Praṇava-Māhātmya and the Twofold Mantra (Sūkṣma–Sthūla) in Śaiva Sādhanā

Verse 1

ऋषय ऊचुः । प्रणवस्य च माहात्म्यं षड्लिंगस्य महामुने । शिवभक्तस्य पूजां च क्रमशो ब्रूहि नःप्रभो

ऋषय ऊचुः । प्रणवस्य माहात्म्यं षड्लिङ्गस्य च तत्त्वं, शिवभक्तस्य पूजाक्रमं च—क्रमशो ब्रूहि नः प्रभो, महामुने ॥

Verse 2

सूत उवाच । तपोधनैर्भवद्भिश्च सम्यक्प्रश्नस्त्वयं कृतः । अस्योत्तरं महादेवो जानाति स्म न चापरः

सूत उवाच—तपोधनैर्भवद्भिः सम्यक् प्रश्नोऽयं कृतः। अस्योत्तरं महादेव एव जानाति, न चापरः कश्चन।

Verse 3

अथापि वक्ष्ये तमहं शिवस्य कृपयैव हि । शिवोऽस्माकं च युष्माकं रक्षां गृह्णातु भूरिशः

अथापि वक्ष्ये तमहं शिवस्य कृपयैव हि। शिवोऽस्माकं च युष्माकं रक्षां गृह्णातु भूरिशः।

Verse 4

प्रो हि प्रकृतिजातस्य संसारस्य महोदधेः । नवं नावांतरमिति प्रणवं वै विदुर्बुधाः

प्रकृतिजातस्य संसारस्य महोदधेः पारगमनाय, प्रणवं नवं नावान्तरमिति बुधाः विदुः।

Verse 5

प्रः प्रपंचो न नास्तिवो युष्माकं प्रणवं विदुः । प्रकर्षेण नयेद्यस्मान्मोक्षं वः प्रणवं विदुः

युष्माकं प्रणवं विद्वांसः प्रपञ्चस्य न निषेधं, किंतु सम्यगवबोधहेतुम् इति विदुः। यतः स प्रकर्षेण मोक्षं नयति, तस्मात् तमेव वः मोक्षोपायं प्रणवं विदुः॥

Verse 6

स्वजापकानां योगिनां स्वमंत्रपूजकस्य च । सर्वकर्मक्षयं कृत्वा दिव्यज्ञानं तु नूतनम्

स्वजापकानां योगिनां स्वमन्त्रपूजकस्य च सर्वकर्मक्षयं कृत्वा, ततः खलु दिव्यं नूतनं ज्ञानं प्रादुर्भवति॥

Verse 7

तमेव मायारहितं नूतनं परिचक्षते । प्रकर्षेण महात्मानं नवं शुद्धस्वरूपकम्

तमेव मायारहितं नूतनं इति परिचक्षते। प्रकर्षेण स महात्मा नित्यनवः शुद्धस्वरूपकः।

Verse 8

नूतनं वै करोतीति प्रणवं तं विदुर्बुधाः । प्रणवं द्विविधं प्रोक्तं सूक्ष्मस्थूलविभेदतः

नूतनं वै करोतीति तं प्रणवं विदुर्बुधाः। प्रणवो द्विविधः प्रोक्तः सूक्ष्मस्थूलविभेदतः।

Verse 9

सूक्ष्ममेकाक्षरं विद्यात्स्थूलं पंचाक्षरं विदुः । सूक्ष्ममव्यक्तपंचार्णं सुव्यक्तार्णं तथेतरत्

सूक्ष्मं एकाक्षरं विद्यात्, स्थूलं पञ्चाक्षरं विदुः। सूक्ष्मम् अव्यक्तपञ्चार्णं, इतरत् सुव्यक्तार्णं पूज्यरूपम्।

Verse 10

जीवन्मुक्तस्य सूक्ष्मं हि सर्वसारं हि तस्य हि । मंत्रेणार्थानुसंधानं स्वदेहविलयावधि

जीवन्मुक्तस्य सूक्ष्मं हि सर्वसारं तदेव हि । मन्त्रेणार्थानुसन्धानं स्वदेहविलयावधि ॥

Verse 11

स्वदेहेगलिते पूर्णं शिवं प्राप्नोति निश्चयः । केवलं मंत्रजापी तु योगं प्राप्नोति निश्चयः

स्वदेहे गलिते पूर्णं शिवं प्राप्नोति निश्चयः । केवलं मन्त्रजापी तु योगं प्राप्नोति निश्चयः ॥

Verse 12

षट्त्रिंशत्कोटिजापी तु निश्चयं योगमाप्नुयात् । सूक्ष्मं च द्विविधं ज्ञेयं ह्रस्वदीर्घविभेदतः

षट्त्रिंशत्कोटिजापी तु निश्चयं योगमाप्नुयात्। सूक्ष्मं च द्विविधं ज्ञेयं ह्रस्वदीर्घविभेदतः॥

Verse 13

अकारश्च उकारश्च मकारश्च ततः परम् । बिंदुनादयुतं तद्धि शब्दकालकलान्वितम्

अकार उकार मकारश्च ततः परं च यत् प्राणवः; स बिन्दु-नाद-युतः, शब्द-काल-कलान्वितश्च भवति।

Verse 14

दीर्घप्रणवमेवं हि योगिनामेव हृद्गतम् । मकारं तंत्रितत्त्वं हि ह्रस्वप्रणव उच्यते

एवं दीर्घप्रणवो योगिनामेव हृदि नित्यमवस्थितः। तन्त्रतत्त्वस्वरूपो मकारो ह्रस्वप्रणव इति कथ्यते।

Verse 15

शिवः शक्तिस्तयोरैक्यं मकारं तु त्रिकात्मकम् । ह्रस्वमेवं हि जाप्यं स्यात्सर्वपापक्षयैषिणाम्

शिवः शक्तिश्च तयोरेक्यं च—एतत् त्रिकात्मकं मकारेणोच्यते। अतः सर्वपापक्षयैषिणां ह्रस्वरूपेणास्य जपो विधीयते।

Verse 16

भूवायुकनकार्णोद्योःशब्दाद्याश्च तथा दश । आशान्वयेदशपुनः प्रवृत्ता इति कथ्यते

भूमिर्वायुः कनकाग्निरापो ज्योतिश्च (खं) तथा; शब्दादयश्च दश—एते दशेति कथ्यन्ते। पुनराशान्वये दशान्ये प्रवृत्ता इति निगद्यते।

Verse 17

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां सप्तदशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां सप्तदशोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 18

वेदादौ च प्रयोज्यं स्याद्वंदने संध्ययोरपि । नवकौटिजपाञ्जप्त्वा संशुद्धः पुरुषो भवेत्

वेदपाठस्यादौ च संध्ययोर्द्वयोरपि वन्दने प्रयोज्यं स्यात्। नवकोटिजपं कृत्वा पुरुषः संशुद्धो भवेत्॥

Verse 19

पुनश्च नवकोट्या तु पृथिवीजयमाप्नुयात् । पुनश्च नवकोट्या तु ह्यपांजयमवाप्नुयात्

पुनश्च नवकोट्या तु पृथिवीजयमाप्नुयात्। पुनश्च नवकोट्या तु ह्यपां जयमवाप्नुयात्॥

Verse 20

पुनश्च नवकोट्या तु तेजसांजयमाप्नुयात् । पुनश्च नवकोट्या तु वायोर्जयमवाप्नुयात् । आकाशजयमाप्नोति नवकोटिजपेन वै

