त्रिपुरवर्णनम् (Tripura-varṇanam) — “Description of Tripura”

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने त्रिपुरवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने ‘त्रिपुरवर्णनं’ नाम प्रथमोऽध्यायः।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वरमुत्तमम् । शंकरो हि यथा रुद्रो जघान विहरन्खलान्

इदानीं सुप्रीत्या वरमुत्तमं चरितं ब्रूहि—यथा शंकरो रुद्रः सन् विहरन् खलान् जघान।

Verse 3

कथं ददाह भगवान्नगराणि सुरद्विषाम् । त्रीण्येकेन च बाणेन युगपत्केन वीर्यवान्

कथं भगवान् सुरद्विषां नगराणि ददाह? कथं च वीर्यवान् एकेन बाणेन त्रीणि युगपत् नाशयामास?

Verse 4

एतत्सर्वं समाचक्ष्व चरितं शशिमौलिनः । देवर्षिसुखदं शश्वन्मायाविहरतः प्रभोः

एतत्सर्वं शशिमौलिनः प्रभोः चरितं समाचक्ष्व—देवर्षिसुखदं शश्वन् मायाविहरतः।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । एवमेतत्पुरा पृष्टो व्यासेन ऋषिसत्तमः । सनत्कुमारं प्रोवाच तदेव कथयाम्यहम्

ब्रह्मोवाच—एवमेव पुरा व्यासेन पृष्टोऽसौ ऋषिसत्तमः । स सनत्कुमारं प्रोवाच; तदेव वृत्तान्तं इदानीं कथयाम्यहम् ॥

Verse 6

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । यथा ददाह त्रिपुरं बाणेनैकेन विश्व हृत्

सनत्कुमार उवाच—शृणु व्यास महाप्राज्ञ, शशिमौलिनः परमेश्वरस्य पावनचरितम्। यथा विश्वहृदयो हरः एकेन बाणेन त्रिपुरं ददाह।

Verse 7

शिवात्मजेन स्कन्देन निहते तारकासुरे । तत्पुत्रास्तु त्रयो दैत्याः पर्यतप्यन्मुनीश्वर

शिवात्मजेन स्कन्देन निहते तारकासुरे, मुनीश्वर, तत्पुत्रास्त्रयो दैत्याः सन्तप्ताः समभवन्, जगत् पीडयितुं च प्रवृत्ताः।

Verse 8

तारकाख्यस्तु तज्जेष्ठो विद्युन्माली च मध्यमः । कमलाक्षः कनीयांश्च सर्वे तुल्यबलास्सदा

तेषां मध्ये तारकाख्यः ज्येष्ठः, विद्युन्माली मध्यमः, कमलाक्षः कनीयान्; सर्वे च सदा तुल्यबलाः।

Verse 9

जितेन्द्रियास्ससन्नद्धास्संयतास्सत्यवादिनः । दृढचित्ता महावीरा देवद्रोहिण एव च

जितेन्द्रियाः सन्नद्धाः संयताः सत्यवादिनः। दृढचित्ताः महावीराः, देवद्रोहिण एव च।

Verse 10

ते तु मेरुगुहां गत्वा तपश्चक्रुर्महाद्भुतम् । त्रयस्सर्वान्सुभोगांश्च विहाय सुमनोहरान्

ते तु मेरुगुहां गत्वा तपश्चक्रुर्महाद्भुतम् । त्रयः सर्वान् सुभोगांश्च विहाय सुमनोहरान् ॥

Verse 11

वसंते सर्वकामांश्च गीतवादित्रनिस्स्वनम् । विहाय सोत्सवं तेपुस्त्रयस्ते तारकात्मजाः

वसन्ते समनुप्राप्ते सर्वकामान् गीतवादित्रनिस्स्वनं च सोत्सवं विहाय। ते त्रयः तारकात्मजाः तपः तेपुः॥

Verse 12

ग्रीष्मे सूर्यप्रभां जित्वा दिक्षु प्रज्वाल्य पावकम् । तन्मध्यसंस्थाः सिद्ध्यर्थं जुहुवुर्हव्यमादरात्

