
Sukta 10.40
Aśvinau
अयं सूक्तः प्रातर्वाहौ दिव्यौ भिषजौ अश्विनौ प्रति त्वरितः सस्नेह आह्वानः—कुत्र स्थः, अद्य कं प्रति आगच्छथ इति पृच्छति। तयोः शीघ्ररथं, कुलं-कुलं प्रति हितकारितां, प्रसिद्धान् च त्राणकर्माणि स्तौति—दुर्बलानां शमनम्, असहायानां रक्षणम्, अवरुद्धानां “व्रजानां” विवर्तनं च, येन श्रीः आरोग्यं च प्रवहति। कवेरभिप्रायः यज्ञमानगृहं यथाकालं (प्रातः) यमौ आकर्षयितुं, शान्तिं स्वस्तिं क्षेमं च, जीवनस्य संक्रान्तिषु सफलं पारगमनं च प्रापयितुम्।
Mantra 1
रथं यान्तं कुह को ह वां नरा प्रति द्युमन्तं सुविताय भूषति । प्रातर्यावाणं विभ्वं विशेविशे वस्तोर्वस्तोर्वहमानं धिया शमि ॥
कुह कः वा नरा युवयोः यान्तं रथं प्रति द्युमन्तं सुविताय भूषति? प्रातर्यावाणौ विभ्वौ विशे-विशे गच्छन्तौ, वस्तोर्-वस्तोर् वहमानौ—वयं धिया युवां शमयाम; युवयोः आगमनं अस्मासु शान्तिं नयतु।
Mantra 2
कुह स्विद्दोषा कुह वस्तोरश्विना कुहाभिपित्वं करतः कुहोषतुः । को वां शयुत्रा विधवेव देवरं मर्यं न योषा कृणुते सधस्थ आ ॥
कुह स्विद्दोषा कुह वस्तोरश्विना कुहाभिपित्वं कुरुथः कुहोषथुः। को वां शयुत्रां विधवेव देवरं मर्यं न योषा कृणुते सधस्थ आ॥
Mantra 3
प्रातर्जरेथे जरणेव कापया वस्तोर्वस्तोर्यजता गच्छथो गृहम् । कस्य ध्वस्रा भवथः कस्य वा नरा राजपुत्रेव सवनाव गच्छथः ॥
प्रातर्जरेथे जरणेेव कापया वस्तोर्वस्तोर्यजता गच्छथो गृहम्। कस्य ध्वस्रा भवथः कस्य वा नरा राजपुत्रेव सवनाव गच्छथः॥
Mantra 4
युवां मृगेव वारणा मृगण्यवो दोषा वस्तोर्हविषा नि ह्वयामहे । युवं होत्रामृतुथा जुह्वते नरेषं जनाय वहथः शुभस्पती ॥
युवां मृगेव वारणां मृगण्यवो दोषा वस्तोर् हविषा नि ह्वयामहे। युवं होत्रामृतुथा जुह्वते नरेषं जनाय वहथः शुभस्पती॥
Mantra 5
युवां ह घोषा पर्यश्विना यती राज्ञ ऊचे दुहिता पृच्छे वां नरा । भूतं मे अह्न उत भूतमक्तवेऽश्वावते रथिने शक्तमर्वते ॥
हे अश्विनौ, युवां ह घोषा राज्ञो दुहिता यती पर्युचे; नरा युवां पृच्छे—“मे अह्नि च रात्रौ च भूतम्; अश्वावते रथिनेऽर्वते च शक्तिं दत्त, अग्रगामिने जीवनाय बलं दत्त।”
Mantra 6
युवं कवी ष्ठः पर्यश्विना रथं विशो न कुत्सो जरितुर्नशायथः । युवोर्ह मक्षा पर्यश्विना मध्वासा भरत निष्कृतं न योषणा ॥
हे अश्विनौ, युवां कवीष्ठौ; रथं परितः पर्येत्य विशो रक्षथः—यथा कुत्सो जरितारं नाशात् पालयति। युवयोः परितः शीघ्रं मध्वासः प्रमोदः; तं इह भरतम्—यथा योषा निष्कृतं सु-प्रसन्नं च वस्तु प्रकटयति।
Mantra 7
युवं ह भुज्युं युवमश्विना वशं युवं शिञ्जारमुशनामुपारथुः । युवो ररावा परि सख्यमासते युवोरहमवसा सुम्नमा चके ॥
हे अश्विनौ, युवां ह भुज्युम् पुनरानयतम्; युवां वशम् आनयतम्; उशनाम् शिञ्जारम् अपि समीपम् उपारथुः। युवयोः परितः ररावाः सख्ये उपविशन्ति; युवयोः अवसा अहं स्वस्य सुम्नम्—सुख-समृद्धेः प्रसादम्—आचके।
Mantra 8
