Mantra 6
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda school attribution)
Devata: Pavitra (as ritual power), Viṣṇu, Savitṛ, Sūrya, Soma, Vāc
Chandas: Yajus (prose with embedded cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
प॒वित्रे॑ स्थो वैष्ण॒व्यौ॒ सवि॒तुर्व॑: प्रस॒व उत्पु॑ना॒म्यच्छि॑द्रेण प॒वित्रे॑ण॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑: । अनि॑भृष्टमसि वा॒चो बन्धु॑स्तपो॒जाः सोम॑स्य दा॒त्रम॑सि॒ स्वाहा॑ राज॒स्व॒:
Transliteration
pavítre sthó vaiṣṇavyàu savítur vaḥ prasavá útpunāmy ácchidreṇa pavítreṇa sū́ryasya raśmíbhíḥ | aníbhr̥ṣṭam asi vā́co bándhus tapojā́ḥ sómasya dā́tram asi svā́hā rā́jasvaḥ
Translation
पवित्रे स्थो वैष्णव्यौ। सवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः। अनिभृष्टमसि वाचो बन्धुस्तपोजाः सोमस्य दात्रमसि। स्वाहा। राजस्व।
Padapatha (Word Analysis)
पवित्रे । स्थः । वैष्णव्यौ । सवितुः । वः । प्रसवः । उत्-पुनामि । अच्छिद्रेण । पवित्रेण । सूर्यस्य । रश्मिभिः । अनिभृष्टम् । असि । वाचः । बन्धुः । तपोजाः । सोमस्य । दात्रम् । असि । स्वाहा । राजस्वः ।
Word by Word
पवित्रेin/at the two strainers (purifiers)
पवित्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक) < पू (धातु) + इत्र (कृत्)
स्थःyou two stand/are
स्थः:
Kartā
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
वैष्णव्यौ(you two) Vaiṣṇavī (belonging to Viṣṇu)
वैष्णव्यौ:
Kartā
TypeAdjective
Rootवैष्णवी (प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
वःof you / your
वः:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
प्रसवेin the impelling/instigation
प्रसवे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रसव (प्रातिपदिक)
उत्up, forth
उत्:
—
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
पुनामिI purify
पुनामि:
Kartā
TypeVerb
Rootपू (धातु)
अच्छिद्रेणwith the unbroken/without holes
अच्छिद्रेण:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootअच्छिद्र (प्रातिपदिक) = अ- + छिद्र
पवित्रेणwith the strainer/purifier
पवित्रेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
रश्मिभिःwith rays
रश्मिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
अनिभृष्टम्uninjured/undefiled
अनिभृष्टम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनिभृष्ट (प्रातिपदिक) = अ- + निभृष्ट
असिyou are
असि:
Kartā
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वाचःof speech
वाचः:
Sambandha
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
बन्धुःkinsman/bond
बन्धुः:
Kartā
TypeNoun
Rootबन्धु (प्रातिपदिक)
तपोजाःborn of tapas (austerity/heat)
तपोजाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootतपोजा (प्रातिपदिक) = तपस् + जा
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
दात्रम्the giver/portion (instrument of giving)
दात्रम्:
Kartā
TypeNoun
Rootदात्र (प्रातिपदिक) < दा (धातु) + त्र (कृत्)
असिyou are
असि:
Kartā
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
राजस्वrule! be sovereign!
राजस्व:
Kartā
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Entities Mentioned
P
Pavitra (ritual purifier)V
ViṣṇuS
SavitṛS
SūryaS
SomaV
VācRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes