Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 42

कार्त्तिकेयान्वेषण-नन्दिसंवाद-वर्णनम्

Search for Kārttikeya and the Nandī Dialogue

कृत्तिका ऊचुः । वत्स सैन्यान्यसंख्यानि वेष्टयामासुरालयम् । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं महाभयमुपस्थितम्

kṛttikā ūcuḥ | vatsa sainyānyasaṃkhyāni veṣṭayāmāsurālayam | kiṃ kartavyaṃ kva gaṃtavyaṃ mahābhayamupasthitam

कृत्तिका ऊचुः । वत्स सैन्यान्यसंख्यानि वेष्टयामासुरालयम् । किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यं महाभयमुपस्थितम् ॥

कृत्तिकाःthe Kṛttikās
कृत्तिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृत्तिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन
वत्सdear child
वत्स:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; संबोधन विभक्ति (Vocative); एकवचन
सैन्यानिarmies, troops
सैन्यानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन
असंख्यानिcountless
असंख्यानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + संख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; ‘सैन्यानि’ इति विशेषण
वेष्टयामासुःhave surrounded
वेष्टयामासुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवेष्ट् (धातु)
Formलिट् लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन
आलयम्dwelling, abode
आलयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति; एकवचन; प्रश्नार्थक (interrogative)
कर्तव्यम्to be done
कर्तव्यम्:
Karya (कार्य/विधेय)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभाव्य/कर्तव्यता-वाचक कृदन्त (Gerundive, तव्यत्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन
क्वwhere?
क्व:
Desha (देश/प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb of place)
गन्तव्यम्to be gone to, where to go
गन्तव्यम्:
Gati (गति/विधेय)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + तव्यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभाव्य/कर्तव्यता-वाचक कृदन्त (Gerundive, तव्यत्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन
महाभयम्great fear
महाभयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; कर्मधारयः—महच्च तत् भयम्
उपस्थितम्has arrived, is present
उपस्थितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; ‘महाभयम्’ इति विशेषण

Kṛttikās

Tattva Level: pashu

K
Kṛttikās

FAQs

It portrays the devotee’s moment of संकट (crisis) where human calculation fails; in Shaiva thought, such fear becomes the turning point that drives surrender to Pati (Shiva), the ultimate protector beyond worldly forces.

The verse sets the narrative ground for seeking refuge in Saguna Shiva—approaching the Lord as a living protector. In Shiva Purana practice, this same reliance is expressed through Linga-worship, where the devotee turns anxiety into prayer, offering, and remembrance.

In moments of भय (fear), repeat the Panchākṣarī “Om Namaḥ Śivāya,” mentally take refuge at Shiva’s feet, and (where tradition permits) apply Tripuṇḍra-bhasma as a reminder of Shiva’s guardianship and inner steadiness.