Rig Veda 5.47.3: Mandala 5, Sukta 47, Mantra 3
Sukta 5.47
Rishi: Atri (Ātreya tradition)
Devata: Symbolic/cosmic: solar/fiery power (ukṣā aruṣa suparṇa) and the ordered cosmos (rajas, antau)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥
Transliteration
ukṣā́ samudró aruṣáḥ su-párṇaḥ pū́rvasya yóniṃ pitúr ā́ viveśa | mádhye divó ní-hitaḥ pṛ́śnir áśmā ví cakrame rájasas pā́ty ántau ||
Translation
उक्षा समुद्रोऽरुषः सुपर्णः पूर्वस्य पितुर्योनिम् आविवेश। मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा विचक्रमे रजसः पात्यन्तौ—विश्वस्य सीम्नी धारयन् यथा ऋतं सत्यं च स्थिरं तिष्ठेत्।
Word by Word
उक्षाthe bull (fertilizing one)
उक्षा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक) < √उक्ष्/वृष् (वर्षणे/सेचने) (निघण्टु-वृषभार्थ)
समुद्रःthe ocean; (also) the cosmic sea
समुद्रः:
कर्तृ (उक्षा-समुद्रः: समनाधिकरण-समासार्थ/विशेषणभाव)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अरुषःruddy, tawny
अरुषः:
कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
सुपर्णःthe fair-winged one (bird-like)
सुपर्णः:
कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
पूर्वस्यof the former/earlier
पूर्वस्य:
सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
योनिम्womb; source; seat
योनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
पितुःof the father
पितुः:
सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
आto, into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
विवेशentered
विवेश:
क्रिया
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण
TypeNoun (locative adverbial)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (मध्ये इत्यस्य)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
निहितःplaced, deposited
निहितः:
कर्तृ-विशेषणम् (पृश्निः/अश्मा इत्यस्य)
TypeParticiple (Adjective)
Rootनि + √धा (धारणे) → निहित (कृदन्त)
पृश्निःthe speckled one; (often) the dappled cow/cloud
पृश्निः:
कर्तृ/आधारभूत-विषय (निहितः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अश्माstone; rock
अश्मा:
कर्तृ (पृश्निः अश्मा: समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
विapart, widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
चक्रमेstrode; stepped
चक्रमे:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्रम् (गत्यर्थ)
रजसःof the space/region (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध (पात्यन्तौ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
पात्यन्तौdescending/falling
पात्यन्तौ:
कर्तृ-विशेषणम्/समनाधिकरणम् (अन्तौ इत्यस्य)
TypeAdjective (dual)
Rootपात्यन्त (प्रातिपदिक; √पत्/पात् ‘to fly/fall’ से व्युत्पन्न, ‘falling/descending’ अर्थे)
अन्तौthe two ends/bounds
अन्तौ:
कर्तृ (चक्रमे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.