Adhyaya 22
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 2271 Verses

गिरिजाया तपोऽनुज्ञा (Permission for Girijā’s Austerities)

अध्यायेऽस्मिन् पार्वत्याः तपोव्रतस्य सामाजिकानुज्ञा निरूप्यते। देवमुनौ गते सा हर्षिता सती हरप्राप्तये तपसि मनः स्थापयति। तस्याः सख्यौ जया-विजये मध्यस्थे भवतः; प्रथमं हिमवन्तं गत्वा पार्वत्याः संकल्पं विनयेन निवेदयतः, तपसा शिवसाधनं कुलस्य भाग्यसिद्ध्यै इति च प्रतिपादयतः। हिमवान् अनुमन्यते, मेनायाः सम्मतिं च आवश्यकां मन्यते, फलम् अवश्यं मङ्गलम् इति वदति। ततः सख्यौ मातरं प्रति गत्वा अनुमतिं याचते। एवं वनतपः धर्मानुगतं, न तु आवेगजन्यं पलायनम्; अनुमतिसंभार-तत्परता च वनतपसि प्रवृत्तेः पूर्वरूपेण वर्ण्यते।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । त्वयि देवमुने याते पार्वती हृष्टमानसा । तपस्साध्यं हरं मेने तपोर्थं मन आदधे

ब्रह्मोवाच— त्वयि देवमुने याते, पार्वती हृष्टमानसा; तपसा साध्यं हरं मेने, तपोर्थं मन आदधे।

Verse 2

ततः सख्यौ समादाय जयां च विजयां तथा । मातरं पितरं चैव सखीभ्यां पर्यपृच्छत

ततः सख्यौ समादाय जयां च विजयां तथा; मातरं पितरं चैव सखीभ्यां पर्यपृच्छत।

Verse 3

प्रथमं पितरं गत्वा हिमवन्तं नगेश्वरम् । पर्यपृच्छत्सुप्रणम्य विनयेन समन्विता

प्रथमं पितरं गत्वा हिमवन्तं नगेश्वरम्; सुप्रणम्य विनयेन समन्विता पर्यपृच्छत।

Verse 4

सख्यावूचतुः । हिमवञ्च्छ्रूयतां पुत्री वचनं कथ्यतेऽधुना । सा स्वयं चैव देहस्य रूपस्यापि तथा पुनः

सख्यावूचतुः—हे हिमवन्, शृणु; अद्य ते पुत्र्याः वचनं वक्ष्यामः। सा स्वयमेव देहस्य रूपस्य च पुनः पुनः उक्तवती।

Verse 5

भवतो हि कुलस्यास्य साफल्यं कर्तुमिच्छति । तपसा साधनीयोऽसौ नान्यथा दृश्यतां व्रजेत्

भवतः कुलस्यास्य साफल्यं कर्तुम् इच्छति सः। तपसा एव साधनीयः, नान्यथा दृश्यतां व्रजेत्॥

Verse 6

तस्माच्च पर्वतश्रेष्ठ देह्याज्ञां भवताधुना । तपः करोतु गिरिजा वनं गत्वेति सादरम्

तस्मात् पर्वतश्रेष्ठ, देहि आज्ञां भवता अधुना। गिरिजा वनं गत्वा तपः करोतु—इति सादरम्॥

Verse 7

ब्रह्मोवाच । इत्येवं च तदा पृष्टस्सखीभ्यां मुनिसत्तम । पार्वत्या सुविचार्याथ गिरिराजोऽब्रवीदिदम्

ब्रह्मोवाच—इत्येवं तदा सखीभ्यां पृष्टः, मुनिसत्तम। पार्वत्याः सुविचार्याथ गिरिराजोऽब्रवीदिदम्॥

Verse 8

हिमालय उवाच । मह्यं च रोचतेऽत्यर्थं मेनायै रुच्यतां पुनः । यथेदं भवितव्यं च किमतः परमुत्तमम्

हिमालय उवाच— मह्यं ह्येतत् प्रस्तावनम् अत्यन्तं रोचते; मेनायै अपि पुनः रुच्यताम्। यथैवेदं भवितव्यं तथैव भवतु; अस्मात् परं परममङ्गलं किं स्यात्?

