Sukta 165
Sukta 10.165
Traditionally associated with Atharvanic/late book (Mandala 10) apotropaic seers; specific r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī for this hymn (often given as a late/anonymous tradition).
Devas in general; with explicit reference to Nirr̥ti as the adverse power being averted.
Triṣṭubh (probable; RV 10 frequently uses Triṣṭubh in such stanzas—exact metrical scan recommended for confirmation).
अयं संक्षिप्तोऽपोत्प्रतिकारकसूक्तः सर्वान् देवान् समष्ट्या सम्बोधयति, निमित्तदोषं निवारयितुम्—कपोतस्य प्रादुर्भावं, यः निरृत्याः (अमङ्गलस्य, विनाशस्य) दूत इव मन्यते। मन्त्रेण (ऋचा) अत्र ‘निष्कृतिः’ क्रियते; सर्वेषां भूतानां समृद्धिरक्षां याचते—द्विपदां चतुष्पदां च—विशेषतः यज्ञाग्निसमीपे यज्ञस्थानपरिसरे।
Mantras
Mantra 1
देवाः कपोत इषितो यदिच्छन्दूतो निॠत्या इदमाजगाम । तस्मा अर्चाम कृणवाम निष्कृतिं शं नो अस्तु द्विपदे शं चतुष्पदे ॥
हे देवाः, यदि कपीतः इषितः सन् इच्छन् निॠत्याः दूतः इदम् आजगाम, तस्मै (तस्मिन्) प्रेषणे वयम् अर्चाम् अर्चामः, निष्कृतिं च कृणवाम; शं नो अस्तु द्विपदे, शं चतुष्पदे।
Mantra 2
शिवः कपोत इषितो नो अस्त्वनागा देवाः शकुनो गृहेषु । अग्निर्हि विप्रो जुषतां हविर्नः परि हेतिः पक्षिणी नो वृणक्तु ॥
इषितोऽपि कपोतो नः शिवोऽस्तु; अस्माकं गृहेषु देवाः शकुनोऽनाघोऽस्तु। अग्निर्हि विप्रोऽस्माकं हविर्जुषताम्; पक्षिणी च हेतिर्नः परितो गत्वा नः न वृणक्तु।
Mantra 3
हेतिः पक्षिणी न दभात्यस्मानाष्ट्र्यां पदं कृणुते अग्निधाने । शं नो गोभ्यश्च पुरुषेभ्यश्चास्तु मा नो हिंसीदिह देवाः कपोतः ॥
पक्षिणी हेतिर्नो न दभाति नाभिभवति; सा अग्निधाने पदं करोति। गोभ्यश्च नः पुरुषेभ्यश्च शं भवतु; इह देवाः कपोतो नः मा हिंसीत्।
Mantra 4
यदुलूको वदति मोघमेतद्यत्कपोतः पदमग्नौ कृणोति । यस्य दूतः प्रहित एष एतत्तस्मै यमाय नमो अस्तु मृत्यवे ॥
यदुलूको वदति तन्मोघमेव; यत्कपोतोऽग्नौ पदं करोति तदपि मोघम्—यदा एष केवलं तस्य प्रहितो दूतः। तस्मै यमाय नमोऽस्तु, मृत्यवे नमः; कृष्णोऽधिकारोऽन्यत्र तृप्यतु, नात्र।
Mantra 5
ऋचा कपोतं नुदत प्रणोदमिषं मदन्तः परि गां नयध्वम् । संयोपयन्तो दुरितानि विश्वा हित्वा न ऊर्जं प्र पतात्पतिष्ठः ॥
ऋचा कपोतं नुदत—प्रणोदं दूरं नयत; इषं मदन्तः परि गां नयध्वम्। संयोपयन्तो दुरितानि विश्वा हित्वा न ऊर्जम् अक्षितां, प्र पततात् पतिष्ठः॥
Frequently Asked Questions
In this sukta the pigeon is treated as a possible bad omen—an apparent ‘messenger’ of Nirr̥ti (misfortune). The hymn uses mantra to send that omen away and restore peace.
Nirr̥ti is a Vedic power associated with loss, decay, and misfortune. Here she is not praised; she is the adverse force to be averted so that well-being (śam) returns.
It is a compact blessing for the whole community: humans (two-footed) and animals like cattle and horses (four-footed). The hymn asks that all embodied life in the household remain safe and prosperous.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.