Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

यश्चार्थस्तत्त्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान्।रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः।।।।

yaś cārthas tatra vaktavyo gatair asmābhir ātmavān |

rakṣitavyaṃ ca yat tatra tad bhavān vyākarotu naḥ ||

यदा वयं निवर्तिष्यामः, तदा त्वम् आत्मवान् सन् तत्र वक्तव्यं यदस्ति तदस्मान् प्रति ब्रूहि; यच्च तत्र रक्षितव्यं मौनेन स्थापनीयम्, तदपि नः सम्यग्व्याकरोतु भवान्॥

यःwhich/whatever
यः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; relative pronoun
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
अर्थःmatter, point
अर्थः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
वक्तव्यःis to be said
वक्तव्यः:
विधेय (Obligation predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त (तव्यत्-प्रत्यय, gerundive/obligative); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate of अर्थः
गतैःby us who have gone
गतैः:
सह/करण (Associative/Instrumental)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; agreeing with asmābhiḥ (implicit)
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, बहुवचन; Instrumental plural
आत्मवान्self-possessed, wise
आत्मवान्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; addressing/qualifying भवान्
रक्षितव्यम्is to be protected/kept safe
रक्षितव्यम्:
विधेय (Obligation predicate)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formकृदन्त (तव्यत्-प्रत्यय, gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicate of यत्
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
यत्whatever (that which)
यत्:
कर्म/विषय (Object/Topic)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative pronoun referring to a matter
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
तत्that
तत्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun
भवान्you (sir)
भवान्:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; honorific 2nd person; Nominative singular
व्याकरोतुshould explain in detail
व्याकरोतु:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootवि-आ-√कृ (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada (आज्ञार्थे: ‘let him/please you explain’)
नःto us
नः:
सम्प्रदान (Sampradāna)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी, बहुवचन (enclitic); Dative plural

"You are wise and you should tell us in detail what is to be told and what has to be hidden when we report."

FAQs

Vāc-dharma (ethics of speech): truth should be spoken with discernment—some facts must be communicated for duty, while some must be protected to prevent harm.

A speaker requests a prudent person to clarify what should be reported and what should be withheld when they present their account.

Viveka (discernment) and saṃyama (restraint), especially in communication.