Sukta 109
Sukta 10.109
Unknown/unspecified in input (traditional Anukramaṇī assigns RV 10.109 to a specific seer; not provided here)
Āpaḥ (Waters) / Ṛta; with Mātariśvan invoked
Triṣṭubh (probable for RV 10.109)
अयं सूक्तः घोरं “ब्रह्मकिल्बिषम्” (धर्मब्रह्मपवित्रताविरुद्धं महापातकम्) निरूपयति, तथा च ऋते प्रवर्तमान्यः आपः—अन्ये च विश्वशक्तयः—प्रथमं दोषं तस्य च प्रतिकारं वदन्ति। अत्र अपहृतस्य वस्तुनः प्रत्यर्पणरूपा प्रतिकृतिः, दिव्याभिरापोभिः शुद्धिः, देवैः सह पुनः सामञ्जस्यप्रवेशश्च प्रतिपाद्यते; अन्ते च पुनर्नवीनं यजनं ऋते सम्यक् स्थितिश्च निष्पद्यते।
Mantras
Mantra 1
तेऽवदन्प्रथमा ब्रह्मकिल्बिषेऽकूपारः सलिलो मातरिश्वा । वीळुहरास्तप उग्रो मयोभूरापो देवीः प्रथमजा ऋतेन ॥
ते प्रथमा ब्रह्मकिल्बिषेऽवदन्—ब्रह्मणि पवित्रवाचि चापराधे। अकूपारः समुद्रः, आपः, मातरिश्वा। वीळुहराः, उग्रं तपः, मयोभूः—देव्य आपः प्रथमजाः—ऋतेन प्रवर्तन्ते।
Mantra 2
सोमो राजा प्रथमो ब्रह्मजायां पुनः प्रायच्छदहृणीयमानः । अन्वर्तिता वरुणो मित्र आसीदग्निर्होता हस्तगृह्या निनाय ॥
सोमो राजा प्रथमं ब्रह्मजायां वाचः कन्यां पुनः प्रायच्छत्, अधर्मं नाङ्गीकुर्वन्। ऋतानुवर्तिनौ वरुणमित्रौ रक्षकौ बभूवतुः; अग्निर्होता हस्तगृह्य तामग्रे निनाय।
Mantra 3
हस्तेनैव ग्राह्य आधिरस्या ब्रह्मजायेयमिति चेदवोचन् । न दूताय प्रह्ये तस्थ एषा तथा राष्ट्रं गुपितं क्षत्रियस्य ॥
“हस्तेनैव ग्राह्या—एषा ब्रह्मणः पत्नी” इति तेऽवोचन्। न दूतग्रहणायैषा तस्थौ। एवं क्षत्रियस्य राष्ट्रं ऋतनियमेन गुप्तं भवति।
Mantra 4
देवा एतस्यामवदन्त पूर्वे सप्तऋषयस्तपसे ये निषेदुः । भीमा जाया ब्राह्मणस्योपनीता दुर्धां दधाति परमे व्योमन् ॥
पूर्वे देवाः अस्याः विषयेऽवदन्, तपसि निषण्णाः सप्तर्षयश्च। विध्युपनीता ब्राह्मणस्य जाया भीमवीर्या; परमे व्योम्नि—चेतनायाः परमे गगने—दुर्धरं फलं दधाति।
Mantra 5
ब्रह्मचारी चरति वेविषद्विषः स देवानां भवत्येकमङ्गम् । तेन जायामन्वविन्दद्बृहस्पतिः सोमेन नीतां जुह्वं न देवाः ॥
ब्रह्मचारी विषशक्तिभिः प्रतिवेपनः चरति; स देवानाम् एकमङ्गं भवति। तेन तेजसा बृहस्पतिः अनुगतां जायां पुनरविन्दत्; सोमेन नीतां सा देवान् प्रति जुह्वामिव आगात्—अन्तर्यज्ञकर्मणि यज्ञयोग्या।
Mantra 6
पुनर्वै देवा अददुः पुनर्मनुष्या उत । राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर्ददुः ॥
पुनर्वै देवाः तां प्रत्यददुः; पुनर्मनुष्याः अपि। राजानः सत्यं कृत्वा ब्राह्मणजायां पुनर्ददुः—स्वधर्मविधौ शक्तिं पुनः प्रतिष्ठापयन्तः।
Mantra 7
पुनर्दाय ब्रह्मजायां कृत्वी देवैर्निकिल्बिषम् । ऊर्जं पृथिव्या भक्त्वायोरुगायमुपासते ॥
पुनर्दाय ब्राह्मणजायां देवैः सह निष्किल्बिषत्वं चक्रुः। पृथिव्याः ऊर्जां भागं च भजित्वा, उरुगायं विस्तृतपदं प्रति उपासने उपयान्ति—यः महत् पन्थानं ददाति।
Frequently Asked Questions
It focuses on a serious sacred fault (brahma-kilbiṣa) and explains how Ṛta is restored through truth, purification by the divine Waters (Āpaḥ), and especially by giving back what was wrongly taken.
In the Veda, Waters are divine purifiers and carriers of Ṛta. Here they represent the power that washes away guilt and re-establishes right order when one makes proper restitution.
It means “giving back again”—restitution. The hymn presents restitution as the decisive act that removes the fault and allows one to return to worship and harmony with the gods.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.