Sukta 73
Sukta 10.73
Likely Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.73; verify against specific śākhā lists)
Indra (with Maruts as auxiliaries)
Triṣṭubh
अयं त्रिष्टुभः सूक्तः इन्द्रस्य जन्म वर्धनं च जयबलं च स्तौति। मरुतः सखायो बलवर्धकाः सन्तः तम् अवरोधकशक्तीनां निघ्नाय प्रबलयन्ति। सृष्ट्युपमाभ्यः रणविजयपर्यन्तं प्रवृत्तं स्तोत्रं ततः अन्तर्ज्योतिषि निवर्तते—ऋषय इन्द्रं याचन्ते यत् स तमः अपवर्तयेत्, चक्षुषि दर्शनं पूरयेत्, च निगूढनिधिमिव बन्धान् मोचयेत्।
Mantras
Mantra 1
जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्निन्द्रं मरुतश्चिदत्र माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा ॥
जनिष्ठ उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः। अवर्धन् इन्द्रं मरुतश्चिदत्र माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा॥
Mantra 2
द्रुहो निषत्ता पृशनी चिदेवैः पुरू शंसेन वावृधुष्ट इन्द्रम् । अभीवृतेव ता महापदेन ध्वान्तात्प्रपित्वादुदरन्त गर्भाः ॥
द्रुहो निषत्ता पृशनी चिदेवैः पुरू शंसेन वावृधुष्ट इन्द्रम्। अभीवृतेव ता महापदेन ध्वान्तात्प्रपित्वादुदरन्त गर्भाः॥
Mantra 3
ऋष्वा ते पादा प्र यज्जिगास्यवर्धन्वाजा उत ये चिदत्र । त्वमिन्द्र सालावृकान्त्सहस्रमासन्दधिषे अश्विना ववृत्याः ॥
ऋष्वा ते पादा प्र यज्जिगास्यवर्धन् वाजा उत ये चिदत्र। त्वमिन्द्र सालावृकान्त्सहस्रमासन्दधिषे अश्विना ववृत्याः॥
Mantra 4
समना तूर्णिरुप यासि यज्ञमा नासत्या सख्याय वक्षि । वसाव्यामिन्द्र धारयः सहस्राश्विना शूर ददतुर्मघानि ॥
समाना तूर्णिरुप यासि यज्ञम्; नासत्या सख्याय वक्षि। वसाव्यामिन्द्र धारयः; सहस्राश्विना शूर ददतुर्मघानि॥
Mantra 5
मन्दमान ऋतादधि प्रजायै सखिभिरिन्द्र इषिरेभिरर्थम् । आभिर्हि माया उप दस्युमागान्मिहः प्र तम्रा अवपत्तमांसि ॥
मन्दमान ऋतादधि प्रजायै सखिभिरिन्द्र इषिरेभिरर्थम्। आभिर्हि माया उप दस्युमागान्मिहः प्र तम्रा अवपत्तमांसि॥
Mantra 6
सनामाना चिद्ध्वसयो न्यस्मा अवाहन्निन्द्र उषसो यथानः । ऋष्वैरगच्छः सखिभिर्निकामैः साकं प्रतिष्ठा हृद्या जघन्थ ॥
सनामाना चिद्ध्वसयो न्यस्मा अवाहन्निन्द्र उषसो यथानः। ऋष्वैरगच्छः सखिभिर्निकामैः साकं प्रतिष्ठा हृद्या जघन्थ॥
Mantra 7
त्वं जघन्थ नमुचिं मखस्युं दासं कृण्वान ऋषये विमायम् । त्वं चकर्थ मनवे स्योनान्पथो देवत्राञ्जसेव यानान् ॥
त्वं नमुचिं यज्ञविपर्ययकारिणं मखस्युं दासं जघन्थ; ऋषये विमायं कृत्वा बाधकं वशीकृतवान्। त्वं मनवे स्योनान् पथः अकरः—देवत्रान् मार्गान्, ऋजून्, साक्षाद्गमनवत्।
Mantra 8
त्वमेतानि पप्रिषे वि नामेशान इन्द्र दधिषे गभस्तौ । अनु त्वा देवाः शवसा मदन्त्युपरिबुध्नान्वनिनश्चकर्थ ॥
ईशान इन्द्र, त्वम् एतानि बलानि पप्रिषे, नामभिः विव्यक्तानि अकरः; गभस्तौ तानि दधिषे। अनु त्वा देवाः शवसा मदन्ति; उपरिबुध्नान् अकरः, वनिनश्च शक्तीः ससर्जिथ।
Mantra 9
चक्रं यदस्याप्स्वा निषत्तमुतो तदस्मै मध्विच्चच्छद्यात् । पृथिव्यामतिषितं यदूधः पयो गोष्वदधा ओषधीषु ॥
यदा अस्य चक्रम् अप्सु निषत्तं, तदा तदस्मै मध्वेव आच्छाद्येत। यदा पृथिव्याम् अतिषितम् ऊधः, तदा त्वं पयः गोषु ओषधीषु च अदधाः।
Mantra 10
अश्वादियायेति यद्वदन्त्योजसो जातमुत मन्य एनम् । मन्योरियाय हर्म्येषु तस्थौ यतः प्रजज्ञ इन्द्रो अस्य वेद ॥
अश्वादियायेति यद्वदन्त्योजसो जातमुत मन्य एनम् । मन्योरियाय हर्म्येषु तस्थौ यतः प्रजज्ञ इन्द्रो अस्य वेद ॥ अनुवादः—“अश्वात् स आगतः” इति वदन्ति; ओजसः जातं तमहं मन्ये। स मन्योरागत्य हर्म्येषु तस्थौ; यतः स प्रजज्ञे—तदस्य मूलमिन्द्र एव वेद।
Mantra 11
वयः सुपर्णा उप सेदुरिन्द्रं प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः । अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्यस्मान्निधयेव बद्धान् ॥
वयः सुपर्णा उप सेदुरिन्द्रं प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः । अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्यस्मान्निधयेव बद्धान् ॥ अनुवादः—वयं सुपर्णा इव इन्द्रमुपास्महे—प्रियमेधसो ऋषयः, नाधमानाः। ध्वान्तमपावृणु; चक्षुः पूरय; निधयेव बद्धानस्मान् मुमोचय।
Inside Sukta 73
How it unfolds
- Where it opens
Indra’s potent birth and the amplification of his might—Maruts themselves ‘increase’ him as the hero is established.