पुनश्च नवकोट्या तु तेजसां जयमाप्नुयात्। पुनश्च नवकोट्या तु वायोर्जयमवाप्नुयात्। आकाशजयमाप्नोति नवकोटिजपेन वै॥

Verse 21

गंधादीनांक्रमेणैवनवकोटिजपेणवै । अहंकारस्य च पुनर्नव कोटिजपेन वै

गन्धादितन्मात्रादीनां क्रमशः नवकोटिजपेनैव साधनं कुर्यात्। अहङ्कारतत्त्वस्यापि पुनर्नवकोटिजपेनैव जपः कार्यः॥

Verse 22

सहस्रमंत्रजप्तेन नित्यशुद्धो भवेत्पुमान् । ततः परं स्वसिद्ध्यर्थं जपो भवति हि द्विजाः

सहस्रवारं मन्त्रजपेन नित्यशुद्धो भवेत् पुमान्। ततः परं स्वसिद्ध्यर्थं जपो भवति हि द्विजाः॥

Verse 23

एवमष्टोत्तरशतकोटिजप्तेन वै पुनः । प्रणवेन प्रबुद्धस्तु शुद्धयोगमवाप्नुयात्

एवमष्टोत्तरशतकोटिप्रमाणेन पुनः प्रणवजपं कृत्वा। तेन प्रणवेन प्रबुद्धः साधकः शुद्धयोगमवाप्नुयात्॥

Verse 24

शुद्धयोगेन संयुक्तो जीवन्मुक्तो न संशयः । सदा जपन्सदाध्यायञ्छिवं प्रणवरूपिणम्

शुद्धयोगेन संयुक्तो जीवन्मुक्तो न संशयः। सदा जपन् सदा अध्यायन् प्रणवरूपिणं शिवं ध्यायेत्॥

Verse 25

समाधिस्थो महायोगीशिव एव न संशयः । ऋषिच्छंदोदेवतादि न्यस्य देहेपुनर्जपेत्

समाधिस्थो महायोगी शिव एव न संशयः। ऋषिछन्दोदेवतादि न्यस्य देहे पुनर्जपेत्॥

Verse 26

प्रणवं मातृकायुक्तं देहे न्यस्य ऋषिर्भवेत् । दशमातृषडध्वादि सर्वं न्यासफलं लभेत्

प्रणवं मातृकायुक्तं देहे न्यस्य ऋषिर्भवेत् । दशमातृषडध्वादि सर्वं न्यासफलं लभेत् ॥

Verse 27

प्रवृत्तानां च मिश्राणां स्थूलप्रणवमिष्यते । क्रियातपोजपैर्युक्तास्त्रिविधाः शिवयोगिनः

प्रवृत्तानां च मिश्राणां स्थूलप्रणवमिष्यते । क्रियातपोजपैर्युक्तास्त्रिविधाः शिवयोगिनः ॥

Verse 28

धनादिविभवैश्चैव कराद्यंगैर्नमादिभिः । क्रियया पूजया युक्तः क्रियायोगीति कथ्यते

धनादिविभवैश्चैव कराद्यंगैर्नमादिभिः । क्रियया पूजया युक्तः क्रियायोगीति कथ्यते ॥

Verse 29

पूजायुक्तश्च मितभुग्बाह्येंद्रि यजयान्वितः । परद्रो हादिरहितस्तपोयोगीति कथ्यते

पूजायुक्तो मितभुक् बाह्येन्द्रियनिग्रहवान्, परद्रोहादिहिंसादिरहितः—स एव तपोयोगीति कथ्यते।

Verse 30

एतैर्युक्तः सदा क्रुद्धः सर्वकामादिवर्जितः । सदा जपपरः शांतोजपयोगीति तं विदुः

एतैः संयुतः सदा दृढः, सर्वकामादिवर्जितः, सदा जपपरः शान्तः—तं जपयोगीति विदुः।

Verse 31

उपचारैः षोडशभिः पूजया शिवयोगिनाम् । सालोक्यादिक्रमेणैव शुद्धो मुक्तिं लभेन्नरः

उपचारैः षोडशभिः पूजया शिवयोगिनाम्। सालोक्यादिक्रमेणैव शुद्धो मुक्तिं लभेन्नरः॥

Verse 32

जपयोगमथो वक्ष्ये गदतः शृणुत द्विजाः । तपःकर्तुर्जपः प्रोक्तो यज्जपन्परिमार्जते

जपयोगमथो वक्ष्ये गदतः शृणुत द्विजाः। तपःकर्तुर्जपः प्रोक्तो यज्जपन्परिमार्जते॥

Verse 33

शिवनाम नमःपूर्वं चतुर्थ्यां पंचतत्त्वकम् । स्थूलप्रणवरूपं हि शिवपंचाक्षरं द्विजाः

शिवनाम नमःपूर्वं चतुर्थ्यां पंचतत्त्वकम्। स्थूलप्रणवरूपं हि शिवपंचाक्षरं द्विजाः॥

Verse 34

पंचाक्षरजपेनैव सर्वसिद्धिं लभेन्नरः । प्रणवेनादिसंयुक्तं सदा पंचाक्षरं जपेत्

पञ्चाक्षरजपेनैव नरः सर्वसिद्धिं लभते। तस्मात् प्रणवपूर्वकं पञ्चाक्षरं सदा जपेत्॥

Verse 35

गुरूपदेशं संगम्य सुखवासे सुभूतले । पूर्वपक्षे समारभ्य कृष्णभूतावधि द्विजाः

गुरूपदेशं प्राप्य द्विजाः सुखवासे सुभूतले वसेयुः। शुक्लपक्षे समारभ्य कृष्णामावास्यावधि व्रतमाचरेयुः॥

Verse 36

माघं भाद्रं विशिष्टं तु सर्वकालोत्तमोत्तमम् । एकवारं मिताशीतु वाग्यतो नियतेंद्रि यः

माघो भाद्रपदो मासौ कालानां विशिष्टौ, सर्वकालोत्तमोत्तमौ। तत्रैकवारं मिताशी वाग्यतः नियतेन्द्रियः शिवपूजाफलाय योग्यः स्यात्॥

Verse 37

स्वस्य राजपितृणां च शुश्रूषणं च नित्यशः । सहस्रजपमात्रेण भवेच्छुद्धोऽन्यथा ऋणी

स्वराजपितॄणां च नित्यं शुश्रूषणं कुर्यात्। सहस्रजपमात्रेण शुद्धो भवति; अन्यथा ऋणी भवेत्॥

Verse 38

पंचाक्षरं पंचलक्षं जपेच्छिवमनुस्मरन् । पद्मासनस्थं शिवदं गंगाचंद्र कलान्वितम्

शिवमनुस्मरन् पञ्चाक्षरं पञ्चलक्षं जपेत्। पद्मासनस्थं शिवदं गङ्गाचन्द्रकलान्वितं ध्यायेत्॥

Verse 39

वामोरुस्थितशक्त्या च विराजं तं महागणैः । मृगटंकधरं देवं वरदाभयपाणिकम्

वामोरुस्थितशक्त्या सह महागणैर्विराजमानं तं देवं मृगटङ्कधरं वरदाभयमुद्रापाणिं ददर्श।