ग्रीष्मकाले सूर्यप्रभामपि जयित्वा सर्वदिक्षु पावकं प्रज्वाल्य, तस्य ज्वलन्मण्डलस्य मध्ये स्थिताः सिद्ध्यर्थं हव्यं श्रद्धया जुहुवुः।

Verse 13

महाप्रतापपतितास्सर्वेप्यासन् सुमूर्छिताः । वर्षासु गतसंत्रासा वृष्टिं मूर्द्धन्यधारयन्

महाप्रतापेन पतिताः सर्वेऽपि सुमूर्छिताः। वर्षासु गतसन्त्रासा मूर्ध्नि वृष्टिं समधारयन्।

Verse 14

शरत्काले प्रसूतं तु भोजनं तु बुभुक्षिताः । रम्यं स्निग्धं स्थिरं हृद्यं फलं मूलमनुत्तमम्

शरत्काले प्रसूतं भोजनं बुभुक्षिताः समश्नत। रम्यं स्निग्धं स्थिरं हृद्यं फलं मूलमनुत्तमम्।

Verse 15

संयमात्क्षुत्तृषो जित्वा पानान्युच्चावचान्यपि । बुभुक्षितेभ्यो दत्त्वा तु बुभूवुरुपला इव

संयमेन क्षुत्तृषौ जित्वा पानान्युच्चावचान्यपि। बुभुक्षितेभ्यो दत्त्वा ते उपला इव निरिच्छाः बभूवुः।

Verse 16

संस्थितास्ते महात्मानो निराधाराश्चतुर्दिशम् । हेमंते गिरिमाश्रित्य धैर्येण परमेण तु

ते महात्मानश्चतुर्दिशं निराधाराः संस्थिताः। हेमन्ते गिरिमाश्रित्य परमेण धैर्येण तु॥

Verse 17

तुषारदेहसंछन्ना जलक्लिन्नेन वाससा । आसाद्य देहं क्षौमेण शिशिरे तोयमध्यगाः

तुषारदेहसंछन्ना जलक्लिन्नेन वाससा । आसाद्य देहं क्षौमेण शिशिरे तोयमध्यगाः ॥

Verse 18

अनिर्विण्णास्ततस्सर्वे क्रमशोऽवर्द्धयंस्तपः । तेपुस्त्रयस्ते तत्पुत्रा विधिमुद्दिश्य सत्तमाः

अनिर्विण्णास्ततस्सर्वे क्रमशोऽवर्द्धयंस्तपः । तेपुस्त्रयस्ते तत्पुत्रा विधिमुद्दिश्य सत्तमाः ॥

Verse 19

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिता । तपसा कर्षयामासुर्देहान् स्वान् दानवोत्तमाः

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिता । तपसा कर्षयामासुर्देहान् स्वान् दानवोत्तमाः ॥

Verse 20

वर्षाणां शतकं चैव पदमेकं निधाय च । भूमौ स्थित्वा परं तत्र तेपुस्ते बलवत्तराः

वर्षाणां शतकं चैव पदमेकं निधाय च । भूमौ स्थित्वा परं तत्र तेपुस्ते बलवत्तराः ॥

Verse 21

ते सहस्रं तु वर्षाणां वातभक्षास्सुदारुणाः । तपस्तेपुर्दुरात्मानः परं तापमुपागताः

ते सहस्रवर्षाणि वातभक्षाः सुदारुणाः तपस्तेपुः। दुरात्मानः परं तापं स्वकर्मफलजं प्राप्ताः॥

Verse 22

वर्षाणां तु सहस्रं वै मस्तकेनास्थितास्तथा । वर्षाणां तु शतेनैव ऊर्द्ध्वबाहव आसिताः

वर्षाणां सहस्रं वै मस्तकेन स्थितास्तथा। वर्षाणां शतेनैव ऊर्ध्वबाहव आसते स्म॥

Verse 23

एवं दुःखं परं प्राप्ता दुराग्रहपरा इमे । ईदृक्ते संस्थिता दैत्या दिवारात्रमतंद्रिता