Verse 9

साफल्यं तु मदीयस्य कुलस्य च न संशयः । मात्रे तु रुच्यते चेद्वै ततः शुभतरं नु किम्

मदीयस्य कुलस्य साफल्यं न संशयः; यदि च माता मेना एव रुच्यते, ततः शुभतरं किं नु स्यात्?

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं पित्रा प्रोक्तं श्रुत्वा तु ते तदा । जग्मतुर्मातरं सख्यौ तदाज्ञप्ते तया सह

ब्रह्मोवाच—इत्येवं पित्रा प्रोक्तं वचनं श्रुत्वा ते तदा। सख्यौ मातरं जग्मतुस्तदाज्ञप्ते तया सह॥

Verse 11

गत्वा तु मातरं तस्याः पार्वत्यास्ते च नारद । सुप्रणम्य करो बध्वोचतुर्वचनमादरात्

ततः पार्वत्याः मातरं नारदः प्राप्य सुप्रणम्य करौ बद्ध्वा। आदरात् वचनं तामुवाच॥

Verse 12

सख्यावूचतुः । मातस्त्वं वचनं पुत्र्याः शृणु देवि नमोऽस्तु ते । सुप्रसन्नतया तद्वै श्रुत्वा कर्तुमिहार्हसि

सख्यावूचतुः—मातः देवि, नमोऽस्तु ते। पुत्र्याः वचनं शृणु; सुप्रसन्नचित्तया श्रुत्वा, यदिह कर्तव्यं तत् कर्तुमर्हसि।

Verse 13

तप्तुकामा तु ते पुत्री शिवार्थं परमं तपः । प्राप्तानुज्ञा पितुश्चैव तुभ्यं च परिपृच्छति

शिवार्थं परमं तपः कर्तुकामा तव पुत्री तप्तुकामा। पितुरनुज्ञां प्राप्य, तवापि अनुज्ञां परिपृच्छति।

Verse 14

इयं स्वरूपसाफल्यं कर्तुकामा पतिव्रते । त्वदाज्ञया यदि जायेत तप्यते च तथा तपः

पतिव्रते, इयं स्वरूपसाफल्यं कर्तुकामा। यदि तवाज्ञया भवेत्, तदा तथा तपः तप्यते निश्चयेन।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च ततस्सख्यौ तूष्णीमास्तां मुनीश्वर । नांगीचकार मेना सा तद्वाक्यं खिन्नमानसा

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ततः सख्यौ तूष्णीमास्तां मुनीश्वर । मेना तु खिन्नमानसा तद्वाक्यं नाङ्गीचकार ॥

Verse 16

ततस्सा पार्वती प्राह स्वयमेवाथ मातरम् । करौ बद्ध्वा विनीतात्मा स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

ततः सा पार्वती प्राह स्वयमेवाथ मातरम् । करौ बद्ध्वा विनीतात्मा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ॥

Verse 17

पार्वत्युवाच । मातस्तप्तुं गमिष्यामि प्रातः प्राप्तुं महेश्वरम् । अनुजानीहि मां गंतुं तपसेऽद्य तपोवनम्

पार्वत्युवाच—मातः, अहं तपसे गमिष्यामि, प्रातः महेश्वरं प्राप्नुयाम्। अद्य तपोवनं गन्तुं मां अनुजानीहि।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचः पुत्र्या मेना दुःख मुपागता । सोपाहूय तदा पुत्रीमुवाच विकला सती

ब्रह्मोवाच—इति पुत्र्याः वचः श्रुत्वा मेना दुःखेन समाकुला। सा तदा पुत्रीम् आहूय विकला सती इदम् उवाच।

