Mantra 1
Sukta 10.105
Devata: Indra (probable) / Vasu epithet; requires Anukramaṇī confirmation for RV 10.105
Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from excerpt; requires meter scan of full sukta)
Samhita Patha (Devanagari)
कदा वसो स्तोत्रं हर्यत आव श्मशा रुधद्वाः । दीर्घं सुतं वाताप्याय ॥
Samhita Patha (IAST)
क॒दा व॑सो स्तो॒त्रं हर्य॑त॒ आव॑ श्म॒शा रु॑ध॒द्वाः । दी॒र्घं सु॒तं वा॒ताप्या॑य ॥
Transliteration
kadā vaso stotrám háryata ā́va śmaśā́ rudhád vāḥ | dī́rghaṃ sutáṃ vātā́pyāya ||
Translation
हे वसो, कदा ते हर्षाय स्तोत्रम् आगमिष्यति—यदा मुखेन बहिःश्वासो रुध्यते? तदा दीर्घं सुतं सोमं प्रति, वात-प्राणेन पुष्ट्यै।
Padapatha (Word Analysis)
क॒दा । व॒सो॒ इति॑ । स्तो॒त्रम् । हर्य॑ते । आ । अव॑ । श्म॒शा । रु॒ध॒त् । वारिति॒ वाः । दी॒र्घम् । सु॒तम् । वा॒ताप्या॑य ॥कदा । वसो इति । स्तोत्रम् । हर्यते । आ । अव । श्मशा । रुधत् । वारिति वाः । दीर्घम् । सुतम् । वाताप्याय ॥kadā | vaso iti | stotram | haryate | ā | ava | śmaśā | rudhat | vāritivāḥ | dīrgham | sutam | vātāpyāya
Word by Word
कदाwhen?
कदा:
Adhikaraṇa (काल-प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकदा (प्रश्नाव्यय)
वसोO Vasu (wealth-giver / Vasu)
वसो:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
स्तोत्रम्hymn of praise
स्तोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्तोत्र (प्रातिपदिक; √स्तु ‘to praise’)
हर्यतेis delighted / takes pleasure
हर्यते:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√हृ / हर् (Vedic: ‘to be pleased / to delight’)
आhither, towards
आ:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वindeed / and
व:
—
TypeIndeclinable
Rootव (निपात)
श्मशाthe beard (moustache/beard)
श्मशा:
Kartā
TypeNoun
Rootश्मशा (प्रातिपदिक; Vedic)
रुधद्वाःblocking the doors (door-blocking)
रुधद्वाः:
Kartā (as qualifier of subject)
TypeKṛdanta (compound) / Adjective
Root√रुध् ‘to obstruct, block’ + द्वार्/द्वार ‘door, gate’ (Vedic compound)
दीर्घम्long
दीर्घम्:
Karma (as qualifier)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
सुतम्pressed (Soma), the pressed draught
सुतम्:
Karma
TypeNoun/Adjective (PPP used substantively)
Rootसुत (ppp of √सु ‘to press (Soma)’)
वाताप्यायO Vātāpyāya (name/epithet)
वाताप्याय:
सम्बोधन (address)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootवाताप्याय (प्रातिपदिक; Vedic compound: वात + आप्याय)