एवं परमदुःखं प्राप्ता इमे दुराग्रहपरायणाः। ईदृशेऽवस्थायां संस्थिता दैत्या दिवारात्रम् अतन्द्रिताः॥

Verse 24

एवं तेषां गतः कालो महान् सुतपतां मुने । ब्रह्मात्मनां तारकाणां धर्मेणेति मतिर्मम

एवं तेषां महान् कालः गतः सुतपतां मुने। ब्रह्मात्मनां तारकाणां धर्मेणेति मतिर्मम॥

Verse 25

प्रादुरासीत्ततो ब्रह्मा सुरासुरगुरुर्महान् । संतुष्टस्तपसा तेषां वरं दातुं महायशाः

प्रादुरासीत्ततो ब्रह्मा सुरासुरगुरुर्महान्। संतुष्टस्तपसा तेषां वरं दातुं महायशाः॥

Verse 27

ब्रह्मोवाच । प्रसन्नोऽस्मि महादैत्या युष्माकं तपसा मुने । सर्वं दास्यामि युष्मभ्यं वरं ब्रूत यदीप्सितम्

ब्रह्मोवाच—प्रसन्नोऽस्मि महादैत्या युष्माकं तपसा मुने। सर्वं दास्यामि युष्मभ्यं वरं ब्रूत यदीप्सितम्॥

Verse 28

किमर्थं सुतपस्तप्तं कथयध्वं सुरद्विषां । सर्वेषां तपसो दाता सर्वकर्तास्मि सर्वदा

किमर्थं सुतपस्तप्तं कथयध्वं सुरद्विषाम्। सर्वेषां तपसो दाता सर्वकर्तास्मि सर्वदा॥

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शनैस्ते स्वात्मनो गतम् । ऊचुः प्रांजलयस्सर्वे प्रणिपत्य पितामहम्

सनत्कुमार उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शनैस्ते स्वात्मनो गतम्। ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे प्रणिपत्य पितामहम्॥

Verse 30

दैत्या ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया । अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु देहिनः

दैत्या ऊचुः—यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया। अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु देहिनः॥

Verse 31

स्थिरान् कुरु जगन्नाथ पांतु नः परिपंथिनः । जरारोगादयस्सर्वे नास्मान्मृत्युरगात् क्वचित्

स्थिरान् कुरु जगन्नाथ पान्तु नः परिपन्थिनः । जरारोगादयः सर्वे नास्मान् मृत्युरगात् क्वचित् ॥

Verse 32

अजराश्चामरास्सर्वे भवाम इति नो मतम् । समृत्यवः करिष्यामस्सर्वानन्यांस्त्रिलोकके

अजराश्चामराः सर्वे भवाम इति नो मतम् । समृत्यवः करिष्यामः सर्वानन्यान् त्रिलोकके ॥

Verse 33

लक्ष्म्या किं तद्विपुलया किं कार्यं हि पुरोत्तमैः । अन्यैश्च विपुलैर्भोगैस्स्थानैश्वर्येण वा पुनः

लक्ष्म्या किं तद्विपुलया किं कार्यं हि पुरोत्तमैः । अन्यैश्च विपुलैर्भोगैः स्थानैश्वर्येण वा पुनः ॥

Verse 34

यत्रैव मृत्युना ग्रस्तो नियतं पंचभिर्दिनैः । व्यर्थं तस्याखिलं ब्रह्मन् निश्चितं न इतीव हि

हे ब्रह्मन्, यं मृत्युर्ग्रसति, यः पञ्चदिनैरेव नियतं म्रियते, तस्य तत्र कृत्यमखिलं व्यर्थं भवति; न हि किञ्चिदिव तस्य निश्चयं गच्छति।

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां दैत्यानां च तपस्विनाम् । प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा स्वप्रभुं गिरिशं विधिः