Verse 40

सदानुग्रहकर्त्तारं सदा शिवमनुस्मरन् । संपूज्य मनसा पूर्वं हृदिवासूर्यमंडले

सदानुग्रहकर्तारं सदाशिवं नित्यं स्मरन्, पूर्वं मनसा सम्पूज्य, हृदयस्थसूर्यमण्डले तं वासिनं ध्यायेत्।

Verse 41

जपेत्पंचाक्षरीं विद्यां प्राण्मुखः शुद्धकर्मकृत् । प्रातः कृष्णचतुर्दश्यां नित्यकर्मसमाप्य च

जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां प्राङ्मुखः शुद्धकर्मकृत् । प्रातः कृष्णचतुर्दश्यां नित्यकर्मसमाप्य च ॥

Verse 42

मनोरमे शुचौ देशे नियतः शुद्धमानसः । पंचाक्षरस्य मंत्रस्य सहस्रं द्वादशं जपेत्

मनोरमे शुचौ देशे नियतः शुद्धमानसः । पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य सहस्रं द्वादशं जपेत् ॥

Verse 43

वरयेच्च सपत्नीकाञ्छैवान्वै ब्राह्मणोत्तमान् । एकं गुरुवरं शिष्टं वरयेत्सांबमूर्तिकम्

वरयेच्च सपत्नीकाञ्छैवान्वै ब्राह्मणोत्तमान् । एकं गुरुवरं शिष्टं वरयेत्साम्बमूर्तिकम् ॥

Verse 44

ईशानं चाथ पुरुषमघोरं वाममेव च । सद्योजातं च पंचैव शिवभक्तान्द्विजोत्तमान्

ततः स ईशानं तत्पुरुषं चाघोरं वामं सद्योजातं च—एतान् पञ्च शिवभक्तान् द्विजोत्तमान् परमान् अवर्णयत्।

Verse 45

पूजाद्र व्याणि संपाद्य शिवपूजां समारभेत् । शिवपूजां च विधिवत्कृत्वा होमं समारभेत्

पूजाद्रव्याणि सम्यक् संपाद्य शिवपूजां समारभेत्। विधिवत् शिवपूजां कृत्वा ततः होमं समारभेत्॥

Verse 46

मुखांतं च स्वसूत्रेण कृत्वा होमं समारभेत् । दशैकं वा शतैकं वा सहस्रैकमथापि वा

स्वसूत्रेण मुखान्तं यावत् विधाय ततः होमं समारभेत्। दशैकं वा शतैकं वा सहस्रैकमथापि वा॥

Verse 47

कापिलेन घृतेनैव जुहुयात्स्वयमेव हि । कारयेच्छिवभक्तैर्वाप्यष्टोत्तरशतं बुधः

कापिलेन घृतेनैव स्वयमेव जुहुयात्। अथवा शिवभक्तैः कारयेद् बुधः अष्टोत्तरशतं हवींषि॥

Verse 48

होमान्ते दक्षिणा देया गुरोर्गोमिथुनं तथा । ईशानादिस्वरूपांस्तान्गुरुं सांबं विभाव्य च

होमान्ते गुरवे दक्षिणां दद्यात्, गोमिथुनं तथैव च। ईशानादिस्वरूपान् तान् गुरौ विभाव्य, सांबं शिवं च चिन्तयेत्॥

Verse 49

तेषां पत्सिक्ततोयेन स्वशिरः स्नानमाचरेत् । षट्त्रिंशत्कोटितीर्थेषु सद्यः स्नानफलं लभेत्

तेषां पादप्रक्षालिततोयेन स्वशिरः स्नानमाचरेत् । एवं कृत्वा षट्त्रिंशत्कोटितीर्थेषु स्नानफलं सद्य एव लभेत् ॥

Verse 50

दशांगमन्नं तेषां वै दद्याद्वैभक्तिपूर्वकम् । पराबुद्ध्या गुरोः पत्नीमीशानादिक्रमेण तु

दशाङ्गमन्नं तेषां वै दद्याद् वै भक्तिपूर्वकम् । पराबुद्ध्या गुरोः पत्नीम् ईशानादिक्रमेण तु ॥

Verse 51

परमान्नेन संपूज्य यथाविभवविस्तरम् । रुद्रा क्षवस्त्रपूर्वं च वटकापूपकैर्युतम्

परमान्नेन शिवं संपूज्य यथाविभवविस्तरेण सेवां कुर्यात्। रुद्राक्षवस्त्रपूर्वं च, वटकापूपकैर्युतं नैवेद्यं समर्पयेत्।

Verse 52

बलिदानं ततः कृत्वा भूरिभोजनमाचरेत् । ततः संप्रार्थ्य देवेशं जपं तावत्समापयेत्

ततः बलिदानं कृत्वा भूरिभोजनमाचरेत्। ततः देवेशं शिवं संप्रार्थ्य, तावत्कालिकं जपं विधिवत् समापयेत्।

Verse 53

पुरश्चरणमेवं तु कृत्वा मन्त्रीभवेन्नरः । पुनश्च पंचलक्षेण सर्वपापक्षयो भवेत्

पुरश्चरणमेवं तु कृत्वा नरो मन्त्रसिद्धिमवाप्नुयात् । पुनश्च पञ्चलक्षजपेन सर्वपापक्षयो भवेत् ॥

Verse 54

अतलादि समारभ्य सत्यलोकावधिक्रमात् । पंचलक्षजपात्तत्तल्लोकैश्वर्यमवाप्नुयात्

अतलादि समारभ्य सत्यलोकावधि क्रमात् । पञ्चलक्षजपात् तत्तल्लोकैश्वर्यमवाप्नुयात् ॥

Verse 55

मध्ये मृतश्चेद्भोगांते भूमौ तज्जापको भवेत् । पुनश्च पंचलक्षेण ब्रह्मसामीप्यमाप्नुयात्

मध्ये मृतश्चेद् भोगान्ते भूमौ तज्जापकः पुनः । पुनश्च पञ्चलक्षेण ब्रह्मसामीप्यमाप्नुयात् ॥

Verse 56

पुनश्च पंचलक्षेण सारूप्यैश्वर्यमाप्नुयात् । आहत्य शतलक्षेण साक्षाद्ब्रह्मसमो भवेत्

पुनश्च पञ्चलक्षजपेन सारूप्यैश्वर्यमाप्नुयात्। आहत्य शतलक्षजपेन साक्षाद्ब्रह्मसमो भवेत्॥

Verse 57

कार्यब्रह्मण एवं हि सायुज्यं प्रतिपद्य वै । यथेष्टं भोगमाप्नोति तद्ब्रह्मप्रलयावधि

कार्यब्रह्मणि एवं हि सायुज्यं प्रतिपद्य वै। यथेष्टं भोगमाप्नोति तद्ब्रह्मप्रलयावधि॥

Verse 58

पुनः कल्पांतरे वृत्ते ब्रह्मपुत्रः सजायते । पुनश्च तपसा दीप्तः क्रमान्मुक्तो भविष्यति

पुनः कल्पान्तरे वृत्ते ब्रह्मपुत्रः स जायते। पुनश्च तपसा दीप्तः क्रमान्मुक्तो भविष्यति॥