Verse 19

मेनोवाच । दुःखितासि शिवे पुत्री तपस्तप्तुं पुरा यदि । तपश्चर गृहेऽद्य त्वं न बहिर्गच्छ पार्वति

मेनोवाच—शिवे पुत्रि, यदि त्वं दुःखिता तपः कर्तुं पुरा निश्चिता। अद्य गृहे एव तपश्चर; बहिर्न गच्छ पार्वति।

Verse 20

कुत्र यासि तपः कर्तुं देवास्संति गृहे मम । तीर्थानि च समस्तानि क्षेत्राणि विविधानि च

कुत्र यासि तपः कर्तुं? देवाः सन्ति गृहे मम। तीर्थानि च समस्तानि क्षेत्राणि विविधानि च॥

Verse 21

कर्तव्यो न हठः पुत्रि गंतव्यं न बहिः क्वचित् । साधितं किं त्वया पूर्वं पुनः किं साधयिष्यसि

कर्तव्यो न हठः पुत्रि, गन्तव्यं न बहिः क्वचित्। साधितं किं त्वया पूर्वं, पुनः किं साधयिष्यसि॥

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं तृतीये पार्वती पार्वतीतपोव नाम द्वाविंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयपुस्तके रुद्रसंहितायां तृतीयभागे पार्वतीखण्डे ‘पार्वतीतपोवन’नाम द्वाविंशोऽध्यायः समाप्तः॥

Verse 23

स्त्रीणां तपोवनगतिर्न श्रुता कामनार्थिनी । तस्मात्त्वं पुत्रि मा कार्षीस्तपोर्थं गमनं प्रति

स्त्रीणां तपोवनगतिर्न श्रुता कामनार्थिनी। तस्मात्त्वं पुत्रि मा कार्षीस्तपोर्थं गमनं प्रति॥

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्येवं बहुधा पुत्री तन्मात्रा विनवारिता । संवेदे न सुखं किंचिद्विनाराध्य महेश्वरम्

ब्रह्मोवाच—एवं बहुधा पुत्री तन्मात्रा विनिवारिता विनीतया च याचिता। तथापि महेश्वरमाराध्य विना तस्या न किञ्चित् सुखं संवेदे।

Verse 25

तपोनिषिद्धा तपसे वनं गंतुं च मेनया । हेतुना तेन सोमेति नाम प्राप शिवा तदा

मेनया तपसो निषिद्धा वनं गन्तुं च निवारिता। तेनैव हेतुना सा तदा ‘सोमा’ इति नाम प्राप शिवा।

Verse 26

अथ तां दुखितां ज्ञात्वा मेना शैलप्रिया शिवाम् । निदेशं सा ददौ तस्याः पार्वत्यास्तपसे मुने

अथ तां दुःखितां ज्ञात्वा मेना शैलप्रियां शिवाम्। मुने, सा पार्वत्याः शिवप्राप्त्यर्थं तपसे निदेशं ददौ।

Verse 27

मातुराज्ञां च संप्राप्य सुव्रता मुनिसत्तम । ततः स्वांते सुखं लेभे पार्वती स्मृतशंकरा

मातुराज्ञां समासाद्य सुव्रता मुनिसत्तम । ततः स्वान्ते सुखं लेभे पार्वती स्मृतशङ्करा ॥

Verse 28

मातरं पितरं साथ प्रणिपत्य मुदा शिवा । सखीभ्यां च शिवं स्मृत्वा तपस्तप्तुं समुद्गता

मातरं पितरं चाथ प्रणिपत्य मुदा शिवा । सखीभ्यां सह शिवं स्मृत्वा तपस्तप्तुं समुद्ययौ ॥

Verse 29

हित्वा मतान्यनेकानि वस्त्राणि विविधानि च । वल्कलानि धृतान्याशु मौंजीं बद्ध्वा तु शोभनाम्

