ sómyaṃ mádhu píbantu vyàntu hótar yaja

होता यक्षदश्विनौ सरस्वतीमिन्द्रं सुत्रामाणम्। इमे सोमाः सुरामाणाः—छागैर्न मेषैरृषभैः सुताः; शष्पैर्न तोक्मभिर्लाजैः सुताः; महस्वन्तो मदा मासरेण परिष्कृताः, शुक्राः पयस्वन्तोऽमृताः; प्रस्थिता वो मधुश्चुतः। तानश्विना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा वृत्रहा जुषन्ताम्; सोम्यं मधु पिबन्तु; व्यन्तु; होतः, यज।

होता । यक्षत् । अश्विनौ । सरस्वतीम् । इन्द्रम् । सुत्रामाणम् । इमे । सोमाः । सुरामाणः । छागैः । न । मेषैः । ऋषभैः । सुताः । शष्पैः । न । तोक्मभिः । लाजैः । महस्वन्तः । मदाः । मासरेण । परिष्कृताः । शुक्राः । पयस्वन्तः । अमृताः । प्रस्थिताः । वः । मधुश्चुतः । तान् । अश्विना । सरस्वती । इन्द्रः । सुत्रामा । वृत्रहा । जुषन्ताम् । सोम्यम् । मधु । पिबन्तु । व्यन्तु । होतः । यज ।

होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु (जुहोति)
यक्षत्let him worship / may he offer
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यक्षति)
अश्विनौthe two Aśvins
अश्विनौ:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
सरस्वतीम्Sarasvatī
सरस्वतीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुत्रामाणम्the good-protector
सुत्रामाणम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु-त्रामन् (प्रातिपदिक)
इमेthese
इमे:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
सोमाःSoma-juices
सोमाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
सुरामाणाःwell-delighting / gladdening
सुरामाणाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसु-रामन् (प्रातिपदिक)
छागैःwith goats
छागैः:
करण
TypeNoun
Rootछाग (प्रातिपदिक)
not
:
सम्बन्ध-निर्देश
TypeIndeclinable
Root
मेषैःwith rams
मेषैः:
करण
TypeNoun
Rootमेष (प्रातिपदिक)
ऋषभैःwith bulls
ऋषभैः:
करण
TypeNoun
Rootऋषभ (प्रातिपदिक)
सुताःpressed
सुताः:
कर्तृ
TypeAdjective
Root√सु (सुनोति) → सुत (कृदन्त)
शष्पैःwith young grass
शष्पैः:
करण
TypeNoun
Rootशष्प (प्रातिपदिक)
not
:
सम्बन्ध-निर्देश
TypeIndeclinable
Root
तोक्मभिःwith grains/seeds
तोक्मभिः:
करण
TypeNoun
Rootतोक्म (प्रातिपदिक)
लाजैःwith parched grains
लाजैः:
करण
TypeNoun
Rootलाज (प्रातिपदिक)
महस्वन्तःmighty, powerful
महस्वन्तः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootमहस्वत् (प्रातिपदिक)
मदाःintoxicating joys/draughts
मदाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
मासरेणwith (the) Māśara-mixture / seasoning
मासरेण:
करण
TypeNoun
Rootमासर (प्रातिपदिक)
परिष्कृताःwell-prepared, refined
परिष्कृताः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपरि-√कृ (कृणोति) → परिष्कृत (कृदन्त)
शुक्राःbright, pure
शुक्राः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
पयस्वन्तःrich in milk
पयस्वन्तः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपयस्वत् (प्रातिपदिक)
अमृताःimmortal, ambrosial
अमृताः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
प्रस्थिताःset forth, offered
प्रस्थिताः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootप्र-√स्था (तिष्ठति) → प्रस्थित (कृदन्त)
वःfor you / of you
वः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मधुश्चुतःhoney-dripping
मधुश्चुतः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootमधु-च्युत् (प्रातिपदिक)
तान्those (Somas)
तान्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अश्विनाthe two Aśvins
अश्विना:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुत्रामाgood-protecting
सुत्रामा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसु-त्रामन् (प्रातिपदिक)
वृत्रहाVṛtra-slayer
वृत्रहा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक)
जुषन्ताम्let them enjoy / accept
जुषन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जुष् (जुषते)
सोम्यम्Soma-like, pertaining to Soma
सोम्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसोम्य (प्रातिपदिक)
मधुsweet drink / honey
मधु:
कर्म
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
पिबन्तुlet them drink
पिबन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पिबति)
व्यन्तुlet them be pleased / be satisfied
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√वी (वेति/वयति) (वैदिक प्रयोग)
होत॒रिin/at the Hotṛ (i.e., at the Hotṛ’s rite)
होत॒रि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजworship! / perform the offering!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (यजति)
A
Aśvins
S
Sarasvatī
I
Indra Sutrāman (Vṛtrahan)