Verse 59

पृथ्व्यादिकार्यभूतेभ्यो लोका वै निर्मिताः क्रमात् । पातालादि च सत्यांतं ब्रह्मलोकाश्चतुर्दश

पृथिव्यादिकार्यभूतेभ्यः क्रमशो लोका निर्मिताः। पातालादारभ्य सत्यपर्यन्तं ब्रह्मलोकसहिताश्चतुर्दश॥

Verse 60

सत्यादूर्ध्वं क्षमांतं वैविष्णुलोकाश्चतुर्दश । क्षमलोके कार्यविष्णुर्वैकुंठे वरपत्तने

सत्यादूर्ध्वं क्षमापर्यन्तं वै विष्णुलोकाश्चतुर्दश। क्षमलोके कार्यविष्णुः, वैकुण्ठे वरपत्तने वरदः स्थितः॥

Verse 61

कार्यलक्ष्म्या महाभोगिरक्षां कृत्वाऽधितिष्ठति । तदूर्ध्वगाश्च शुच्यंतां लोकाष्टाविंशतिः स्थिताः

कार्यलक्ष्म्या महाभोगिनां रक्षां महतीं विधाय स तत्राधितिष्ठति। तदूर्ध्वं शुचयः सन्त ऊर्ध्वगाः लोकाष्टाविंशतिः स्थिताः॥

Verse 62

शुचौ लोके तु कैलासे रुद्रो वै भूतहृत्स्थितः । षडुत्तराश्च पंचाशदहिंसांतास्तदूर्ध्वगाः

शुचौ लोके तु कैलासे रुद्रो वै भूतहृत्स्थितः। तदूर्ध्वं षडुत्तराः पञ्चाशत् अहिंसान्ताः समुन्नताः॥

Verse 63

अहिंसालोकमास्थाय ज्ञानकैलासके पुरे । कार्येश्वरस्तिरोभावं सर्वान्कृत्वाधितिष्ठति

अहिंसालोकमास्थाय ज्ञानकैलासके पुरे। कार्येश्वरस्तिरोभावं सर्वान् कृत्वाधितिष्ठति॥

Verse 64

तदंते कालचक्रं हि कालातीतस्ततः परम् । शिवेनाधिष्ठितस्तत्र कालश्चक्रेश्वराह्वयः

तदन्ते कालचक्रं हि, कालातीतस्ततः परम्। शिवेनाधिष्ठितस्तत्र कालश्चक्रेश्वराह्वयः॥

Verse 65

माहिषं धर्ममास्थाय सर्वान्कालेन युंजति । असत्यश्चाशुचिश्चैव हिंसा चैवाथ निर्घृणा

माहिषं धर्ममास्थाय सर्वान् कालेन युञ्जति। असत्यश्चाशुचिश्चैव हिंसा चैवाथ निर्घृणा॥

Verse 66

असत्यादिचतुष्पादः सर्वांशः कामरूपधृक् । नास्तिक्यलक्ष्मीर्दुःसंगो वेदबाह्यध्वनिः सदा

असत्यादिचतुष्पादः सर्वांशः कामरूपधृक्; नास्तिक्यलक्ष्मीर्दुःसंगो वेदबाह्यध्वनिः सदा।

Verse 67

क्रोधसंगः कृष्णवर्णो महामहिषवेषवान् । तावन्महेश्वरः प्रोक्तस्तिरोधास्तावदेव हि

क्रोधसंगः कृष्णवर्णो महामहिषवेषवान्; तावन्महेश्वरः प्रोक्तस्तिरोधास्तावदेव हि।

Verse 68

तदर्वाक्कर्मभोगो हि तदूर्ध्वं ज्ञानभोगकम् । तदर्वाक्कर्ममाया हि ज्ञानमाया तदूर्ध्वकम्

तदधस्तात् कर्मभोगो हि, तदूर्ध्वं ज्ञानभोगकः; तदधस्तात् कर्ममाया, तदूर्ध्वं ज्ञानमाया।

Verse 69

मा लक्ष्मीः कर्मभोगो वै याति मायेति कथ्यते । मा लक्ष्मीर्ज्ञानभोगो वै याति मायेति कथ्यते

मा लक्ष्मीः कर्मभोगरूपेण मृग्यते चेत् मायेति पतनं नयतीति कथ्यते । मा लक्ष्मीर्ज्ञानभोगरूपेणापि मृग्यते चेत् मायेति पतनं नयतीति कथ्यते ॥

Verse 70

तदूर्ध्वं नित्यभोगो हि तदर्वाण्नश्वरं विदुः । तदर्वाक्च तिरोधानं तदूर्ध्वं न तिरोधनम्

तदूर्ध्वं नित्यभोगो हि, तदर्वाण् नश्वरं सर्वं विदुः बुधाः । तदर्वाक् तिरोधानं प्रवर्तते, तदूर्ध्वं तु न तिरोधानम् ॥

Verse 71

तदर्वाक्पाशबंधो हि तदूर्ध्वं न हि बंधनम् । तदर्वाक्परिवर्तंते काम्यकर्मानुसारिणः

तदर्वाक्पाशबन्धो हि तदूर्ध्वं न हि बन्धनम् । तदर्वाक्परिवर्तन्ते काम्यकर्मानुसारिणः ॥

Verse 72

निष्कामकर्मभोगस्तु तदूर्ध्वं परिकीर्तितः । तदर्वाक्परिवर्तंते बिंदुपूजापरायणाः

निष्कामकर्मभोगस्तु तदूर्ध्वं परिकीर्तितः । तदर्वाक्परिवर्तन्ते बिन्दुपूजापरायणाः ॥

Verse 73

तदूर्ध्वं हि व्रजंत्येव निष्कामा लिंगपूजकाः । तदर्वाक्परिवर्तंते शिवान्यसुरपूजकाः

तदूर्ध्वं हि व्रजन्त्येव निष्कामा लिङ्गपूजकाः। तदर्वाक् परिवर्तन्ते शिवान्यसुरपूजकाः॥

Verse 74

शिवैकनिरता ये च तदूर्ध्वं संप्रयांति ते । तदर्वाग्जीवकोटिः स्यात्तदूर्ध्वं परकोटिकाः

शिवैकनिरता ये च तदूर्ध्वं संप्रयान्ति ते। तदर्वाग्जीवकोटिः स्यात् तदूर्ध्वं परकोटिकाः॥

Verse 75

सांसारिकास्तदर्वाक्च मुक्ताः खलु तदूर्ध्वगाः । तदर्वाक्परिवर्तंते प्राकृतद्र व्यपूजकाः

सांसारिकास्तदर्वाक् च मुक्ताः खलु तदूर्ध्वगाः। तदर्वाक् परिवर्तन्ते प्राकृतद्रव्यपूजकाः॥

Verse 76

तदूर्ध्वं हि व्रजंत्येते पौरुषद्र व्यपूजकाः । तदर्वाक्छक्तिलिंगं तु शिवलिंगं तदूर्ध्वकम्

तदूर्ध्वं हि व्रजन्त्येते पौरुषद्रव्यपूजकाः; तदर्वाक् शक्तिलिङ्गं, तदूर्ध्वं तु शिवलिङ्गं स्थितम्।