अनेकानि मतानि विविधानि वस्त्राणि च हित्वा, सा शीघ्रं वल्कलानि धृत्वा, शोभनां मौञ्जीं च बद्ध्वा तपोव्रताय सुसज्जा बभूव।

Verse 30

हित्वा हारं तथा चर्म्म मृगस्य परमं धृतम् । जगाम तपसे तत्र गंगावतरणं प्रति

हारं हित्वा, मृगस्य परमं चर्म धृत्वा, स गङ्गावतरणं प्रति तत्र तपसे जगाम।

Verse 31

शंभुना कुर्वता ध्यानं यत्र दग्धो मनोभवः । गंगावतरणो नाम प्रस्थो हिमवतस्स च

यत्र शम्भुना ध्यानं कुर्वता मनोभवो दग्धः, हिमवतस्स प्रस्थो ‘गङ्गावतरण’ इति नाम्ना प्रसिद्धः।

Verse 32

हरशून्योऽथ ददृशे स प्रस्थो हिमभूभृतः । काल्या तत्रेत्य भोस्तात पार्वत्या जगदम्बया

अथ स हिमभूभृतः प्रस्थो हरशून्यः ददृशे। तत्र कालीकाऽब्रवीत्—“भोस्तात, अत्रैव” इति; जगदम्बा पार्वती तदवस्थां निरीक्ष्य प्रत्यवदत्।

Verse 33

यत्र स्थित्वा पुरा शंभुस्तप्तवान्दुस्तरं तपः । तत्र क्षणं तु सा स्थित्वा बभूव विरहार्दिता

यत्र पुरा शम्भुः दुस्तरं तपोऽतप्त, तत्रैव सा क्षणमात्रं स्थित्वा तत्क्षणादेव विरहदुःखेनार्दिता बभूव।

Verse 34

हा हरेति शिवा तत्र रुदन्ती सा गिरेस्सुता । विललापातिदुःखार्ता चिन्ताशोकसमन्विता

हा हरेति शिवा तत्र रुदन्ती गिरिस्सुता। विललापातिदुःखार्ता चिन्ताशोकसमन्विता॥

Verse 35

ततश्चिरेण सा मोहं धैर्य्या त्संस्तभ्य पार्वती । नियमायाऽभवत्तत्र दीक्षिता हिमवत्सुता

ततः चिरेण सा मोहं धैर्येण संस्तभ्य पार्वती। नियमायाभवत्तत्र दीक्षिता हिमवत्सुता॥

Verse 36

तपश्चकार सा तत्र शृंगितीर्थे महोत्तमे । गौरीशिखर नामासीत्तत्तपःकरणाद्धि तत्

सा तत्र शृङ्गितीर्थे महोत्तमे तपश्चकार। तस्याः तपःकरणात् तद् शिखरं “गौरीशिखर” इति नामाभवत्॥

Verse 37

सुंदराश्च द्रुमास्तत्र पवित्राश्शिवया मुने । आरोपिताः परीक्षार्थं तपसः फलभागिनः

मुने, तत्र शिवया परीक्षार्थं सुन्दराः पवित्राश्च द्रुमाः आरोपिताः। ते तपसः फलभागिनोऽभवन्॥

Verse 38

भूभिशुद्धिं ततः कृत्वा वेदीं निर्माय सुन्दरी । तथा तपस्समारब्धं मुनीनामपि दुष्करम्

ततः सा सुन्दरी भूभिशुद्धिं कृत्वा वेदीं निर्माय, मुनीनामपि दुष्करं तपः समारब्धवती॥

Verse 39

विगृह्य मनसा सर्वाणींद्रियाणि सहाशु सा । समुपस्थानिके तत्र चकार परमं तपः

मनसा सर्वाणि इन्द्रियाणि सह दृढं निगृह्य सा शीघ्रं तत्र समुपस्थानिके गत्वा परमं तपश्चकार।