सनत्कुमार उवाच—एवं तेषां दैत्यानां तपस्विनां च वचः श्रुत्वा, स्वप्रभुं गिरिशं शिवं स्मृत्वा, विधिर्ब्रह्मा प्रत्युवाच।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । नास्ति सर्वामरत्वं च निवर्तध्वमतोऽसुराः । अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशो वो हि रोचते

ब्रह्मोवाच— सर्वामरत्वं नास्ति; अतः असुराः निवर्तध्वम्। अन्यं वरं वृणीध्वं वै, यद्वो हि रोचते॥

Verse 37

जातो जनिष्यते नूनं जंतुः कोप्यसुराः क्वचित् । अजरश्चामरो लोके न भविष्यति भूतले

जातः जनिष्यते नूनं जन्तुः कश्चिद् क्वचित्। अजरश्चामरो लोके न भविष्यति भूतले॥

Verse 38

ऋते तु खंडपरशोः कालकालाद्धरेस्तथा । तौ धर्माधर्मपरमावव्यक्तौ व्यक्तरूपिणौ

खण्डपरशोः तथा कालकालातीतस्य हरेः ऋते, धर्माधर्मौ परमे तत्त्वेऽव्यक्तौ स्तः; लोके तु व्यक्तरूपिणौ प्रकाशेते।

Verse 39

संपीडनाय जगतो यदि स क्रियते तपः । सफलं तद्गतं वेद्यं तस्मात्सुविहितं तपः

यदि जगतः संपीडनाय तपः क्रियते, तस्य फलं तद्गत एव हिंसाभिप्राये ज्ञेयम्; तस्मात् शिवनियमानुगुणं सुविहितं धर्म्यं तप एव कर्तव्यम्।

Verse 40

तद्विचार्य स्वयं बुद्ध्या न शक्यं यत्सुरासुरैः । दुर्लभं वा सुदुस्साध्यं मृत्युं वंचयतानघाः

तद् बुद्ध्या स्वयमेव विचार्य तेऽनघाः अवगच्छन्—यत् सुरासुरैरपि न शक्यं, यद् दुर्लभं सुदुस्साध्यं वा, तन्मृत्युमपि वञ्चयद्भिः तैः साध्यते।

Verse 41

तत्किंचिन्मरणे हेतुं वृणीध्वं सत्त्वमाश्रिताः । येन मृत्युर्नैव वृतो रक्षतस्तत्पृथक् पृथक्

सत्त्वमाश्रिताः यूयं मरणहेतुं किञ्चिद् वृणीध्वं पृथक् पृथक् । येन रक्षितेषु वः मृत्युः नैव वृतो भवेत् ॥

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । एतद्विधिवचः श्रुत्वा मुहूर्त्तं ध्यानमास्थिताः । प्रोचुस्ते चिंतयित्वाथ सर्वलोकपितामहम्

सनत्कुमार उवाच—एतद्विधिवचः श्रुत्वा मुहूर्तं ध्यानमास्थिताः । अथ चिन्तयित्वा ते सर्वलोकपितामहं प्रोचुः ॥

Verse 43

दैत्या ऊचुः । भगवन्नास्ति नो वेश्म पराक्रमवतामपि । अधृष्याः शात्रवानां तु यन्न वत्स्यामहे सुखम्

दैत्या ऊचुः—भगवन्, पराक्रमवतामपि नो वेश्म नास्ति । शात्रवास्तु अधृष्याः; अतः वयं सुखं न वत्स्यामहे ॥

Verse 44

पुराणि त्रीणि नो देहि निर्मायात्यद्भुतानि हि । सर्वसंपत्समृद्धान्य प्रधृष्याणि दिवौकसाम्

अस्मभ्यं त्रीणि पुराणि देहि, निर्मायात्यद्भुतानि हि । सर्वसंपत्समृद्धानि, दिवौकसामपि अप्रधृष्याणि ॥

Verse 45

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् । चरिष्यामो हि लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो

वयं पुराणानि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमां चरिष्यामो हि लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो।

