Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 14

हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं तु भवादृशास्सत्पुरुषास्त्यजंतु । एतद्वचस्सानुनयं निशम्य पितामहात्प्राह पुनस्तस्य दैत्यः

atyantadīrghaṃ khalu jīvitaṃ tu bhavādṛśāssatpuruṣāstyajaṃtu | etadvacassānunayaṃ niśamya pitāmahātprāha punastasya daityaḥ

अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं; भवादृशाः सत्पुरुषा इदं त्यजन्तु। इति सानुनयं वचः श्रुत्वा स दैत्यः पितामहं पुनरुवाच।

अत्यन्त-दीर्घम्extremely long
अत्यन्त-दीर्घम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootअत्यन्त (अव्यय) + दीर्घ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण (adjectival)
खलुindeed
खलु:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootखलु (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
जीवितम्life
जीवितम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
तुbut
तु:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrastive particle), अव्यय
भवत्-दृशाःpeople like you
भवत्-दृशाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दृश्/दृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘भवत्सदृश’ = your-like
सत्-पुरुषाःgood men
सत्-पुरुषाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
त्यजन्तुlet (them) abandon
त्यजन्तु:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलोट् (imperative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
एतत्-वचःthis speech
एतत्-वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
स-अनुनयम्with entreaty
स-अनुनयम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘सह’) + अनुनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘वचः’)
निशम्यhaving heard
निशम्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootनि-शम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having heard’
पितामहात्from Brahmā (the grandsire)
पितामहात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादान (source)
प्राहsaid
प्राह:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb), अव्यय
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
दैत्यःthe demon
दैत्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

The Daitya (demon king/leader) addressing Pitāmaha (Brahmā)

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Rudra

B
Brahma

FAQs

It highlights how worldly reasoning can be twisted: the demon uses the idea of life’s expendability to push the righteous toward self-destruction, reminding devotees that dharma and discernment (viveka) must guide any act of renunciation, not manipulation.

Though the verse is part of a battle dialogue, its lesson supports Saguna Shiva worship: devotion to Shiva cultivates clarity and steadiness so one is not swayed by coercive “sweet speech,” and one remains aligned with Shiva’s dharma rather than impulsive renunciation.

The takeaway is discernment through steady japa—especially the Panchākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”)—so the mind is not carried away by persuasive but adharmic counsel; no specific bhasma/rudrākṣa rite is directly prescribed in this line.