Verse 40

ग्रीष्मे च परितो वह्निं प्रज्वलंतं दिवानिशम् । कृत्वा तस्थौ च तन्मध्ये सततं जपती मनुम

ग्रीष्मे परितो वह्निं दिवानिशं प्रज्वलन्तं कृत्वा, तन्मध्ये तस्थौ सततं मनुं जपन्ती।

Verse 41

सततं चैव वर्षासु स्थंडिले सुस्थिरासना । शिलापृष्ठे च संसिक्ता बभूव जलधारया

वर्षासु अपि सततं स्थण्डिले सुस्थिरासना, शिलापृष्ठे च जलधारया संसिक्ता अपि न विचचाल।

Verse 42

शीते जलांतरे शश्वत्तस्थौ सा भक्तितत्परा । अनाहारातपत्तत्र नीहारे निशासु च

शीते जलान्तरे सा शश्वत् तस्थौ भक्तितत्परा। अनाहारतपः कृत्वा नीहारे निशि चासह॥

Verse 43

एवं तपः प्रकुर्वाणा पंचाक्षरजपे रता । दध्यौ शिवं शिवा तत्र सर्वकामफलप्रदम्

एवं तपः प्रकुर्वाणा पञ्चाक्षरजपे रता। दಧ್ಯौ शिवं शिवा तत्र सर्वकामफलप्रदम्॥

Verse 44

स्वारोपिताच्छुभान्वृक्षान्सखीभिस्सिंचती मुदा । प्रत्यहं सावकाशे सा तत्रातिथ्यमकल्पयत्

स्वारोपितान् शुभान् वृक्षान् सखीभिः सह सा मुदा सिञ्चती। प्रत्यहं सावकाशे सा तत्रातिथ्यमकल्पयत्॥

Verse 45

वातश्चैव तथा शीतवृष्टिश्च विविधा तथा । दुस्सहोऽपि तथा घर्म्मस्तया सेहे सुचित्तया

वातश्च तथा शीतवृष्टिश्च विविधा तथा। दुस्सहोऽपि तथा घर्मस्तया सेहे सुचित्तया॥

Verse 46

दुःखं च विविधं तत्र गणितं न तयागतम् । केवलं मन आधाय शिवे सासीत्स्थिता मुने

दुःखं च विविधं तत्र गणितं न तयागतम्। केवलं मन आधाय शिवे सासीत्स्थिता मुने॥

Verse 47

प्रथमं फलभोगेन द्वितीयं पर्णभोजनैः । तपः प्रकुर्वती देवी क्रमान्निन्येऽमिताः समाः

प्रथमं फलभोगेन द्वितीयं पर्णभोजनैः। एवं क्रमशस्तपः कुर्वती देवी पार्वती शिवप्राप्त्यर्थं सर्वात्मना नियमेन अमिताः समाः निन्ये॥

Verse 48

ततः पर्णान्यपि शिवा निरस्य हिमवत्सुता । निराहाराभवद्देवी तपश्चरणसंरता

ततः शिवा हिमवत्सुता पर्णान्यपि निरस्य। देवी निराहाराभवत् तपश्चरणे संरताऽभूच्छिवप्राप्त्यैकनिष्ठा॥

Verse 49

आहारे त्यक्तपर्णाभूद्यस्माद्धिमवतः सुतः । तेन देवैरपर्णेति कथिता नामतः शिवा

आहारे त्यक्तपर्णाभूद्यस्माद्धिमवतः सुता; तेन देवैरपर्णेति नामतः शिवा कथिता।

Verse 50

एका पादस्थिता सासीच्छिवं संस्मृत्य पार्वती । पंचाक्षरं जपंती च मनुं तेपे तपो महत्

एका पादस्थिता सा आसीच्छिवं संस्मृत्य पार्वती । पञ्चाक्षरं जपन्ती च मनुं तेपे तपो महत् ॥