Verse 46

तारकाक्षस्ततः प्राह यदभेद्यं सुरैरपि । करोति विश्वकर्मा तन्मम हेममयं पुरम्

तारकाक्षस्ततः प्राह यदभेद्यं सुरैरपि । करोति विश्वकर्मा तन्मम हेममयं पुरम् ॥

Verse 47

ययाचे कमलाक्षस्तु राजतं सुमहत्पुरम् । विद्युन्माली च संहृष्टो वज्रायसमयं महत्

ययाचे कमलाक्षस्तु राजतं सुमहत्पुरम् । विद्युन्माली च संहृष्टो वज्रायसमयं महत् ॥

Verse 48

पुरेष्वेतेषु भो ब्रह्मन्नेकस्थानस्थितेषु च । मध्याह्नाभिजिते काले शीतांशौ पुष्प संस्थिते

पुरेष्वेतेषु भो ब्रह्मन्नेकस्थानस्थितेषु च । मध्याह्नाभिजिते काले शीतांशौ पुष्पसंस्थिते ॥

Verse 49

उपर्युपर्यदृष्टेषु व्योम्नि लीलाभ्रसंस्थिते । वर्षत्सु कालमेघेषु पुष्करावर्तनामसु

उपर्युपर्यदृष्टेषु व्योम्नि लीलाभ्रसंस्थिते । वर्षत्सु कालमेघेषु पुष्करावर्तनामसु ॥

Verse 50

तथा वर्षसहस्राते समेष्यामः परस्परम् । एकीभावं गमिष्यंति पुराण्येतानि नान्यथा

तथा वर्षसहस्रस्य व्यतीते वयं परस्परं समेष्यामः। तदा एतानि पुराण्येतानि निश्चयेनैक्यभावं गमिष्यन्ति, नान्यथा॥

Verse 51

सर्वदेवमयो देवस्सर्वेषां मे कुहेलया । असंभवे रथे तिष्ठन् सर्वोपस्करणान्विते

सर्वदेवमयो देवः सर्वेषां मे कुहेलया। असम्भवे रथे तिष्ठन् सर्वोपस्करणान्विते॥

Verse 52

असंभाव्यैककांडेन भिनत्तु नगराणि नः । निर्वैरः कृत्तिवासास्तु योस्माकमिति नित्यशः

असम्भाव्यैककाण्डेन भिनत्तु नगराणि नः। निर्वैरः कृत्तिवासास्तु योऽस्माकमिति नित्यशः॥

Verse 53

वंद्यः पूज्योभिवाद्यश्च सोस्माकं निर्दहेत्कथम् । इति चेतसि संधाय तादृशो भुवि दुर्लभः

वन्द्यः पूज्योऽभिवाद्यश्च सोऽस्माकं निर्दहेत् कथम्। इति चेतसि सन्धाय तादृशो भुवि दुर्लभः॥

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । एवमस्तीति तान् प्राह सृष्टिकर्ता स्मरञ्शिवम्

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । एवमस्तीति तान् प्राह सृष्टिकर्ता स्मरञ्शिवम् ॥

Verse 55

आज्ञां ददौ मयस्यापि कुत्र त्वं नगरत्रयम् । कांचनं राजतं चैव आयसं चेति भो मय

आज्ञां ददौ मयस्यापि कुत्र त्वं नगरत्रयम् । कांचनं राजतं चैव आयसं चेति भो मय ॥

Verse 56

इत्यादिश्य मयं ब्रह्मा प्रत्यक्षं प्राविशद्दिवम् । तेषां तारकपुत्राणां पश्यतां निजधाम हि

इत्यादिश्य मयो ब्रह्मा प्रत्यक्षं दिवमाविशत् । तारकपुत्राः पश्यन्तो हि तं निजधामगामिनम् ॥

Verse 57

ततो मयश्च तपसा चक्रे धीरः पुराण्यथ । कांचनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