Verse 77

तदर्वागावृतं लिंगं तदूर्ध्वं हि निरावृति । तदर्वाक्कल्पितं लिंगं तदूर्ध्वं वै न कल्पितम्

तदर्वागावृतं लिङ्गं, तदूर्ध्वं हि निरावृतिः; तदर्वाक् कल्पितं लिङ्गं, तदूर्ध्वं वै न कल्पितम्।

Verse 78

तदर्वाग्बाह्यलिंगं स्यादंतरंगं तदूर्ध्वकम् । तदर्वाक्छक्तिलोका हि शतं वै द्वादशाधिकम्

तदर्वाग्बाह्यलिङ्गं स्यात्, अन्तरङ्गं तदूर्ध्वकम्; तदर्वाक् शक्तिलोकाः स्युः शतं वै द्वादशाधिकम्।

Verse 79

तदर्वाग्बिंदुरूपं हि नादरूपं तदुत्तरम् । तदर्वाक्कर्मलोकस्तु तदूर्ध्वं ज्ञानलोककः

तदधस्तु बिन्दुरूपो लोकः, तदूर्ध्वं नादरूपो लोकः। तदधः कर्मलोकः, तदूर्ध्वं ज्ञानलोकः प्रतिष्ठितः॥

Verse 80

नमस्कारस्तदूर्ध्वं हि मदाहंकारनाशनः । जनिजं वै तिरोधानं नानिषिद्ध्यातते इति

तदूर्ध्वं नमस्कारो हि मदाहंकारनाशनः। देहजं तिरोधानं विनाश्य साधकं न निरुणद्धि इति॥

Verse 81

ज्ञानशब्दार्थ एवं हि तिरोधाननिवारणात् । तदर्वाक्परिवर्तंते ह्याधिभौतिकपूजकाः

ज्ञानशब्दार्थो हि तिरोधाननिवारणमेव; अतः ये केवलं आधिभौतिकं पूजयन्ति, ते तदधः परावर्तन्ते।

Verse 82

आध्यात्मिकार्चका एव तदूर्ध्वं संप्रयांतिवै । तावद्वै वेदिभागं तन्महालोकात्मलिंगके

आध्यात्मिकार्चका एव तदूर्ध्वं सम्यक् प्रयान्ति; अन्ये तु वेदिभागपर्यन्तमेव। एष भेदो महालोकात्मलिङ्गके तत्तत्त्वे निरूपितः।

Verse 83

प्रकृत्याद्यष्टबंधोपि वेद्यंते संप्रतिष्ठतः । एवमेतादृशं ज्ञेयं सर्वं लौकिकवैदिकम्

प्रकृत्यादयः तथा अष्टबन्धोऽपि सम्यक् प्रतिष्ठया वेद्यन्ते। एवमेव सर्वं लौकिकं वैदिकं च एतादृशमेव ज्ञेयम्।

Verse 84

अधर्ममहिषारूढं कालचक्रं तरंति ते । सत्यादिधर्मयुक्ता ये शिवपूजापराश्च ये

अधर्ममहिषारूढं कालचक्रं तरन्ति ते; सत्यादिधर्मयुक्ताः ये, शिवपूजापरायणाश्च ये।

Verse 85

तदूर्ध्वं वृषभो धर्मो ब्रह्मचर्यस्वरूपधृक् । सत्यादिपादयुक्तस्तु शिवलोकाग्रतः स्थितः

तदूर्ध्वं धर्मो वृषभरूपेण स्थितः, ब्रह्मचर्यस्वरूपधृक्। सत्यादिपादसम्पन्नः स शिवलोकस्याग्रतः प्रतिष्ठितः॥

Verse 86

क्षमाशृङ्गः शमश्रोत्रो वेदध्वनिविभूषितः । आस्तिक्यचक्षुर्निश्वासगुरुबुद्धिमना वृषः

क्षमाशृङ्गः शमश्रोत्रो वेदध्वनिविभूषितः । आस्तिक्यचक्षुर्निश्वासगुरुबुद्धिमना वृषः ॥

Verse 87

क्रियादिवृषभा ज्ञेयाः कारणादिषु सर्वदा । तं क्रियावृषभं धर्मं कालातीतोधितिष्ठति

क्रियादिवृषभा ज्ञेयाः कारणादिषु सर्वदा । तं क्रियावृषभं धर्मं कालातीतोऽधितिष्ठति ॥

Verse 88

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्वस्वायुर्दिनमुच्यते । तदूर्ध्वं न दिनं रात्रिर्न जन्ममरणादिकम्

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्वस्वायुर्दिनमुच्यते । तदूर्ध्वं न दिनं रात्रिर्न जन्ममरणादिकम् ॥

Verse 89

पुनः कारणसत्यांताः कारणब्रह्मणस्तथा । गंधादिभ्यस्तु भूतेभ्यस्तदूर्ध्वं निर्मिताः सदा

पुनः कारणसत्यादयः तत्त्वसमूहाः कारणब्रह्मणः समुत्पद्यन्ते। तेषामूर्ध्वं गन्धगुणयुक्तपृथिव्यादिभ्यः भूतैः आरभ्य परे परे स्तराः सदा यथाक्रमं निर्मीयन्ते॥

Verse 90

सूक्ष्मगंधस्वरूपा हि स्थिता लोकाश्चतुर्दश । पुनः कारणविष्णोर्वै स्थिता लोकाश्चतुर्दश

सूक्ष्मगन्धस्वरूपेण हि लोकाश्चतुर्दश स्थिताः। पुनश्च कारणविष्णौ वै लोकाश्चतुर्दश स्थिताः॥

Verse 91

पुनःकारणरुद्र स्य लोकाष्टाविंशका मताः । पुनश्च कारणेशस्य षट्पंचाशत्तदूर्ध्वगाः

पुनः कारणरुद्रस्य लोकाः अष्टाविंशतिः स्मृताः । पुनश्च कारणेशस्य तदूर्ध्वं षट्पञ्चाशल्लोकाः ॥

Verse 92

ततः परं ब्रह्मचर्यलोकाख्यं शिवसंमतम् । तत्रैव ज्ञानकैलासे पंचावरणसंयुते

ततः परं ब्रह्मचर्यलोकाख्यं शिवसंमतम् । तत्रैव ज्ञानकैलासः पञ्चावरणसंयुतः ॥

Verse 93

पंचमंडलसंयुक्तं पंचब्रह्मकलान्वितम् । आदिशक्तिसमायुक्तमादिलिंगं तु तत्र वै

पञ्चमण्डलसंयुक्तं पञ्चब्रह्मकलान्वितम् । आदिशक्तिसमायुक्तमादिलिङ्गं तु तत्र वै ॥

Verse 94

शिवालयमिदं प्रोक्तं शिवस्य परमात्मनः । परशक्त्यासमायुक्तस्तत्रैव परमेश्वरः

शिवालयमिदं प्रोक्तं शिवस्य परमात्मनः । परशक्त्यासमायुक्तस्तत्रैव परमेश्वरः ॥

Verse 95

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोप्यनुग्रहः । पंचकृत्यप्रवीणोऽसौ सच्चिदानंदविग्रहः

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोऽप्यनुग्रहः । पञ्चकृत्यप्रवीणोऽसौ सच्चिदानन्दविग्रहः ॥