Verse 51

चीरवल्कलसंवीता जटासंघातधारिणी । शिवचिंतनसंसक्ता जिगाय तपसा मुनीम्

चीरवल्कलसंवीता जटासङ्घातधारिणी । शिवचिन्तनसंसक्ता जिगाय तपसा मुनीम् ॥

Verse 52

एवं तस्यास्तपस्यन्त्या चिंतयंत्या महेश्वरम् । त्रीणि वर्ष सहस्राणि जग्मुः काल्यास्तपोवने

एवं तस्यास्तपस्यन्त्या चिन्तयन्त्या महेश्वरम् । त्रीणि वर्षसहस्राणि जग्मुः काल्यास्तपोवने ॥

Verse 53

षष्टिवर्षसहस्राणि यत्र तेपे तपो हरः । तत्र क्षणमथोषित्वा चिंतयामास सा शिवा

षष्टिवर्षसहस्राणि यत्र तेपे तपो हरः । तत्र क्षणमथोषित्वा चिन्तयामास सा शिवा ॥

Verse 54

नियमस्थां महादेव किं मां जानासि नाधुना । येनाहं सुचिरं तेन नानुयाता तवोरता

पार्वत्युवाच—नियमस्थां मां महादेव किमद्यापि न जानासि? येन नियमेनाहं सुचिरं तपश्चरितवती, तेनैव तवोरतां व्रतं नानुयाता।

Verse 55

लोके वेदे च गिरिशो मुनिभिर्गीयते सदा । शंकरस्य हि सर्वज्ञस्सर्वात्मा सर्वदर्शनः

लोके वेदे च गिरिशो मुनिभिः सदा गीयते; शंकरो हि सर्वज्ञः सर्वात्मा सर्वदर्शनः।

Verse 56

सर्वभूतिप्रदो देवस्सर्वभावानुभावनः । भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं सर्वक्लेशनिवारणः

स देवः सर्वभूतिप्रदः सर्वभावानुभावनः; भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं सर्वक्लेशनिवारणः।

Verse 57

सर्वकामान्परित्यज्य यदि चाहं वृषध्वजे । अनुरक्ता तदा सोत्र संप्रसीदतु शंकरः

सर्वकामान् परित्यज्य यदि चाहं वृषध्वज । त्वय्यनुरक्ता तदा सोऽत्र संप्रसीदतु शंकरः ॥

Verse 58

यदि नारद तत्रोक्तमंत्रो जप्तश्शराक्षरः । सुभक्त्या विधिना नित्यं संप्रसीदतु शंकरः

यदि नारद तत्रोक्तं मन्त्रं जप्तं शराक्षरम् । सुभक्त्या विधिना नित्यं संप्रसीदतु शंकरः ॥

Verse 59

यदि भक्त्या शिवस्याहं निर्विकारा यथोदितम् । सर्वेश्वरस्य चात्यंतं संप्रसीदतु शंकरः

यदि भक्त्या शिवस्याहं निर्विकारा यथोदितम्, सर्वेश्वरः शंकरोऽत्यन्तं संप्रसीदतु मे।

Verse 60

एवं चिंतयती नित्यं तेपे सा सुचिरं तपः । अधोमुखी निर्विकारा जटावल्कलधारिणी

एवं चिन्तयती नित्यं सा सुचिरं तपस्तेपे; अधोमुखी निर्विकारा जटावल्कलधारिणी।

Verse 61

तथा तया तपस्तप्तं मुनीनामपि दुष्करम् । स्मृत्वा च पुरुषास्तत्र परमं विस्मयं गताः

तथा तया तपस्तप्तं मुनीनामपि दुष्करम्; स्मृत्वा तत्तपसः सर्वे परमं विस्मयं गताः।

Verse 62

तत्तपोदर्शनार्थं हि समाजग्मुश्च तेऽखिलाः । धन्यान्निजान्मन्यमाना जगदुश्चेति सम्मताः

तस्य तपसो दर्शनार्थं हि ते सर्वे समाजग्मुः। स्वजनान् धन्यान् मन्यमानाः जगति तदिति निश्चयेनोचुः॥

