शिवशङ्खचूडयुद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Śiva and Śaṅkhacūḍa

Verse 1

व्यास उवाच । श्रुत्वा काल्युक्तमीशानो किं चकार किमुक्तवान् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ परं कौतूहलं मम

व्यास उवाच। काल्युक्तं श्रुत्वा ईशानः किं चकार किमब्रवीत्। तत्त्वं वद महाप्राज्ञ, परं कौतूहलं मम॥

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । काल्युक्तं वचनं श्रुत्वा शंकरः परमेश्वरः । महालीलाकरश्शंभुर्जहासाश्वासयञ्च ताम्

सनत्कुमार उवाच। काल्युक्तं वचनं श्रुत्वा शङ्करः परमेश्वरः। महालीलाकरः शम्भुः जहास, तामाश्वासयच्च॥

Verse 3

व्योमवाणीं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः । ययौ स्वयं च समरे स्वगणैस्सह शंकरः

व्योमवाणीं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः शंकरः । स्वगणैः सह समरे स्वयं ययौ ॥

Verse 4

महावृषभमारूढो वीरभद्रादिसंयुतः । भैरवैः क्षेत्रपालैश्च स्वसमानैस्समन्वितः

महावृषभमारूढो वीरभद्रादिसंयुतः । भैरवैः क्षेत्रपालैश्च स्वसमानैः समन्वितः ॥

Verse 5

रणं प्राप्तो महेशश्च वीररूपं विधाय च । विरराजाधिकं तत्र रुद्रो मूर्त इवांतकः

रणं प्राप्तो महेशो वीररूपं विधाय च। तत्र रुद्रोऽधिकं विरराज मूर्त इवांतकः॥

Verse 6

शंखचूडश्शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य सः । ननाम परया भक्त्या शिरसा दंडवद्भुवि

शंखचूडः शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य सः। परया भक्त्या शिरसा दण्डवद्भुवि ननाम॥

Verse 7

तं प्रणम्य तु योगेन विमानमारुरोह सः । तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह सेषुकम्

तं प्रणम्य तु योगेन विमानमारुरोह सः। तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह सेषुकम्॥

Verse 8

शिवदानवयोर्युद्धं शतमब्दं बभूव ह । बाणवर्षमिवोग्रं तद्वर्षतोर्मोघयोस्तदा

शिवदानवयोः युद्धं शतमब्दं बभूव ह । बाणवर्षमिवोग्रं तद्वर्षतोर्मोघयोस्तदा ॥

Verse 9

शंखचूडो महावीरश्शरांश्चिक्षेप दारुणान् । चिच्छेद शंकरस्तान्वै लीलया स्वशरोत्करैः

शंखचूडो महावीरः शरांश्चिक्षेप दारुणान् । चिच्छेद शंकरस्तान्वै लीलया स्वशरोत्करैः ॥

Verse 10

तदंगेषु च शस्त्रोघैस्ताडयामास कोपतः । महारुद्रो विरूपाक्षो दुष्टदण्डस्सतां गति

तदङ्गेषु शस्त्रोघैः कोपतः ताडयामास। महारुद्रो विरूपाक्षो दुष्टदण्डः सतां गतिः॥

Verse 11

दानवो निशितं खड्गं चर्म चादाय वेगवान् । वृषं जघान शिरसि शिवस्य वरवाहनम्

दानवो वेगवान् निशितं खड्गं चर्म च आदाय। शिवस्य वरवाहनं वृषं शिरसि जघान॥

Verse 12

ताडिते वाहने रुद्रस्तं क्षुरप्रेण लीलया । खड्गं चिच्छेद तस्याशु चर्म चापि महोज्ज्वलम्

ताडिते वाहने रुद्रः क्षुरप्रेण लीलया । तस्य शत्रोः खड्गमाशु चिच्छेद, महोज्ज्वलं चर्मापि व्यदालयत् ॥

Verse 13

छिन्नेऽसौ चर्मणि तदा शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः । द्विधा चक्रे स्वबाणेन हरस्तां संमुखागताम्

छिन्ने चर्मणि तदा सोऽसुरः शक्तिं चिक्षेप । संमुखागतां तां हरः स्वबाणेन द्विधा चकार ॥

Verse 14

कोपाध्मातश्शंखचूडश्चक्रं चिक्षेप दानवः । मुष्टिपातेन तच्चाप्यचूर्णयत्सहसा हरः

कोपाध्मातः शंखचूडो दानवश्चक्रं चिक्षेप । तच्च हरः सहसा मुष्टिपातेनाचूर्णयत् ॥

Verse 15

गदामाविध्य तरसा संचिक्षेप हरं प्रति । शंभुना सापि सहसा भिन्ना भस्मत्वमागता

गदामाविध्य तरसा संचिक्षेप हरं प्रति । शंभुना सापि सहसा भिन्ना भस्मत्वमागता ॥

Verse 16

ततः परशुमादाय हस्तेन दानवेश्वरः । धावति स्म हरं वेगाच्छंखचूडः क्रुधाकुलः

ततः परशुमादाय हस्तेन दानवेश्वरः । धावति स्म हरं वेगाच्छंखचूडः क्रुधाकुलः ॥

Verse 17

समाहृत्य स्वबाणौघैरपातयत शंकरः । द्रुतं परशुहस्तं तं भूतले लीलयासुरम्

समाहृत्य स्वबाणौघैः शंकरः क्षिप्रमपातयत् । परशुहस्तं तमसुरं भूतले लीलयैव ॥

Verse 18

ततः क्षणेन संप्राप्य संज्ञामारुह्य सद्रथम् । धृतदिव्यायुधशरो बभौ व्याप्याखिलं नभः