Verse 96

ध्यानधर्मः सदा यस्य सदानुग्रहतत्परः । समाध्यासनमासीनः स्वात्मारामो विराजते

यस्य ध्यानधर्मः सदा, सदा अनुग्रहतत्परः; समाध्यासनमासीनः स्वात्मारामो विराजते।

Verse 97

तस्य संदर्शनं सांध्यं कर्मध्यानादिभिः क्रमात् । नित्यादिकर्मयजनाच्छिवकर्ममतिर्भवेत्

तस्य सांध्यं संदर्शनं नित्यं कृत्वा, कर्म-ध्यानादिभिः क्रमात्; नित्यादिकर्मयजनात् शिवकर्ममतिर्भवेत्।

Verse 98

क्रियादिशिवकर्मभ्यः शिवज्ञानं प्रसाधयेत् । तद्दर्शनगताः सर्वे मुक्ता एव न संशयः

क्रियादिशिवकर्मभिः सम्यक् शिवज्ञानं प्रसाधयेत्। तद्दर्शनगताः सर्वे मुक्ता एव, न संशयः॥

Verse 99

मुक्तिरात्मस्वरूपेण स्वात्मारामत्वमेव हि । क्रियातपोजपज्ञानध्यानधर्मेषु सुस्थितः

मुक्तिरात्मस्वरूपेण स्वात्मारामत्वमेव हि। क्रियातपोजपज्ञानध्यानधर्मेषु सुस्थितः॥

Verse 100

शिवस्य दर्शनं लब्धा स्वात्मारामत्वमेव हि । यथा रविः स्वकिरणादशुद्धिमपनेष्यति

शिवस्य दर्शनं लब्ध्वा स्वात्मारामत्वमेव हि। यथा रविः स्वकिरणैरशुद्धिमपनेष्यति॥

Verse 101

कृपाविचक्षणः शंभुरज्ञानमपनेष्यति । अज्ञानविनिवृत्तौ तु शिवज्ञानं प्रवर्तते

कृपाविचक्षणः शंभुरज्ञानमपनेष्यति। अज्ञानविनिवृत्तौ तु शिवज्ञानं प्रवर्तते॥

Verse 102

शिवज्ञानात्स्वस्वरूपमात्मारामत्वमेष्यति । आत्मारामत्वसंसिद्धौ कृतकृत्यो भवेन्नरः

शिवज्ञानात् स्वस्वरूपं प्राप्य जीवः आत्मारामत्वं समश्नुते । आत्मारामत्वसंसिद्धौ नरः कृतकृत्यो भवति ॥

Verse 103

पुनश्च शतलक्षेण ब्रह्मणः पदमाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण विष्णोः पदमवाप्नुयात्

पुनश्च शतलक्षेणैव साधनेन ब्रह्मपदं समाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण विष्णोः पदमवाप्नुयात् ॥

Verse 104

पुनश्च शतलक्षेण रुद्र स्य पदमाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण ऐश्वर्यं पदमाप्नुयात्

पुनश्च शतलक्षेण रुद्रस्य पदमाप्नुयात् । पुनश्च शतलक्षेण ऐश्वर्यपदमाप्नुयात् ॥

Verse 105

पुनश्चैवंविधेनैव जपेन सुसमाहितः । शिवलोकादिभूतं हि कालचक्रमवाप्नुयात्

पुनश्चैवंविधेनैव जपेन सुसमाहितः । शिवलोकादिभूतं हि कालचक्रमवाप्नुयात् ॥

Verse 106

कालचक्रं पंचचक्रमेकैकेन क्रमोत्तरे । सृष्टिमोहौ ब्रह्मचक्रं भोगमोहौ तु वैष्णवम्

कालचक्रं पञ्चचक्रं क्रमोत्तरेणैकैकं प्रवर्धते। सृष्टिमोहौ ब्रह्मचक्रे भोगमोहौ तु वैष्णवे॥

Verse 107

कोपमोहौ रौद्र चक्रं भ्रमणं चैश्वरं विदुः । शिवचक्रं ज्ञानमोहौ पंचचक्रं विदुर्बुधाः

कोपमोहौ रौद्रचक्रं भ्रमणं चैश्वरं विदुः। शिवचक्रं ज्ञानमोहौ पञ्चचक्रं विदुर्बुधाः॥

Verse 108

पुनश्च दशकोट्या हि कारणब्रह्मणः पदम् । पुनश्च दशकोट्या हि तत्पदैश्वर्यमाप्नुयात्

पुनश्च दशकोट्या हि कारणब्रह्मणः पदं प्राप्नोति; पुनश्च दशकोट्या हि तस्यैव पदस्य ऐश्वर्यं लभते।

Verse 109

एवं क्रमेण विष्ण्वादेः पदं लब्ध्वा महौजसः । क्रमेण तत्पदैश्वर्यं लब्ध्वा चैव महात्मनः

एवं क्रमेण महौजाः महात्मा विष्ण्वादेः पदं लब्ध्वा, क्रमेण तेषां पदानां ऐश्वर्यं च लब्ध्वा।

Verse 110

शतकोटिमनुं जप्त्वा पंचोत्तरमतंद्रि तः । शिवलोकमवाप्नोति पंचमावरणाद्बहिः

शतकोटिमनुं जप्त्वा पञ्चोत्तरं चातन्द्रितः। शिवलोकमवाप्नोति पञ्चमावरणाद्बहिः॥

Verse 111

राजसं मंडपं तत्र नंदीसंस्थानमुत्तमम् । तपोरूपश्च वृषभस्तत्रैव परिदृश्यते

राजसं मण्डपं तत्र नन्दीसंस्थानमुत्तमम् । तपोरूपश्च वृषभस्तत्रैव परिदृश्यते ॥

Verse 112

सद्योजातस्य तत्स्थानं पंचमावरणं परम् । वामदेवस्य च स्थानं चतुर्थावरणं पुनः

सद्योजातस्य तत्स्थानं परमं पञ्चमावरणं स्मृतम् । वामदेवस्य च स्थानं पुनश्चतुर्थावरणं मतम् ॥

Verse 113

अघोरनिलयं पश्चात्तृतीयावरणं परम् । पुरुषस्यैव सांबस्य द्वितीयावरणं शुभम्

अघोरनिलयं पश्चात् तृतीयावरणं परम् । पुरुषस्यैव सांबस्य द्वितीयावरणं शुभम् ॥

Verse 114

ईशानस्य परस्यैव प्रथमावरणं ततः । ध्यानधर्मस्य च स्थानं पंचमं मंडपं ततः

ईशानस्य परस्यैव प्रथमावरणं ततः । ध्यानधर्मस्य च स्थानं पञ्चमं मण्डपं ततः ॥

Verse 115

बलिनाथस्य संस्थानं तत्र पूर्णामृतप्रदम् । चतुर्थं मंडपं पश्चाच्चंद्र शेखरमूर्तिमत्

बलिनाथस्य संस्थानं तत्र पूर्णामृतप्रदम् । चतुर्थं मण्डपं पश्चाच् चन्द्रशेखरमूर्तिमत् ॥

Verse 116

सोमस्कंदस्य च स्थानं तृतीयं मंडपं परम् । द्वितीयं मंडपं नृत्यमंडपं प्राहुरास्तिकाः

सोमस्कन्दस्य च स्थानं तृतीयं मण्डपं परम् । द्वितीयं मण्डपं नृत्यमण्डपं प्राहुरास्तिकाः ॥