Verse 63

महतां धर्म्मवृद्धेषु गमनं श्रेय उच्यते । प्रमाणं तपसो नास्ति मान्यो धर्म्मस्सदा बुधैः

महतां धर्मवृद्धेषु गमनं श्रेय उच्यते। तपसो नास्ति प्रमाणं, तस्माद् धर्मः सदा बुधैर्मान्यः॥

Verse 64

श्रुत्वा दृष्ट्वा तपोऽस्यास्तु किमन्यैः क्रियते तपः । अस्मात्तपोऽधिकं लोके न भूतं न भविष्यति

श्रुत्वा दृष्ट्वा तपोऽस्यास्तु किमन्यैः क्रियते तपः । अस्मात् तपोऽधिकं लोके न भूतं न भविष्यति ॥

Verse 65

जल्पंत इति ते सर्वे सुप्रशस्य शिवातपः । जग्मुः स्वं धाम मुदिताः कठिनांगाश्च ये ह्यपि

एवं परस्परं जल्पन्तः सर्वेऽपि शिवार्थं कृतं तपः सुप्रशशंसुः। मुदिता स्वं स्वं धाम जग्मुः, येऽपि कठिनाङ्गा बभूवुः।

Verse 66

अन्यच्छृणु महर्षे त्वं प्रभावं तपसोऽधुना । पार्वत्या जगदम्बायाः पराश्चर्य्यकरं महत्

अन्यच्च शृणु महर्षे त्वं, तपसः प्रभावमधुना। पार्वत्या जगदम्बायाः पराश्चर्यकरं महत्।

Verse 67

तदाश्रमगता ये च स्वभावेन विरोधिनः । तेप्यासंस्तत्प्रभावेण विरोधरहि तास्तदा

तदाश्रमगता ये च स्वभावेन विरोधिनः। तेऽपि तस्याः प्रभावेण तदा विरोधरहिता अभवन्।

Verse 68

सिंहा गावश्च सततं रागादिदोषसंयुताः । तन्महिम्ना च ते तत्र नाबाधंत परस्परम्

सिंहा गावश्च सततं रागादिदोषसंयुताः। तन्महिम्ना च ते तत्र परस्परं नाबाधन्त।

Verse 69

अथान्ये च मुनिश्रेष्ठ मार्ज्जारा मूषकादयः । निसर्गाद्वैरिणो यत्र विक्रियंते स्म न क्वचित्

अथ तत्र मुनिश्रेष्ठ मार्जारमूषकादयः । स्वभाववैरिणोऽपि न कदाचिद् वैरं विकुर्वते स्म ॥

Verse 70

वृक्षाश्च सफलास्तत्र तृणानि विविधानि च । पुष्पाणि च विचित्राणि तत्रासन्मुनिसत्तम

वृक्षाश्च सफलास्तत्र तृणानि विविधानि च । पुष्पाणि च विचित्राणि तत्रासन् मुनिसत्तम ॥

Verse 71

तद्वनं च तदा सर्वं कैलासेनोपमान्वितम् । जातं च तपस्तस्यास्सिद्धिरूपमभूत्तदा

तद्वनं च तदा सर्वं कैलासेनोपमान्वितम् । जातं च तपसस्तस्याः सिद्धिरूपमभूत्तदा ॥

Frequently Asked Questions

Pārvatī’s decision to undertake tapas to attain Śiva is formally taken to her parents through her companions; Himavān explicitly approves and directs that Menā’s assent also be obtained.

It encodes tapas as dharma-aligned sādhana: renunciation is framed not as social rupture but as a sanctioned transition, integrating personal resolve with cosmic purpose and familial order.

Pārvatī is highlighted as Girijā—the ascetic aspirant; Jayā and Vijayā function as ritual-social mediators; Himavān appears as dharmic authority validating the tapas pathway toward Hara (Śiva).