ततः क्षणेन संप्राप्य संज्ञामारुह्य सद्रथम् । धृतदिव्यायुधशरो बभौ व्याप्याखिलं नभः ॥

Verse 19

आयांतं तं निरीक्ष्यैव डमरुध्वनि मादरात् । चकार ज्यारवं चापि धनुषो दुस्सहं हर

आयान्तं तं निरीक्ष्यैव डमरुध्वनिमादरात् । चकार ज्यारवं चापि धनुषो दुस्सहं हरः ॥

Verse 20

पूरयामास ककुभः शृंगनादेन च प्रभुः । स्वयं जगर्ज गिरिशस्त्रासयन्नसुरांस्तदा

तदा प्रभुः शृङ्गनादेन सर्वाः ककुभः पूरयामास; गिरिशः स्वयमेव जगर्ज, असुरान् त्रासयन्।

Verse 21

त्याजितेभ महागर्वैर्महानादैर्वृषेश्वरः । पूरयामास सहसा खं गां वसुदिशस्तथा

महागर्वैर्महानादैः वृषेश्वरो हि सहसा खं गां वसुदिशश्च पूरयामास सर्वतः।

Verse 22

महाकालस्समुत्पत्या ताडयद्गां तथा नभः । कराभ्यां तन्निनादेन क्षिप्ता आसन्पुरारवाः

महाकालः समुत्पत्य कराभ्यां गां नभश्च ताडयत्; तन्निनादेन पुरारवाः क्षिप्ता आसन्।

Verse 23

अट्टाट्टहासमशिवं क्षेत्रपालश्चकार ह । भैरवोऽपि महानादं स चकार महाहवे

महाहवे क्षेत्रपालोऽशिवम् अट्टाट्टहासं चकार; भैरवोऽपि महानादं चकार।

Verse 24

महाकोलाहलो जातो रणमध्ये भयंकरः । वीरशब्दो बभूवाथ गणमध्ये समंततः

रणमध्ये भयंकरो महाकोलाहलो जातः; गणमध्ये समन्ततः ‘वीर’ इति वीरशब्दो बभूव।

Verse 25

संत्रेसुर्दानवास्सर्वे तैश्शब्दैर्भयदैः खरैः । चुकोपातीव तच्छ्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः

तैः खरैर्भयदैः शब्दैः सर्वे दानवाः संत्रेसुः । तच्छ्रुत्वा चुकोपातीव दानवेन्द्रो महाबलः ॥

Verse 26

तिष्ठतिष्ठेति दुष्टात्मन्व्याजहार यदा हरः । देवैर्गणैश्च तैः शीघ्रमुक्तं जय जयेति च

यदा हरः ‘तिष्ठ तिष्ठ’ इति दुष्टात्मन् व्याजहार । तदा देवैर्गणैश्चैव शीघ्रमुक्तं ‘जय जय’ इति ॥

Verse 27

अथागत्य स दंभस्य तनयस्सुप्रतापवान् । शक्तिं चिक्षेप रुद्राय ज्वालामालातिभीषणाम्

अथागत्य स दंभस्य तनयः सुप्रतापवान् । रुद्राय शक्तिं चिक्षेप ज्वालामालातिभीषणाम् ॥

Verse 28

वह्निकूटप्रभा यांती क्षेत्रपालेन सत्वरम् । निरस्तागत्य साजौ वै मुखोत्पन्नमहोल्कया

वह्निकूटप्रभा सा तु क्षेत्रपालेन सत्वरम् । यान्ती रणं निरस्ता वै मुखोत्पन्नमहोल्कया ॥

Verse 29

पुनः प्रववृते युद्धं शिवदानवयोर्महत् । चकंपे धरणी द्यौश्च सनगाब्धिजलाशया

पुनः प्रववृते महद्युद्धं शिवदानवयोः। चकम्पे धरणी द्यौश्च सनगाब्धिजलाशयाः॥

Verse 30

दांभिमुक्ताच्छराञ्शंभुश्शरांस्तत्प्रहितान्स च । सहस्रशश्शरैरुग्रैश्चिच्छेद शतशस्तदा

दाम्भिमुक्तान् शरान् शम्भुः स्वप्रहितांश्च तान् शरान् सहस्रशः शतशोऽपि उग्रैः शरैश्चिच्छेद तदा।

