Rig Veda 10.114.7: Mandala 10, Sukta 114, Mantra 7
Sukta 10.114
Rishi: Kumārāyaṇa (traditional for RV 10.114)
Devata: Vāc / Brahmaṇaspati as revealer of the path to Soma-delight (enigmatic hymn on measures and crossings)
Chandas: Triṣṭubh (to be verified by metrical scan)
Samhita Patha (Devanagari)
चतुर्दशान्ये महिमानो अस्य तं धीरा वाचा प्र णयन्ति सप्त । आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचद्येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य ॥
Transliteration
catúrdaśā́nye mahimā́no asya táṃ dhī́rā vācā́ prá ṇayanti saptá | ā́pnānaṃ tī́rthaṃ ká ihá prá vocad yéna pathā́ prá-pibante sutásya ||
Translation
चतुर्दशान्ये महिमानोऽस्य; तं धीराः वाचा सप्त प्र णयन्ति। आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचत्, येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य सोमस्य॥
Word by Word
चतुर्दशानिfourteen
चतुर्दशानि:
विशेषणम् (महिमानः इत्यस्य)
TypeAdjective/Number
Rootचतुर्दशन् (संख्याप्रातिपदिक) < चतुर् + दश
येwhich, who
ये:
कर्तृ (महिमानः इत्यस्य सह) / सम्बन्धक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
महिमानःgreatnesses, mighty powers
महिमानः:
कर्तृ (अस्य … सन्ति/भवन्ति इति अव्यक्तक्रियायाम्)
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक) < मह् (वृद्धौ/महत्त्वे)
अस्यof him/this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
तम्him, that one
तम्:
कर्म (प्र-णयन्ति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
धीराḥthe wise (men)
धीराḥ:
कर्तृ (प्र-णयन्ति)
TypeAdjective (used substantively)
Rootधीर (प्रातिपदिक) < धि (धी/बुद्धौ)
वाचाwith speech, by utterance
वाचा:
करण (instrument: “by speech”)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
णयन्तिthey lead, guide
णयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु) — नयति; उपसर्गेण: प्र + नी
सप्तseven
सप्त:
संख्याविशेषणम् (अव्यक्तस्य/पूर्वोक्तस्य)
TypeNumber
Rootसप्तन् (संख्याप्रातिपदिक)
आप्नानम्the attaining one / the one who reaches (i.e., the fulfiller)
आप्नानम्:
कर्म (प्र-vochat इत्यस्य: “declare …”)
TypeAdjective/Participle-like noun
Rootआप्नान (प्रातिपदिक) < आप्/आप्नु (धातु: आप्नोति “to reach, obtain”)
तीर्थम्ford, crossing-place; sacred passage
तीर्थम्:
कर्म (प्र-vochat इत्यस्य)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) < तॄ (धातु: तरति “to cross”)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्र-vochat)
TypePronoun
Rootक (प्रश्नसर्वनाम)
इहhere
इह:
अधिकरण (locative sense: “here”)
TypeIndeclinable
Rootइह (निपात)
प्रforth, clearly
प्र:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
वोचत्let (him) proclaim / may (he) say
वोचत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु: वक्ति “to speak”)
येनby which
येन:
करण (instrument: “by which”)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
पथाby the path, by the way
पथा:
करण (instrument: “by the path/way”)
TypeNoun
Rootपथिन्/पथ (प्रातिपदिक)
प्रपिबन्तेthey drink forth / they drink deeply
प्रपिबन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु: पिबति “to drink”) with उपसर्गः प्र-
सुतस्यof the pressed (Soma)
सुतस्य:
सम्बन्ध (genitive: “of the pressed (Soma)”)
TypeNoun/Adjective
Rootसुत (प्रातिपदिक) < सु (धातु: सुनोति “to press (Soma)”)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.