Verse 117

प्रथमं मूलमायायाः स्थानं तत्रैव शोभनम् । ततः परं गर्भगृहं लिंगस्थानं परं शुभम्

प्रथमं मूलमायायाः स्थानं तत्रैव शोभनम् । ततः परं गर्भगृहं लिङ्गस्थानं परं शुभम् ॥

Verse 118

नंदिसंस्थानतः पश्चान्न विदुः शिववैभवम् । नंदीश्वरो बहिस्तिष्ठन्पंचाक्षरमुपासते

नन्दिसंस्थानतः पश्चान्न विदुः शिववैभवम् । नन्दीश्वरो बहिस्तिष्ठन् पञ्चाक्षरमुपासते ॥

Verse 119

एवं गुरुक्रमाल्लब्धं नंदीशाच्च मया पुनः । ततः परं स्वसंवेद्यं शिवे नैवानुभावितम्

एवं गुरुक्रमेण मया लब्धं, पुनर्नन्दीशात् अपि। ततः परं यत् स्वसंवेद्यं, तद् शिवेऽपि न कथनीयम्, नानुभाव्यं वाच्यताम्।

Verse 120

शिवस्य कृपया साक्षाच्छिव लोकस्य वैभवम् । विज्ञातुं शक्यते सर्वैर्नान्यथेत्याहुरास्तिकाः

शिवस्य कृपया साक्षात् शिवलोकस्य वैभवं सर्वैः ज्ञातुं शक्यते; नान्यथेत्याहुरास्तिकाः।

Verse 121

एवंक्रमेणमुक्ताः स्युर्ब्राह्मणा वै जितेंद्रि यः । अन्येषां च क्रमं वक्ष्ये गदतः शृणुतादरात्

एवं क्रमेणैव जितेन्द्रिया ब्राह्मणाः खलु मुक्तिं यान्ति। इदानीमन्येषामपि विधिक्रमं वक्ष्यामि—मम वचनं सावधानं शृणुत।

Verse 122

गुरूपदेशाज्जाप्यं वै ब्राह्मणानां नमोऽतकम् । पंचाक्षरं पंचलक्षमायुष्यं प्रजपेद्विधिः

गुरूपदेशं लब्ध्वा ब्राह्मणो ‘नमो’ मन्त्रस्य जपं कुर्यात्। विधिना पञ्चाक्षरं मन्त्रं पञ्चलक्षवारं जपेत् दीर्घायुषः सिद्धये।

Verse 123

स्त्रीत्वापनयनार्थं तु पंचलक्षं जपेत्पुनः । मंत्रेण पुरुषो भूत्वा क्रमान्मुक्तो भवेद्बुधः

स्त्रीत्वापनयनार्थं तु पुनः पञ्चलक्षं जपेत्। तेन मन्त्रप्रभावेण पुरुषत्वयोग्यो भूत्वा बुधः क्रमेण मुक्तो भवेत्।

Verse 124

क्षत्रियः पंचलक्षेण क्षत्त्रत्वमपनेष्यति । पुनश्च पंचलक्षेण क्षत्त्रियो ब्राह्मणो भवेत्

क्षत्रियः पञ्चलक्षजपेन क्षत्रत्वं त्यजति। पुनश्च पञ्चलक्षजपेन स एव क्षत्रियो ब्राह्मणो भवेत्।

Verse 125

मंत्रसिद्धिर्जपाच्चैव क्रमान्मुक्तो भवैन्नरः । वैश्यस्तु पंचलक्षेण वैश्यत्वमपनेष्यति

जपेनैव मन्त्रसिद्धिः स्यात्, ततो नरः क्रमेण मुक्तो भवेत्। वैश्यस्तु पञ्चलक्षजपेन वैश्यत्वमपनेष्यति।

Verse 126

पुनश्च पंचलक्षेण मंत्रक्षत्त्रिय उच्यते । पुनश्च पंचलक्षेण क्षत्त्रत्वमपनेष्यति

पुनश्च पञ्चलक्षजपसमाप्त्या मन्त्रक्षत्त्रिय इति उच्यते; पुनश्च पञ्चलक्षेण तदपि क्षत्त्रत्वं परित्यज्यते, मन्त्रपरिपाकात्।

Verse 127

पुनश्च पंचलक्षेण मंत्रब्राह्मण उच्यते । शूद्र श्चैव नमओंतेन पंचविंशतिलक्षतः

पुनश्च पञ्चलक्षेण मन्त्रब्राह्मण इति उच्यते; शूद्रोऽपि च नमोन्तेन नामॐमन्त्रजपेन पञ्चविंशतिलक्षतः तदवाप्नोति।

Verse 128

मंत्रविप्रत्वमापद्य पश्चाच्छुद्धो भवेद्द्विजः । नारीवाथ नरो वाथ ब्राह्मणो वान्य एव वा

मन्त्रविप्रत्वमापद्य पश्चात् शुद्धो भवेद् द्विजः; नारी वा नरो वा ब्राह्मणो वान्य एव वा, मन्त्रेण शिवमार्गे योग्यतां याति।

Verse 129

नमोन्तं वा नमःपूर्वमातुरः सर्वदा जपेत् । ततः स्त्रीणां तथैवोह्यगुरुर्निर्दर्शयेत्क्रमात्

नमोन्तं वा नमःपूर्वं मन्त्रं आतुरः सर्वदा जपेत्; ततः स्त्रीणामपि तथैव गुरुर्निर्दिशेत्, क्रमात् विधिं प्रकाशयन्।

Verse 130

साधकः पंचलक्षान्ते शिवप्रीत्यर्थमेव हि । महाभिषेक नैवेद्यं कृत्वा भक्तांश्च पूजयेत्

साधकः पञ्चलक्षजपसमाप्तौ शिवप्रीत्यर्थमेव महाभिषेकं नैवेद्यं च कृत्वा शिवभक्तांश्च पूजयेत्।

Verse 131

पूजया शिवभक्तस्य शिवः प्रीततरो भवेत् । शिवस्य शिवभक्तस्य भेदो नास्ति शिवो हि सः

शिवभक्तस्य पूजनात् शिवः प्रीततरो भवेत्। शिवस्य शिवभक्तस्य भेदो नास्ति; स एव हि शिवः॥

Verse 132

शिवस्वरूपमंत्रस्य धारणाच्छिव एव हि । शिवभक्तशरीरे हि शिवे तत्परमो भवेत्

शिवस्वरूपमन्त्रस्य धारणात् शिव एव भवेत्। शिवभक्तशरीरे हि शिवे तत्परमो भवेत्॥

Verse 133

शिवभक्ताः क्रियाः सर्वा वेदसर्वक्रियां विदुः । यावद्यावच्छिवं मंत्रं येन जप्तं भवेत्क्रमात्

शिवभक्तैः कृता याः सर्वाः क्रियाः ताः वेदसर्वक्रियास्वरूपा इति विदुः। यावद्यावच्छिवमन्त्रं येन क्रमात् जप्तं भवेत्, तावत्तावत् सर्वकर्मफलसम्पत्तिः सिध्यति॥

Verse 134

तावद्वै शिवसान्निध्यं तस्मिन्देहे न संशयः । देवीलिंगं भवेद्रू पं शिवभक्तस्त्रियास्तथा