- Development
The hymn moves through images of driving down ancient destructive forces and clearing a firm standing-place, with comradeship and shared desire (nikāma) as the engine of victory.
- Climax
A decisive turning to illumination: darkness is to be unrolled and the inner eye filled—victory becomes vision.
- Where it settles
The seers, like winged birds, sit near Indra and ask to be released from binding constraints, concluding in a prayer for freedom and awakened sight.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is the ugra and ojiṣṭha—formidable and most powerful—delighting in strength, conquering hostile powers, and opening the way for light and right order. He is repeatedly invoked with the Maruts, whose storm-force and fellowship magnify his victorious energy.
- Cosmic functionBreaker of obstructions and renewer of the world’s pathways: he drives down ancient destructive forces, clears the standing-place (pratiṣṭhā), and enables the emergence of light, dawn, and expansive life.
- Inner significanceThe force of awakened will and luminous intelligence that dispels inner darkness, strengthens resolve, and releases consciousness from binding limitations—so vision (cakṣus) becomes full and unobstructed.
The seer
- Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution; some verse-level attributions vary in later lists)Śāktya lineage (as indicated by patronymic; gotra details are not consistently preserved in all recensions) · A late Ṛgvedic seer associated with Mandala 10 hymns that blend heroic Indra praise with reflective, inward petitions for light and liberation.
Famous verses
जनिष्ठा उग्रः सहसे तुराय मन्द्र ओजिष्ठो बहुलाभिमानः । अवर्धन्निन्द्रं मरुतश्चिदत्र माता यद्वीरं दधनद्धनिष्ठा ॥सनामाना चिद्ध्वसयो न्यस्मा अवाहन्निन्द्र उषसो यथानः । ऋष्वैरगच्छः सखिभिर्निकामैः साकं प्रतिष्ठा हृद्या जघन्थ ॥apa dhvāntam ūrṇuhi pūrdhi cakṣuḥ
Attributes of the deity
- Might (ojas), victory, and swiftness
- Obstruction-slayer and path-opener
- Companioned by the Maruts (collective power and ardor)
- Giver of light/vision and liberation from bonds
- Protector of the standing-place (pratiṣṭhā) and right order
Also by this seer
- Attributed in traditional indices to portions of Mandala 10 Indra-hymns (recension-dependent)
- Connected in later catalogues with hymns where Indra is invoked for both victory and inner awakening
The rite, step by step
- Saṅkalpa: state the aim—strength, victory over impediments, and clarity of vision
- Āvāhana: invite Indra together with the Maruts as supportive companions
- Stuti: recite the hymn emphasizing Indra’s birth, growth, and heroic acts
- Nivāraṇa: explicitly pray for the driving down of ‘ancient ruinous powers’ and inner resistances
- Prasāda: conclude with petitions for light—removal of darkness, fullness of vision, and release from bonds
- Śānti/Avabhṛtha intention: dedicate the gained force to dharma, protection, and well-being
Offerings
- Soma (where applicable in Soma-yajña contexts)
- Ghee (ājya) into Agni
- Oblations with Indra/Marut formulas (as per śrauta/gṛhya adaptation)
- Optional: stotra-śastra recitation as the primary ‘offering’ in non-Soma settings
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s power and victories—especially with the Maruts as his companions—and then turns that victory inward, asking Indra to remove darkness, strengthen vision, and free the worshippers from bondage.
The Maruts represent a collective storm-force and comradeship that intensifies Indra’s strength; the hymn portrays them as helpers who ‘increase’ Indra and support the overcoming of obstacles.
Along with a request for outer protection, it is a spiritual request for inner clarity: to dispel ignorance and fear, awaken insight, and regain freedom—like being released from a binding that kept one’s treasure hidden.
Ask anything about Sukta 73 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