युवं ह कृशं युवमश्विना शयुं युवं विधन्तं विधवामुरुष्यथः । युवं सनिभ्यः स्तनयन्तमश्विनाप व्रजमूर्णुथः सप्तास्यम् ॥
युवां हि कृशं सहायथः; युवामश्विनौ शयुं सहायथः; युवां च विधन्तं विधवाभावग्रासात् परित्राथः। युवामश्विनौ सनीभ्यः स्तनयन्तं व्रजमपावृणुथः—सप्तास्यं (बहुधाराप्रस्रवणम्)।
Mantra 9
जनिष्ट योषा पतयत्कनीनको वि चारुहन्वीरुधो दंसना अनु । आस्मै रीयन्ते निवनेव सिन्धवोऽस्मा अह्ने भवति तत्पतित्वनम् ॥
जनिष्ट योषा; पतयत्कनीनकः तां प्रति पतति; चारुहन्वीरुधो दंसनान्यनु विचरन्ति। आस्मै निवनेव सिन्धवो रीयन्ते; अस्मा अह्ने तत् पतित्वं (अधिपत्यभावः) भवति।
Mantra 10
जीवं रुदन्ति वि मयन्ते अध्वरे दीर्घामनु प्रसितिं दीधियुर्नरः । वामं पितृभ्यो य इदं समेरिरे मयः पतिभ्यो जनयः परिष्वजे ॥
जीवं रुदन्ति, अध्वरे विमयन्ते; नरो दीर्घामनु प्रसितिं धियं दधुः। वामं पितृभ्यो ये इदं समेरिरे; मयः पतिभ्यो जनयः परिष्वजे।
Mantra 11
न तस्य विद्म तदु षु प्र वोचत युवा ह यद्युवत्याः क्षेति योनिषु । प्रियोस्रियस्य वृषभस्य रेतिनो गृहं गमेमाश्विना तदुश्मसि ॥
न तस्य विद्मः—तद् उ षु प्र वोचत; कथं युवशक्तिः युवत्याः योनिषु क्षेति। प्रियस्य वृषभस्य रेतिनो दीप्तिबीजसमृद्धस्य गृहं गमेम, अश्विनौ; तद् एव वयं कामयामहे।
Mantra 12
आ वामगन्त्सुमतिर्वाजिनीवसू न्यश्विना हृत्सु कामा अयंसत । अभूतं गोपा मिथुना शुभस्पती प्रिया अर्यम्णो दुर्याँ अशीमहि ॥
आ वाम् अगात् सुमतिः, वाजिनीवसू; अश्विनौ, हृत्सु कामाः न्य् अयंसत। गोपा भवतम्, मिथुना शुभस्पती; आर्यम्णः प्रियाः दुर्याः वयं अशीमहि।
Mantra 13
ता मन्दसाना मनुषो दुरोण आ धत्तं रयिं सहवीरं वचस्यवे । कृतं तीर्थं सुप्रपाणं शुभस्पती स्थाणुं पथेष्ठामप दुर्मतिं हतम् ॥
ता मन्दसानौ मनुषो दुरोणे, वचस्यवे सहवीरं रयिं धत्तम्। शुभस्पती, कृतं तीर्थं सुप्रपाणं कुरुतम्; पथे स्थाणुवत् अवस्थितां दुर्मतिम् अप हतम्।
Mantra 14
क्व स्विदद्य कतमास्वश्विना विक्षु दस्रा मादयेते शुभस्पती । क ईं नि येमे कतमस्य जग्मतुर्विप्रस्य वा यजमानस्य वा गृहम् ॥
क्व स्विदद्य कतमासु विक्षु, हे अश्विनौ दस्रौ शुभस्पती, युवां मादयेथे? क ईं निहितवानिह—कतमस्य गृहं जग्मथुः, विप्रस्य वा यजमानस्य वा?
The Aśvinau are twin Vedic deities who arrive at dawn in a radiant chariot. They are praised as swift helpers, healers, and protectors who respond quickly to human prayers.
It asks the Aśvins to come to the worshipper, bring peace of mind, protect life and household, and remove obstacles so one can move forward with ‘suvitā’—a good and safe passage.
Because the hymn is an invitation. By asking where they are and whose house they have chosen, the poet intensifies the call so the Aśvins turn their attention and blessings toward the reciter’s home and ritual.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.