तावद्वै शिवसान्निध्यं तस्मिन् देहे न संशयः। देवीलिङ्गं भवेद्रूपं शिवभक्तस्त्रियास्तथा॥

Verse 135

यावन्मंत्रं जपेद्देव्यास्तावत्सान्निध्यमस्ति हि । शिवं संपूजयेद्धीमान्स्वयं वै शब्दरूपभाक्

यावन्मन्त्रं जपेद्देव्याः तावत्तस्याः सान्निध्यं निश्चयेन भवति। तस्माद्धीमान् भक्तः शिवं सम्यक् संपूजयेत्—स्वयं हि शब्दरूपे मन्त्रे सहभागी भवति॥

Verse 136

स्वयं चैव शिवो भूत्वा परां शक्तिं प्रपूजयेत् । शक्तिं बेरं च लिंगं च ह्यालेख्या मायया यजेत्

स्वयमेव शिवो भूत्वा परां शक्तिं प्रपूजयेत्। मायाशक्त्या मनोलेख्यां शक्तिं बेरं च लिङ्गं च यजेत्॥

Verse 137

शिवलिंगं शिवं मत्वा स्वात्मानं शक्तिरूपकम् । शक्तिलिंगं च देवीं च मत्वा स्वं शिवरूपकम्

शिवलिङ्गं शिवं मत्वा स्वात्मानं शक्तिरूपकम्। शक्तिलिङ्गं च देवीं च मत्वा स्वं शिवरूपकम्॥

Verse 138

शिवलिंगं नादरूपं बिंदुरूपं तु शक्तिकम् । उपप्रधानभावेन अन्योन्यासक्तलिंगकम्

शिवलिङ्गं नादरूपं बिन्दुरूपं तु शक्तिकम्। उपप्रधानभावेन अन्योन्यासक्तलिङ्गकम्॥

Verse 139

पूजयेच्च शिवं शक्तिं स शिवो मूलभावनात् । शिवभक्ताञ्छिवमंत्ररूपकाञ्छिवरूपकान्

पूजयेच्च शिवं शक्तिं स शिवो मूलभावनात्। शिवभक्तांश्च शिवमन्त्ररूपकान् शिवरूपकान्॥

Verse 140

षोडशैरुपचारैश्च पूजयेदिष्टमाप्नुयात् । येन शुश्रूषणाद्यैश्च शिवभक्तस्य लिंगिनः

षोडशोपचारैः पूजयेच्च इष्टमाप्नुयात्। तथा शुश्रूषणाद्यैश्च शिवभक्तस्य लिङ्गिनः॥

Verse 141

आनंदं जनयेद्विद्वाञ्छिवः प्रीततरो भवेत् । शिवभक्तान्सपत्नीकान्पत्न्या सह सदैव तत्

आनन्दं जनयेद्विद्वान् शिवः प्रीततरो भवेत् । शिवभक्तान् सपत्नीकान् पत्न्या सह सदैव तु ॥

Verse 142

पूजयेद्भोजनाद्यैश्च पंच वा दश वा शतम् । धने देहे च मंत्रे च भावनायामवंचकः

पूजयेद्भोजनाद्यैश्च पञ्च वा दश वा शतम् । धने देहे च मन्त्रे च भावनायामवञ्चकः ॥

Verse 143

शिवशक्तिस्वरूपेण न पुनर्जायते भुवि । नाभेरधो ब्रह्मभागमाकंठं विष्णुभागकम्

शिवशक्तिस्वरूपेण यः स्थितो न पुनर्भुवि जायते। नाभेरधो ब्रह्मभागो ज्ञेयः, आ कण्ठं विष्णुभागकं च।

Verse 144

मुखं लिंगमिति प्रोक्तं शिवभक्तशरीरकम् । मृतान्दाहादियुक्तान्वा दाहादिरहितान्मृतान्

मुखं लिङ्गमिति प्रोक्तं शिवभक्तशरीरकम्। मृतान् दाहादियुक्तान् वा दाहादिरहितान् अपि—एषा विधिः प्रवर्तते।

Verse 145

उद्दिश्य पूजयेदादिपितरं शिवमेव हि । पूजां कृत्वादिमातुश्च शिवभक्तांश्च पूजयेत्

उद्दिश्य पूजयेदादिपितरं शिवमेव हि। पूजां कृत्वादिमातुश्च शिवभक्तांश्च पूजयेत्।

Verse 146

पितृलोकं समासाद्यक्रमान्मुक्तो भवेन्मृतः । क्रियायुक्तदशभ्यश्च तपोयुक्तो विशिष्यते

पितृलोकं समासाद्य मृतः क्रमात् मुक्तो भवेत्; क्रियायुक्तदशभ्यः तपोयुक्तो विशिष्यते।

Verse 147

तपोयुक्तशतेभ्यश्च जपयुक्तो विशिष्यते । जपयुक्तसहस्रेभ्यः शिवज्ञानी विशिष्यते

तपोयुक्तशतेषु मध्ये जपपरायणः श्रेष्ठः; जपयुक्तसहस्रेषु मध्ये शिवतत्त्वज्ञानी परमः।

Verse 148

शिवज्ञानिषु लक्षेषु ध्यानयुक्तो विशिष्यते । ध्यानयुक्तेषु कोटिभ्यः समाधिस्थो विशिष्यते

शिवज्ञानिषु लक्षेषु मध्ये ध्यानयुक्तः श्रेष्ठः; ध्यानयुक्तेषु कोटिषु मध्ये समाधिनिष्ठः विशिष्यते।

Verse 149

उत्तरोत्तर वै शिष्ट्यात्पूजायामुत्तरोत्तरम् । फलं वैशिष्ट्यरूपं च दुर्विज्ञेयं मनीषिभिः

पूजायां उत्तरोत्तरं शिष्ट्यवृद्ध्या फलमपि उत्तरोत्तरं श्रेष्ठं भवति; तत्तु फलवैशिष्ट्यरूपं मनीषिभिरपि दुर्विज्ञेयम्।

Verse 150

तस्माद्वै शिवभक्तस्य माहात्म्यं वेत्ति को नरः । शिवशक्त्योः पूजनं च शिवभक्तस्य पूजनम्

तस्मात् शिवभक्तस्य माहात्म्यं को नरो वेत्ति? शिवशक्त्योः पूजनमेव शिवभक्तस्य पूजनं भवति।

Verse 151

कुरुते यो नरो भक्त्या स शिवः शिवमेधते । य इमं पठतेऽध्यायमर्थवद्वेदसंमतम्

यो नरः भक्त्या एतत् कुरुते स शिवः शिवमेधते। यश्चायमध्यायं पठति अर्थवद्वेदसंमतं स तद् पुण्यफलमवाप्नोति॥

Verse 152

शिवज्ञानी भवेद्विप्रः शिवेन सह मोदते । श्रावयेच्छिवभक्तांश्च विशेषज्ञो मनीश्वराः

शिवज्ञानी भवेद्विप्रः शिवेन सह मोदते। विशेषज्ञो मनीश्वरः शिवभक्तान् श्रावयेत् उपदिशेच्च॥

Verse 153

शिवप्रसादशिद्धिः स्याच्छिवस्य कृपया बुधाः

शिवप्रसादसिद्धिः स्यात् शिवस्य कृपया बुधाः।