Verse 31

ततश्शंभुस्त्रिशूलेन संकुद्धस्तं जघान ह । तत्प्रहारमसह्याशु कौ पपात स मूर्च्छितः

ततः शम्भुस्त्रिशूलेन संक्रुद्धस्तं जघान ह। तत्प्रहारमसह्यः स कौः क्षिप्रं पपात मूर्च्छितः।

Verse 32

ततः क्षणेन संप्राप संज्ञां स च तदासुरः । आजघान शरै रुद्रं तान्सर्वानात्तकार्मुकः

ततः क्षणेन स आसुरः संज्ञां संप्राप। आत्तकार्मुकः स रुद्रं तान् सर्वान् च शरैः आजघान।

Verse 33

बाहूनागयुतं कृत्वा छादयामास शंकरम् । चक्रायुतेन सहसा शंखचूडः प्रतापवान्

ततः प्रतापवान् शंखचूडः सहसा बाहूनां नागानां च यूथं समाहृत्य, चक्रायुतैः सह सर्वतः शंकरं छादयामास।

Verse 34

ततो दुर्गापतिः क्रुद्धो रुद्रो दुर्गार्तिनाशनः । तानि चक्राणि चिच्छेद स्वशरैरुत्तमै द्रुतम्

ततः दुर्गापतिः क्रुद्धो रुद्रो दुर्गार्तिनाशनः। तानि चक्राणि स्वशरैरुत्तमैः द्रुतं चिच्छेद।

Verse 35

ततो वेगेन सहसा गदामादाय दानवः । अभ्यधावत वै हंतुं बहुसेनावृतो हरम्

ततः स दानवो वेगेन सहसा गदामादाय, बहुसेनावृतो हरं हन्तुमभ्यधावत्॥

Verse 36

गदां चिच्छेद तस्याश्वापततः सोऽसिना हरः । शितधारेण संक्रुद्धो दुष्टगर्वापहारकः

अश्वात् पततः तस्य शत्रोः गदां हरः क्रुद्धः शितधारासिना चिच्छेद; स हि दुष्टानां गर्वं निहन्ति।

Verse 37

छिन्नायां स्वगदायां च चुकोपातीव दानवः । शूलं जग्राह तेजस्वी परेषां दुस्सहं ज्वलत्

स्वगदायां छिन्नायां दानवः अतिव चुकोप; ततः तेजस्वी परेषां दुस्सहं ज्वलच्छूलं जग्राह।

Verse 38

सुदर्शनं शूलहस्तमायांते दानवेश्वरम् । स्वत्रिशूलेन विव्याध हृदि तं वेगतो हरः

शूलहस्तं सुदर्शनं दानवेश्वरम् आयान्तं हरः स्वत्रिशूलेन वेगतो हृदि विव्याध।

Verse 39

त्रिशूलभिन्नहृदयान्निष्क्रांतः पुरुषः परः । तिष्ठतिष्ठेति चोवाच शंखचूडस्य वीर्यवान्

त्रिशूलभिन्नहृदयात् शंखचूडस्य निष्क्रान्तः पुरुषः परः; वीर्यवान् ‘तिष्ठ तिष्ठ’ इति उवाच।

Verse 40

निष्क्रामतो हि तस्याशु प्रहस्य स्वनवत्ततः । चिच्छेद च शिरो भीम मसिनासोऽपतद्भुवि

स हि निष्क्रामन्नाशु प्रहसन् स्वनवत्ततः । भीमोऽसिनाऽस्य शिरश्चिच्छेद, तच्छिन्नं शिरो भुवि पपात ॥

Verse 41

ततः कालीं चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् । असुरांस्तान् बहून् क्रोधात् प्रसार्य स्वमुखं तदा

ततः काली क्रोधवेगात् स्वमुखं प्रसार्य दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् । तान् बहूनसुरानुग्रं चखाद ॥

Verse 42

क्षेत्रपालश्चखादान्यान्बहून्दैत्यान्क्रुधाकुलः । केचिन्नेशुर्भैरवास्त्रच्छिन्ना भिन्नास्तथापरे

क्षेत्रपालोऽपि क्रुधाकुलो बहून् दैत्यानन्यान् चखाद । केचिद् भैरवास्त्रच्छिन्ना नेशुः, केचिद् भिन्ना विनष्टाश्च ॥

Verse 43

वीरभद्रोऽपरान्धीमान्बहून् क्रोधादनाशयत् । नन्दीश्वरो जघानान्यान्बहूनमरमर्दकान्

क्रोधात् वीरभद्रः प्रज्ञावान् विपक्षीयान् बहून् नाशयामास। नन्दीश्वरश्च देवान् मर्दयन्तोऽन्यान् बहून् समरे जघान।

Verse 44

एवं बहुगणा वीरास्तदा संनह्य कोपतः । व्यनाशयन्बहून्दैत्यानसुरान् देव मर्दकान्

एवं तदा कोपात् संनह्य बहवो गणाः शूराः। दैत्यान् असुरांश्च देवान् मर्दयतः बहून् व्यनाशयन्।