Rig Veda 10.135.3: Mandala 10, Sukta 135, Mantra 3

Sukta 10.135

Devata: Mystic Kumāra (youthful power; possibly a form of the soul-force/Agni as ever-young), within Yama-sūkta sequence

Samhita Patha (Devanagari)

यं कुमार नवं रथमचक्रं मनसाकृणोः । एकेषं विश्वतः प्राञ्चमपश्यन्नधि तिष्ठसि ॥

Transliteration

yáṃ kumā́ra návaṃ rátham acakráṃ manasā́kṛṇoḥ | ekéṣaṃ viśvátas prā́ñcam ápaśyann ádhi tiṣṭhasi ||

Translation

हे कुमार, यं नवं रथं त्वं मनसैवाकृणोः—अचक्रं एकधुरं सर्वतः प्राञ्चम्—तस्मिन्नधि तिष्ठसि पश्यन्: स रथो मनोमयः अन्तर्गतेः वाहनम्।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यम्: whom / which
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कुमारः: the boy / young man
• कुमारः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिक)

• नवम्: new
• नवम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• अचक्रम्: wheel-less / without wheels
• अचक्रम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ-चक्र (प्रातिपदिक; नञ्-समास/उपसर्ग-निषेध)

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• अकृणोः: you made / fashioned
• अकृणोः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• एकेषाम्: of some / of certain (ones)
• एकेषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (used substantively) / Numeral
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• विश्वतः: from all sides / in every direction
• विश्वतः: अधिक्ररण (दिशा/परिसर-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय) अथवा अव्ययीभाव

• प्राञ्चम्: facing forward / turned eastward
• प्राञ्चम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्च् (प्रातिपदिक; ‘पूर्वाभिमुख/अग्राभिमुख’)

• अपश्यन्: seeing / while seeing
• अपश्यन्: कर्तृ (क्रियाविशेषण-भावे: ‘seeing’)
• Type: Verb (participle) / Kṛdanta
• Root: दृश् (धातु) → पश्य (वर्तमान-प्रातिपदिक)

• अधि: upon / over
• अधि: अधिक्ररण
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• तिष्ठसि: you stand / you remain
• तिष्ठसि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)