ततो मयः तपसा धीरः पुराणि चक्रेऽथ । तारकाक्षस्य काञ्चनं कमलाक्षस्य राजतम् ॥

Verse 58

विद्युन्माल्यायसं चैव त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् । स्वर्गे व्योम्नि च भूमौ च क्रमाज्ज्ञेयानि तानि वै

विद्युन्माल्यायसं चैव त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् । स्वर्गे व्योम्नि च भूमौ च क्रमाज्ज्ञेयानि तानि वै ॥

Verse 59

दत्वा तेभ्यो सुरेभ्यश्च पुराणि त्रीणि वै मयः । प्रविवेश स्वयं तत्र हितकामपरायणः

दत्त्वा तेभ्यः सुरेभ्यश्च पुराणि त्रीणि वै मयः। प्रविवेश स्वयं तत्र हितकामपरायणः॥

Verse 60

एवं पुत्रत्रयं प्राप्य प्रविष्टास्तारकात्मजाः । बुभुजुस्सकलान्भोगान्महाबलपराक्रमाः

एवं पुत्रत्रयं प्राप्य प्रविष्टास्तारकात्मजाः। बुभुजुः सकलान् भोगान् महाबलपराक्रमाः॥

Verse 61

कल्पद्रुमैश्च संकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् । नानाप्रासादसंकीर्णं मणिजालसमा वृतम्

कल्पद्रुमैश्च संकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् । नानाप्रासादसंकीर्णं मणिजालसमावृतम् ॥

Verse 62

सूर्यमण्डलसंकाशैर्विमानैस्सर्वतोमुखैः । पद्मरागमयैश्चैव शोभितं चन्द्रसन्निभैः

सूर्यमण्डलसंकाशैर्विमानैस्सर्वतोमुखैः । पद्मरागमयैश्चैव शोभितं चन्द्रसन्निभैः ॥

Verse 63

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः । दिव्यस्त्रीजनसंकीर्णैर्गंधर्वैस्सिद्धचारणैः

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः । दिव्यस्त्रीजनसंकीर्णैर्गंधर्वैस्सिद्धचारणैः ॥

Verse 64

रुद्रालयैः प्रतिगृहमग्निहोत्रैः प्रतिष्ठितैः । द्विजोत्तमैश्शास्त्र ज्ञैश्शिवभक्तिरतैस्सदा

प्रतिगृहं रुद्रालयाः प्रतिष्ठापिताः, अग्निहोत्राग्नयश्च विधिवत् परिपालिताः। शास्त्रज्ञा द्विजोत्तमाः शिवभक्तिरताः सदा बभूवुः॥

Verse 65

वापीकूपतडागैश्च दीर्घिकाभिस्सुशोभितम् । उद्यानवनवृक्षैश्च स्वर्गच्युत गुणोत्तमैः

वापीकूपतडागैश्च दीर्घिकाभिश्च सुशोभितम्। उद्यानवनवृक्षैश्च स्वर्गच्युतगुणोत्तमैः॥

Verse 66

नदीनदसरिन्मुख्यपुष्करैः शोभितं सदा । सर्वकामफलाद्यैश्चानेकैर्वृक्षैर्मनोहरम्

नदीनदसरिन्मुख्यपुष्करैः शोभितं सदा। सर्वकामफलाद्यैश्चानेकैर्वृक्षैर्मनोहरम्॥

Verse 67

मत्तमातंगयूथैश्च तुरंगैश्च सुशोभनैः । रथैश्च विविधाकारैश्शिबिकाभिरलंकृतम्

मत्तमातङ्गयूथैश्च तुरङ्गैश्च सुशोभनैः। रथैश्च विविधाकारैः शिबिकाभिरलङ्कृतम्॥

Verse 68

समयादिशिकैश्चैव क्रीडास्थानैः पृथक्पृथक् । वेदाध्ययनशालाभिर्विविधाभिः पृथक्पृथक्

समयादिशिकैश्चैव क्रीडास्थानैः पृथक्पृथक्। वेदाध्ययनशालाभिर्विविधाभिः पृथक्पृथक्॥

Verse 69

अदृष्टं मनसा वाचा पापान्वितनरैस्सदा । महात्मभिश्शुभाचारैः पुण्यवद्भिः प्रवीक्ष्यते

