Rig Veda 10.97.13 — Mandala 10, Sukta 97, Mantra 13

Sukta 10.97

Rishi: Unknown/collective.

Devata: Oṣadhayaḥ (implied as expellers); addressed antagonist: Yakṣma; auxiliary: Vāta (wind) as carrier of expulsion.

Chandas: Anuṣṭubh (approx.).

Samhita Patha (Devanagari)

साकं यक्ष्म प्र पत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥

Transliteration

sā́kaṁ yákṣma prá pata cā́ṣeṇa kikidī́vinā | sā́kaṁ vā́tasya dhrā́jyā sā́kaṁ naśya nihā́kayā ||

Translation

साकं यक्ष्म प्र पत चाषेण किकिदीविना । साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥

Word by Word

• साकम्: together, along with
• साकम्: Adverbial (सहकार/साहचर्य)
• Type: Indeclinable
• Root: साकम् (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *sem-? (सह/सम्-भाव) पारिभाषिक

• यक्ष्म: disease, wasting sickness
• यक्ष्म: Karma
• Type: Noun
• Root: यक्ष्म (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, away
• प्र: Verb-modifier
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग)

• पत: fly away!, fall away!
• पत: (आज्ञा) क्रिया
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) = पत्/पतति

• चाषेण: with the chāṣa-bird (a bird used as expeller/omen)
• चाषेण: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: चाष (प्रातिपदिक)

• किकिदीविना: with the kikidīvin-bird
• किकिदीविना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: किकिदीविन् (प्रातिपदिक; पक्षिनाम)

• साकम्: together
• साकम्: Adverbial (साहचर्य)
• Type: Indeclinable
• Root: साकम् (अव्यय)

• वातस्य: of the wind
• वातस्य: Genitive-relation (सम्बन्ध) to ध्राज्या
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• ध्राज्या: with the rushing force/impulse (of wind)
• ध्राज्या: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ध्राज्य (प्रातिपदिक; Vedic) < ध्राज्/ध्राजति? (तेज/वेग)

• साकम्: together
• साकम्: Adverbial (साहचर्य)
• Type: Indeclinable
• Root: साकम् (अव्यय)

• नश्य: perish!, disappear!
• नश्य: (आज्ञा) क्रिया
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु) = नश्यति

• निहाकया: with the mist/fog (as with a covering)
• निहाकया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: निहाक (प्रातिपदिक; Vedic) < निह्/निहाक- ‘mist, fog, darkness’