Sukta 102
Sukta 10.102
Indra
इन्द्राय अयं सूक्तः रथस्पर्धायाः सजीवेन भाषया विरचितः। देवम् आह्वयति यत् स रथिनं रथं युग्मं च रक्षतु, कीर्तिधनयोः लाभं च पालयतु। इन्द्रः कौशलस्य शीघ्रतायाः जयवेगस्य च स्वामी इति स्तूयते—यः चराचरं जगत् सम्यक् पश्यति, युग्मशक्तीः प्रेरयति च येन स्पर्धायां जयः सिध्यति। बहिरुपमानस्य अधः एषा प्रार्थना अस्ति—सम्यक् मार्गदर्शनाय, साधनसामर्थ्याय, तथा संग्रामे जीवनप्रयासेषु च विघ्नानां पराजयाय।
Mantras
Mantra 1
प्र ते रथं मिथूकृतमिन्द्रोऽवतु धृष्णुया । अस्मिन्नाजौ पुरुहूत श्रवाय्ये धनभक्षेषु नोऽव ॥
प्र ते रथं मिथूकृतमिन्द्रोऽवतु धृष्णुया। अस्मिन्नाजौ पुरुहूत श्रवाय्ये धनभक्षेषु नोऽव॥
Mantra 2
उत्स्म वातो वहति वासोऽस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम् । रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना ॥
उत्स्म वातो वहति वासोऽस्या अधिरथं यदजयत्सहस्रम्। रथीरभून्मुद्गलानी गविष्टौ भरे कृतं व्यचेदिन्द्रसेना॥
Mantra 3
अन्तर्यच्छ जिघांसतो वज्रमिन्द्राभिदासतः । दासस्य वा मघवन्नार्यस्य वा सनुतर्यवया वधम् ॥
अन्तर्यच्छ जिघांसतो वज्रमिन्द्राभिदासतः। दासस्य वा मघवन्नार्यस्य वा सनुतर्यवया वधम्॥
Mantra 4
उद्नो ह्रदमपिबज्जर्हृषाणः कूटं स्म तृंहदभिमातिमेति । प्र मुष्कभारः श्रव इच्छमानोऽजिरं बाहू अभरत्सिषासन् ॥
उद्नो ह्रदं हर्षमाणः पपौ; कूटं स्म तृंहद् अभिमातिम् एति। प्र मुष्कभारः श्रव इच्छमानोऽजिरं बाहू अभरत् सिषासन्॥
Mantra 5
न्यक्रन्दयन्नुपयन्त एनममेहयन्वृषभं मध्य आजेः । तेन सूभर्वं शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः प्रधने जिगाय ॥
न्यक्रन्दयन्नुपयन्त एनममेहयन् वृषभं मध्य आजेः। तेन सूभर्वं शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः प्रधने जिगाय॥
Mantra 6
ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत्सारथिरस्य केशी । दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम् ॥
ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत् सारथिरस्य केशी। दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम्॥
Mantra 7
उत प्रधिमुदहन्नस्य विद्वानुपायुनग्वंसगमत्र शिक्षन् । इन्द्र उदावत्पतिमघ्न्यानामरंहत पद्याभिः ककुद्मान् ॥
उत प्रधिम् उदहन् अस्य विद्वान् उपा युनग्वंसम् अगमत् अत्र शिक्षन् । इन्द्र उदावत् पतिम् अघ्न्यानाम् अरंहत पद्याभिः ककुद्मान् ॥
Mantra 8
शुनमष्ट्राव्यचरत्कपर्दी वरत्रायां दार्वानह्यमानः । नृम्णानि कृण्वन्बहवे जनाय गाः पस्पशानस्तविषीरधत्त ॥
शुनम् अष्ट्राव्य् अचरत् कपर्दी वरत्रायाम् दार्वा नह्यमानः । नृम्णानि कृण्वन् बहवे जनाय गाः पस्पशानस् तविषीर् अधत्त ॥
Mantra 9
इमं तं पश्य वृषभस्य युञ्जं काष्ठाया मध्ये द्रुघणं शयानम् । येन जिगाय शतवत्सहस्रं गवां मुद्गलः पृतनाज्येषु ॥
इमं तं पश्य वृषभस्य युञ्जं काष्ठायाः मध्ये द्रुघणं शयानम् । येन जिगाय शतवत् सहस्रं गवां मुद्गलः पृतनाज्येषु ॥
Mantra 10
आरे अघा को न्वित्था ददर्श यं युञ्जन्ति तम्वा स्थापयन्ति । नास्मै तृणं नोदकमा भरन्त्युत्तरो धुरो वहति प्रदेदिशत् ॥
आरे अघा—को न्वित्था ददर्श? यं युञ्जन्ति तम्वा स्थापयन्ति। नास्मै तृणं नोदकम् आ भरन्ति; उत्तरो धुरो वहति भारं, प्रदेदिशति च।
Mantra 11
परिवृक्तेव पतिविद्यमानट् पीप्याना कूचक्रेणेव सिञ्चन् । एषैष्या चिद्रथ्या जयेम सुमङ्गलं सिनवदस्तु सातम् ॥
परिवृक्तेव पतिविद्यमानाट्, पीप्याना कूचक्रेणेव सिञ्चन्। एषैष्या चिद् रथ्या जयेम; सुमङ्गलं सिनवदस्तु सातम्।
Mantra 12
त्वं विश्वस्य जगतश्चक्षुरिन्द्रासि चक्षुषः । वृषा यदाजिं वृषणा सिषाससि चोदयन्वध्रिणा युजा ॥
त्वं विश्वस्य जगतश्चक्षुरिन्द्रासि चक्षुषः। वृषा यदाजिं वृषणा सिषाससि, चोदयन् वध्रिणा युजा।
Frequently Asked Questions
It is a hymn to Indra using the imagery of a chariot contest. The poet asks Indra to protect the team, grant victory, and bring fame and prosperity.
The chariot-race language is both literal and symbolic. It evokes real contests, and it also points to coordinated powers—like paired horses or paired forces of effort and skill—guided by Indra toward success.
The hymn calls Indra the “eye of all that moves,” meaning the guiding awareness behind effective action. It suggests that when divine strength directs our faculties, forward movement and victory arise.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.