यत् पापान्वितनरैः सदा मनसा वाचा च अदृष्टं, तदेव शुभाचारैः पुण्यवद्भिर्महात्मभिः सम्यक् प्रवीक्ष्यते।

Verse 70

पतिव्रताभिः सर्वत्र पावितं स्थलमुत्तमम् । पतिसेवनशीलाभिर्विमुखाभिः कुधर्मतः

पतिव्रताभिः पतिसेवनशीलाभिः कुधर्मतो विमुखाभिः स्त्रीभिः यत्र यत्र, तत्र तत्र स्थलमुत्तमं सर्वत्र पावितं भवति।

Verse 71

दैत्यशूरैर्महाभागैस्सदारैस्ससुतैर्द्विजैः । श्रौतस्मार्तार्थतत्त्वज्ञैस्स्वधर्मनिरतैर्युतम्

दैत्यशूरैर्महाभागैः सदारैः ससुतैः सह, तथा द्विजैः श्रौतस्मार्तार्थतत्त्वज्ञैः स्वधर्मनिरतैः युतम्।

Verse 72

व्यूढोरस्कैर्वृषस्कंधैस्सामयुद्धधरैस्सदा । प्रशांतैः कुपितैश्चैव कुब्जैर्वामनकैस्तथा

व्यूढोरस्कैर्वृषस्कन्धैः सामयुद्धधरैः सदा, प्रशान्तैः कुपितैश्चैव, कुब्जैर्वामनकैस्तथा।

Verse 73

नीलोत्पलदलप्रख्यैर्नीलकुंचितमूर्द्धजैः । मयेन रक्षितैस्सर्वैश्शिक्षितैर्युद्धलालसैः

मायया परिरक्षिताः सर्वे सुशिक्षिताः युद्धलालसाश्च; नीलोत्पलदलप्रख्यवर्णाः नीलकुञ्चितमूर्द्धजाश्च।

Verse 74

वरसमररतैर्युतं समंतादजशिवपूजनया विशुद्धवीर्यैः । रविमरुतमहेन्द्रसंनिकाशैस्सुरमथनैस्सुदृढैस्सुसेवितं यत्

समन्ताद् वरसमररतैः शुद्धवीर्यैरजशिवपूजननिष्ठैः, रविमरुतमहेन्द्रसंनिकाशैः सुदृढैः सुरमथनैः सुसेवितं यत्।

Verse 75

शास्त्रवेदपुराणेषु येये धर्माः प्रकीर्तिताः । शिवप्रियास्सदा देवास्ते धर्मास्तत्र सर्वतः

शास्त्रवेदपुराणेषु ये ये धर्माः प्रकीर्तिताः, ते सर्वे शिवप्रियैः देवैः सर्वतः प्रतिष्ठिताः।

Verse 76

एवं लब्धवरास्ते तु दैतेयास्तारकात्मजाः । शैवं मयमुपाश्रित्य निवसंति स्म तत्र ह

एवं लब्धवरास्ते दैतेयास्तारकात्मजाः, शैवं मयमुपाश्रित्य तत्र ह निवसन्ति स्म।

Verse 77

सर्वं त्रैलोक्यमुत्सार्य प्रविश्य नगराणि ते । कुर्वंति स्म महद्राज्यं शिवमार्गरतास्सदा

सर्वं त्रैलोक्यमुत्सार्य ते नगराणि प्रविश्य, महद्राज्यं कुर्वन्ति स्म, शिवमार्गरताः सदा।

Verse 78

ततो महान् गतः कालो वसतां पुण्यकर्मणाम् । यथासुखं यथाजोषं सद्राज्यं कुर्वतां मुने

ततः पुण्यकर्मणां तत्र वसतां महान् कालो व्यतीतः। ते यथासुखं यथाजोषं च, मुने, सद्राज्यं सुव्यवस्थितं कुर्वन्तोऽभवन्॥