Mantra 28
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific r̥ṣi not explicitly marked here)
Devata: Āpaḥ / Pṛthivī-cosmogonic bandhu; apotropaic force against Dviṣant (hostility)
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-prose cadence (Yajus-formula with tri-part structure)
Samhita Patha (Devanagari)
पु॒रा क्रू॒रस्य॑ वि॒सृपो॑ विरप्शिन्नुदा॒दाय॑ पृथि॒वीं जी॒वदा॑नुम् । यामैरयँश्च॒न्द्रम॑सि स्व॒धाभि॒स्तामु॒ धीरा॑सो अनु॒दिश्य॑ यजन्ते । प्रोक्ष॑णी॒रासा॑दय द्वि॑ष॒तो ब॒धो॒ऽसि
Transliteration
purā krūrā́sya visṛ́po virapśinn udā́dāya pṛthivī́ṃ jī́vadānum | yā́m airáyaṃś candrámasi svadhā́bhis tā́m u dhī́rāso anudíśya yajante | prókṣaṇīr āsādaya dvíṣato badhó ’si
Translation
पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शी जीवदानुं पृथिवीम् उदादाय। यां स्वधाभिश्चन्द्रमसि ऐरयन् तामु धीरासोऽनुदिश्य यजन्ते। प्रोक्षणीर् आसादय; द्विषतो बधोऽसि।
Padapatha (Word Analysis)
पु॒रा । क्रू॒रस्य॑ । वि॒सृपः॑ । विरप्शिन् । उद्-आ॒दाय॑ । पृथि॒वीम् । जी॒वत्-द॑ानुम् । याम् । ऐरयन् । च॒न्द्रम॑सि । स्व॒धाभिः॑ । ताम् । उ॒ । धीरा॑सः । अनु॒दिश्य॑ । यजन्ते । प्रोक्ष॑णीः । आ॒सादय । द्वि॑ष॒तः । ब॒धः । अ॒सि
Word by Word
पुराformerly, in the beginning
पुरा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरा
क्रूरस्यof the cruel (one)
क्रूरस्य:
Sambandha (genitive)
TypeAdjective
Rootक्रूर
विसृपःthe creeping one (serpent-like)
विसृपः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootविसृप
विरप्शिन्wide-reaching/strong-handed (epithet)
विरप्शिन्:
Kartā (apposition)
TypeAdjective
Rootविरप्शिन्
उदादायhaving lifted up
उदादाय:
Kriyā-viśeṣaṇa
TypeVerb
Rootउद्-आ-दा
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
जीवदानुम्life-giving
जीवदानुम्:
Karma (qualifier)
TypeAdjective
Rootजीवदानु
याम्whom/which
याम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
ऐरयन्(he) set in motion/raised
ऐरयन्:
Kriyā
TypeVerb
Rootईरय् (ईर्/इर्) caus.
चन्द्रमसिin the moon
चन्द्रमसि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्
स्वधाभिःwith svadhā-formulas/with ancestral oblations
स्वधाभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootस्वधा
ताम्that (her)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
उindeed
उ:
—
TypeParticle
Rootउ
धीरा॒सःthe wise (men)
धीरा॒सः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootधीर
अनुदिश्यhaving directed/indicated
अनुदिश्य:
Kriyā-viśeṣaṇa
TypeVerb
Rootअनु-दिश्
यजन्तेthey worship/sacrifice
यजन्ते:
Kriyā
TypeVerb
Rootयज्
प्रोक्षणीःthe sprinkling-waters (prokṣaṇīs)
प्रोक्षणीः:
Kartā (addressed/identified)
TypeNoun
Rootप्रोक्षणी
आसादयbring near, cause to approach
आसादय:
Kriyā
TypeVerb
Rootआ-सद् (caus. आसादय)
द्विषतःthe hating (enemies)
द्विषतः:
Karma
TypeKṛdanta (participle)
Rootद्विष्
बधःslaying, destruction
बधः:
Kartā/Predicative
TypeNoun
Rootबध
असिyou are
असि:
Kriyā
TypeVerb
Rootअस्
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Prokṣaṇī-waters)P
Pṛthivī (Earth)C
Candra/Māsa (Moon)S
Svadhā (ancestral/inner sustaining call)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes